3D-printen is het maken van een voorwerp uit een digitaal ontwerp door er laag voor laag materiaal aan toe te voegen. Voor thuis gebruik je meestal een FDM-printer, die kunststofdraad (filament) smelt en neerlegt. Je hebt een printer, filament, een ontwerp en een slicerprogramma nodig. Daarmee print je alles van reserveonderdelen en sleutelhangers tot figuren en behuizingen voor je eigen elektronica.
3D-printen is bovendien de ingang tot een bredere hobby: digitaal maken. Dezelfde manier van werken, met een ontwerp op de computer en een machine die het uitvoert, vind je terug bij lasergraveren, CNC frezen en elektronica met Arduino. In deze gids lees je hoe 3D-printen werkt, welke technieken er bestaan, wat je nodig hebt om te beginnen, wat het kost en hoe je veilig werkt. Aan het eind zie je hoe je verder kunt groeien in de andere onderdelen van de hobby. Onder deze pagina staan alle artikelen van het onderwerp.
Kort samengevat
- Bij 3D-printen bouwt een printer een voorwerp laag voor laag op uit een digitaal model. FDM met filament is de gangbare techniek voor thuis.
- Je hebt vier dingen nodig: een printer, filament, een model (gedownload of zelf ontworpen) en een slicer. Begin met PLA.
- Een goede start is een kant-en-klare printer met verwarmd bed en automatische bedmeting.
- Een printer kost enkele honderden euro’s, een spoel filament een paar tientjes (richtwaarden). Prints zelf kosten meestal een paar euro of minder.
- Print in een geventileerde ruimte en laat een printer nooit onbeheerd draaien zonder beveiliging.
- Via 3D-printen kom je makkelijk bij lasergraveren, CNC frezen en elektronica.
Wat is 3D-printen?
Volgens Wikipedia over 3D-printen maakt een 3D-printer een tastbaar, driedimensionaal object op basis van een digitaal ontwerp, meestal gemaakt met CAD-software. Het object wordt laag na laag opgebouwd. Dat heet ook wel additief produceren: je voegt materiaal toe, in tegenstelling tot frezen of zagen waarbij je materiaal weghaalt.
Het Engelstalige artikel over 3D-printen beschrijft het proces in drie delen: modelleren, printen en afwerken. Het model komt uit CAD-software, een 3D-scanner of fotogrammetrie, een techniek waarmee je uit gewone foto’s een model berekent. Daarna controleert een slicer het bestand, verdeelt het in dunne lagen en maakt er G-code van voor jouw printer. Tot slot haal je het voorwerp van de printer, verwijder je support en werk je het af met schuren of verven.
Waarom is 3D-printen zo’n goede hobby?
Het combineert drie dingen die veel mensen leuk vinden: iets ontwerpen, iets technisch afstellen en aan het eind iets in je hand hebben. Je lost praktische problemen op, zoals een kapot onderdeel of een ontbrekende houder, en je ontwikkelt vaardigheden die je ook bij andere hobby’s gebruikt. Bovendien is de drempel laag geworden: met een instapprinter en gratis software kun je binnen een week je eerste voorwerp maken. De Nederlandse Wikipedia noemt al in 2005 de opkomst van een hobbymarkt via open-sourceprojecten zoals RepRap, en die gemeenschap is sindsdien alleen maar gegroeid. Daardoor vind je voor bijna elke vraag een antwoord, een model of iemand die je wil helpen.
Een korte geschiedenis
3D-printen is ouder dan veel mensen denken. Chuck Hull patenteerde volgens het Engelstalige artikel in 1984 het proces van stereolithografie, en 3D Systems bracht de eerste commerciële printer uit. De thuisprinter kwam later. Adrian Bowyer startte in 2004 aan de universiteit van Bath het RepRap-project, met als doel printers die ongeveer 70 procent van hun eigen onderdelen konden printen. De patenten op FDM verliepen in 2009, wat nieuwe bedrijven aanmoedigde. In 2019 hadden volgens hetzelfde artikel naar schatting twee miljoen mensen wereldwijd een 3D-printer voor hobbygebruik gekocht. Rond 2020 waren degelijke instapprinters beschikbaar onder de 200 dollar.
3D-printen in de praktijk
Het is niet alleen een hobby. Volgens de Nederlandse Wikipedia werd in Amsterdam de eerste 3D-geprinte metalen brug ter wereld geplaatst, de Stoofbrug, en kwam er in Gemert in oktober 2017 een geprinte betonnen fietsbrug in gebruik. In Woudsend worden sinds 2020 boten geprint van gerecycled plastic. Ook in de zorg, de architectuur, de mode en de film wordt de techniek gebruikt. Voor hobbyisten zijn dat inspiratiebronnen: dezelfde manier van werken, maar dan op een bureau.
Hoe werkt een FDM 3D-printer?
FDM staat voor Fused Deposition Modeling, ook FFF (fused filament fabrication) genoemd. Volgens het artikel over fused filament fabrication trekt een koud deel van de extruder filament van een spoel en duwt het naar een hotend. Daar smelt het en komt het als dunne draad uit een mondstuk, meestal tussen 0,3 en 1,0 millimeter breed. De printer beweegt het mondstuk of het bed in drie richtingen en tekent zo laag na laag het voorwerp.
De onderdelen die je tegenkomt:
- Frame en assen die het mondstuk en het bed bewegen.
- Extruder die het filament voortduwt.
- Hotend en mondstuk die het plastic smelten.
- Bed, vaak verwarmd, waarop de print begint.
- Besturing en scherm om bestanden te kiezen en te starten.
- Ventilatoren die het afgedrukte plastic koelen.
Meer over het kiezen van een printer en waar je op let, lees je in ons artikel 3D-printer kiezen voor beginners.
Welke technieken van 3D-printen bestaan er?
Naast FDM zijn er andere technieken. Het artikel van Wikipedia noemt onder andere:
- Stereolithografie (SLA) en resinprinten. Een lichtbron hardt vloeibare hars laag voor laag uit. Dat geeft fijn detail en gladde oppervlakken. Het is lastiger voor beginners, omdat hars een chemisch product is en nabewerking vraagt. Zie het artikel over de resin printer.
- Poederbinding en selectief lasersinteren (SLS). Lagen poeder worden aan elkaar gebonden of gesmolten. Deze techniek wordt vooral industrieel en bij printservices gebruikt.
- Metaal en keramiek. Voor deze materialen zijn industriële machines nodig. Je laat zulke voorwerpen printen bij een gespecialiseerd bedrijf.
FDM was in 2018 volgens het Engelstalige artikel het meest gebruikte proces, met een aandeel van 46 procent, en is meestal de goedkoopste techniek. Daarom richten we ons hier op FDM.
Wat heb je nodig om te beginnen?
Voor een eerste print heb je vijf dingen nodig.
- Een 3D-printer. Kies een kant-en-klaar model met verwarmd bed, automatische bedmeting en een stevig frame. Alle keuzepunten staan in 3D-printer kiezen voor beginners.
- Filament. Begin met PLA van een bekend merk. Meer over materialen lees je in de gids over filament.
- Een model. Download een gratis ontwerp of maak er zelf een. Zie zelf ontwerpen voor je 3D-printer.
- Software. Een slicer die het model omzet in printopdrachten. Zie de gids over de slicer.
- Gereedschap. Een spatel, een zijsnijtang, een schuifmaat, schuurpapier en reinigingsmiddel voor het bed.
Daarnaast heb je een stabiele, vlakke plek nodig met ventilatie en een stopcontact. Een tafel in een garage of werkkamer is meestal beter dan een woonkamer.
Hoe lang duurt een print?
Dat hangt af van grootte, laagdikte en snelheid. Volgens het artikel over 3D-printen duurt printen uren tot dagen. Een kleine sleutelhanger is vaak binnen een uur klaar, een grote behuizing kan een dag kosten. De slicer toont een schatting voor elk bestand.
Je eerste print in zes stappen
- Plaats de printer op een stabiele ondergrond en voer de eerste installatie uit.
- Laad het filament en laat de printer het bed meten.
- Kies een eenvoudig model, zoals een kubus of een sleutelhanger.
- Slice het model met een standaardprofiel voor jouw printer en materiaal.
- Start de print en volg de eerste laag. Gaat de eerste laag goed, dan gaat de rest meestal ook goed.
- Haal het voorwerp los zodra het bed is afgekoeld.
Mislukt de print? Dat is normaal en hoort bij het leren. In onze gids 3D-print mislukt vind je per symptoom de oorzaak en de oplossing.
Welke materialen kun je printen?
De meest gebruikte kunststoffen voor FDM zijn volgens Wikipedia PLA, ABS en PETG, met nylon, PEEK en TPE die steeds vaker worden gebruikt.
- PLA: de standaard voor beginners. Eenvoudig, plantaardige basis, maar gevoelig voor warmte.
- PETG: taaier en vochtbestendiger, met meer kans op draden.
- ABS en ASA: hittebestendig, maar ze krimpen, vragen een omkasting en geven meer uitstoot.
- TPU: flexibel als rubber.
- Nylon en technische materialen: sterk, maar voor gevorderden.
Alles over soorten, diameters, bewaren en kopen staat in de gids over filament.
Software: van ontwerp tot print
Twee soorten programma’s maken het mogelijk. Met ontwerpsoftware maak je het model, met een slicer bereid je het print voor. Voor beginners is Tinkercad een gratis, browsergebaseerde start. Geavanceerder werk doe je in programma’s zoals FreeCAD, Fusion of Onshape, en voor figuren in Blender. Bekende slicers zijn Cura, PrusaSlicer en Orca Slicer. De menu’s en voorwaarden veranderen regelmatig, dus controleer de actuele versie. Alles daarover vind je in ons overzicht software voor 3D-ontwerpen en slicen.
Wil je niet zelf ontwerpen? Er bestaan websites waar makers gratis modellen delen. Bij ideeën voor 3D-printen kun je denken aan sleutelhangers, plantenpotten, telefoonstandaards, kabelhouders, reserveonderdelen, speelgoed, puzzels en figuren. Let op de licentie als je een model wilt delen of verkopen.
FDM of resin: wat past bij jou?
De keuze tussen filament en hars is een van de eerste. FDM is goedkoper, heeft minder nabewerking en werkt met een grote keuze aan materialen. Je kunt grotere voorwerpen printen en de community is groot. Resin geeft meer detail en gladdere oppervlakken, wat handig is voor miniaturen, sieraden en figuren. Daar staat tegenover dat je met een chemisch product werkt, handschoenen en ventilatie nodig hebt en voorwerpen moet wassen en nabelichten. Wie begint met een nuttig hobbyproject zoals houders, reserveonderdelen en decoratie, kiest bijna altijd FDM. Wie vooral figuren en fijn detail wil, kijkt naar de resin printer.
Een plek inrichten voor je printer
Kies een stabiele, vlakke tafel waar tocht en zonlicht weinig invloed hebben. Een zware werkbank of een plank aan de muur voorkomt dat trillingen in je print terechtkomen. Zorg voor een raam of ventilator die de lucht ververst, voor een stopcontact in de buurt en voor een niet-brandbare ondergrond. Plaats een rookmelder in de ruimte. Leg gereedschap binnen handbereik en bewaar filament droog in een afsluitbare box, buiten het zonlicht. Een kleine kast of ladeblok naast de printer houdt spatels, tangen en reserveonderdelen bij elkaar. Voor wie geluid wil beperken, kan een omkasting helpen; die houdt ook tocht en stof tegen en is bij sommige materialen nodig.
Onderhoud van je printer
Een 3D-printer vraagt weinig onderhoud, maar een beetje aandacht voorkomt problemen. Reinig het bed regelmatig, controleer of riemen strak staan en of wielen en geleiders soepel lopen. Vervang het mondstuk als het slijt of verstopt raakt, en houd de extruder vrij van filamentresten. Controleer na een verhuizing of een botsing de bedmeting. Noteer wat je wijzigt, zodat je bij een probleem weet wat er veranderd is. Volg altijd de onderhoudsaanwijzingen van de fabrikant van je printer.
Wat kost 3D-printen?
De kosten bestaan uit de printer, het materiaal en gereedschap. Een instapprinter kost enkele honderden euro’s, een spoel PLA van een kilo een paar tientjes. Dat zijn richtwaarden. Een kleine print kost meestal een paar eurocent tot een paar euro aan materiaal en stroom. In het artikel wat kost 3D-printen staat een rekenvoorbeeld en een vergelijking met een printservice.
3D-printen laten doen
Wil je maar één voorwerp, of een materiaal zoals metaal dat je niet thuis kunt printen? Dan kun je een bestand uploaden bij een 3D-printservice en laten bestellen. Je betaalt per voorwerp, vaak met opstart- en verzendkosten. Vraag bij meerdere bedrijven een offerte voor hetzelfde bestand.
Wat kun je met een 3D-printer maken? Ideeën en voorbeelden
De beste manier om te leren is een project dat je echt nodig hebt. Hieronder een aantal ideeën voor 3D-printen, van simpel naar uitdagend.
- Sleutelhangers en naamplaatjes. Klein, snel en ideaal voor je eerste ontwerp.
- Houders en organisers. Een kabelhouder, een pennenbak of een gereedschapsrek op maat voor je bureau of werkplaats.
- Reserveonderdelen. Een knop van een apparaat, een clipje of een afdekkapje. Controleer eerst of een model beschikbaar is en of het materiaal geschikt is voor de belasting.
- Plantenpotten en decoraties. Mooie vormen die je met andere technieken niet kunt maken.
- Speelgoed en puzzels. Figuren, bouwblokken en bewegende modellen. Let op kleine onderdelen bij jonge kinderen.
- Behuizingen voor elektronica. Een kastje voor je Arduino-project, precies op maat.
- Modelbouw en figuren. Onderdelen voor schaalmodellen of miniaturen. Voor veel detail kan een resinprinter beter zijn.
- Cadeaus. Een gepersonaliseerd voorwerp met een naam of een foto.
Voor elk project geldt: begin klein, print een testversie en pas het ontwerp aan. Zo leer je hoe jouw printer reageert.
Veelgemaakte beginnersfouten
- Een te goedkope of onbekende printer zonder support of onderdelen kopen.
- Meteen een groot project starten in plaats van kleine tests.
- Het bed niet goed afstellen of niet reinigen.
- Vochtig filament gebruiken. Bewaar spoelen droog.
- Te veel instellingen tegelijk veranderen.
- Onbeheerd laten printen zonder beveiliging.
- Veiligheid negeren, zoals ventilatie en afkoelen.
Wie deze fouten vermijdt, komt veel sneller tot een stabiele, voorspelbare print.
Veilig werken met een 3D-printer
Een 3D-printer is niet gevaarlijk als je er verstandig mee omgaat, maar er zijn punten waar je op let.
- Hitte. Mondstuk en bed worden heet. Raak ze niet aan tijdens het printen.
- Dampen en deeltjes. Volgens het artikel over FFF zijn printers een belangrijke bron van vluchtige organische stoffen en fijnstof, waaronder ultrafijne deeltjes. Print in een goed geventileerde ruimte, niet in een slaap- of woonkamer. PLA is veiliger dan ABS, maar geeft ook stoffen af. Een filter helpt, maar haalt niet alles weg.
- Brand. Laat een printer niet onbeheerd draaien zonder bescherming tegen oververhitting. Plaats een rookmelder en zet de printer op een niet-brandbare ondergrond.
- Hars. Bij resinprinten draag je handschoenen en zorg je voor ventilatie.
- Kinderen en huisdieren. Zet de printer buiten bereik.
Dit zijn algemene voorzorgen. Lees ook de veiligheidsinstructies van de fabrikant van je printer.
Verder dan 3D-printen: digitaal maken
Wie 3D-printen leuk vindt, ontdekt snel dat dezelfde manier van werken meer mogelijk maakt. Je ontwerpt op de computer en een machine voert het uit. De drie grote vervolgstappen:
Lasergraveren en lasersnijden
Met een laser brand je afbeeldingen in hout, leer en karton en snijd je dunne platen. Het is een aanvulling op de 3D-printer voor platte werkstukken, tekst en patronen. Veiligheid is hier extra belangrijk: oogbescherming, afzuiging en brandpreventie. Lees alles in onze gids over de lasergraveur.
CNC frezen
Een CNC-frees haalt materiaal weg uit hout of kunststof volgens een ontwerp. Het levert stevige werkstukken in echte materialen. Meer in onze gids CNC frezen voor beginners.
Elektronica en Arduino
Met een Arduino of een Raspberry Pi geef je je voorwerpen een brein: sensoren, lichtjes, motoren en besturing. Een geprinte behuizing met eigen elektronica is een klassiek hobbyproject. Zie elektronica maken met Arduino.
Leren: cursus, boek of zelf proberen?
Je kunt 3D-printen op verschillende manieren leren.
- Zelf proberen met online uitleg. Veel makers delen video’s, handleidingen en forums. Het is gratis en je werkt op je eigen tempo.
- Een cursus of workshop. Sommige bibliotheken, makerspaces en hobbywinkels bieden een introductie. Dat geeft je ook toegang tot machines zonder dat je er één hoeft te kopen. Kijk in jouw regio naar wat er is.
- Boeken en handleidingen van de printerfabrikant.
- Een makerspace of vereniging. Je ontmoet ervaren makers die graag helpen.
Een goede aanpak is eerst een paar gratis modellen te printen, daarna een bestaand model aan te passen, en pas dan een eigen ontwerp te maken. Wees geduldig: de eerste weken zijn leren.
Een route voor je eerste maanden
Een vast plan voorkomt dat je verdwaalt in de hoeveelheid informatie. Hieronder een voorbeeld, als richtlijn.
- Week 1: de printer werkend krijgen. Installeren, bed meten, een testkubus en een paar gratis modellen.
- Week 2 en 3: materiaal leren kennen. Print met PLA, wissel eens van kleur, en leer filament droog te bewaren. Doe een stringing-test.
- Maand 2: een model aanpassen. Maak een bestaand ontwerp groter, kleiner of voeg een gat toe in Tinkercad.
- Maand 3: een eigen ontwerp. Een houder of behuizing voor iets wat je zelf nodig hebt.
- Daarna: een vervolgstap kiezen. PETG voor sterkere voorwerpen, een groter project of een andere machine, zoals een lasergraveur of CNC-frees.
Houd een logboek bij met instellingen, resultaten en foto’s van mislukte en geslaagde prints. Na een paar maanden heb je een eigen handboek, afgestemd op jouw printer en jouw projecten.
Veelgestelde vragen over 3D-printen
Wat is 3D-printen?
Het maken van een voorwerp uit een digitaal ontwerp door er laag voor laag materiaal aan toe te voegen. Thuis gebeurt dat meestal met FDM, waarbij een printer kunststofdraad smelt en neerlegt.
Hoe werkt 3D-printen?
Je maakt of downloadt een model, een slicer verdeelt het in lagen en maakt er G-code van, en de printer voert die uit door laag voor laag plastic te leggen. Daarna haal je het voorwerp van de printer en werk je het af.
Wat heb ik nodig om met 3D-printen te beginnen?
Een printer, filament (begin met PLA), een model, een slicer en wat gereedschap. Daarnaast een stabiele plek met ventilatie.
Wat kost een 3D-printer?
Een instapmodel kost enkele honderden euro’s, als richtwaarde. Daarbij komen filament en gereedschap. Kijk naar actuele prijzen en vergelijk onafhankelijke tests.
Is 3D-printen moeilijk?
Niet moeilijk, wel een leerproces. De eerste prints mislukken vaak. Met een goede printer en kleine testprints kom je snel op weg.
Kan ik 3D-printen laten doen?
Ja, bij een 3D-printservice. Dat is slim voor één voorwerp of voor materialen die je thuis niet kunt printen, zoals metaal.
Is 3D-printen veilig in huis?
Met voorzorgen wel. Zorg voor ventilatie, print PLA in plaats van ABS en laat de printer niet onbeheerd draaien zonder beveiliging. Zet de printer niet in je slaapkamer.
Wat kan ik met een 3D-printer maken?
Sleutelhangers, houders, plantenpotten, reserveonderdelen, speelgoed, puzzels, figuren en behuizingen voor elektronica. Wat je maakt is vooral een kwestie van ontwerp en fantasie.
Verder lezen
Je hebt nu het overzicht van 3D-printen en digitaal maken. Kies je volgende stap:
Filament en materialen
Filament kiezen voor je 3D-printer
Filament is de kunststofdraad waarmee een FDM-printer zijn voorwerpen opbouwt. Zo kies je de soort die past bij wat je wilt maken.
PLA-filament
PLA is het materiaal waarmee bijna iedereen begint. Dit lees je over eigenschappen, instellingen, kleuren en bewaren, en wanneer je beter iets…
PETG printen
PETG is sterker en weerbaarder dan PLA en toch goed te printen. Dit zijn de eigenschappen, de instellingen en de valkuilen, vooral…
ABS printen
ABS geeft sterke, hittebestendige onderdelen, maar vraagt om een kast, ventilatie en geduld. Zo print je het met zo min mogelijk gedoe.
TPU printen
TPU is het buigzame filament voor hoesjes, voetjes en afdichtingen. Het print langzaam en vraagt een goed afgestelde extruder, maar het is…
Filament droger
Vochtig filament geeft slechte prints. Een filament droger lost dat op, maar je kunt ook veel voorkomen met goed bewaren. Zo pak…
Software en ontwerpen
Software voor 3D-ontwerpen en slicen
Voor 3D-printen heb je twee soorten software nodig: een programma om te ontwerpen en een slicer om te printen. Zo kies je…
Blender voor 3D-printen
Blender is gratis en krachtig, maar niet gemaakt voor 3d printen. Zo gebruik je het voor je printer en zie je wanneer…
Tinkercad
Tinkercad is de makkelijkste manier om je eerste 3d-ontwerp te maken. Je bouwt met blokken en gaten, en je exporteert het zo…
Onshape
Onshape is serieuze CAD-software die je gratis in je browser gebruikt, op voorwaarde dat je ontwerpen openbaar zijn. Zo begin je ermee…
Fusion 360 voor beginners
Fusion 360 is krachtige ontwerpsoftware met een gratis versie voor hobbygebruik. Dit lees je over kosten, voorwaarden en je eerste ontwerp voor…
3D tekenen voor beginners
Met 3D tekenen maak je zelf de voorwerpen die je daarna print, graveert of freest. Zo kies je een programma en zet…
Cura instellen voor je eerste 3D-print
Cura zet je 3D-model om in instructies voor je printer. Zo stel je Cura in voor je eerste print en begrijp je…
FreeCAD voor beginners
FreeCAD is een gratis programma om precieze 3D-onderdelen te ontwerpen. Zo begin je ermee, van schets tot bestand voor je 3D-printer.
OpenSCAD
In OpenSCAD beschrijf je een voorwerp in een paar regels code in plaats van het te tekenen. Zo begin je, met een…
PrusaSlicer voor beginners
PrusaSlicer maakt van je 3D-model de instructies voor je printer. Zo begin je ermee, ook als je geen Prusa-printer hebt.
3D ontwerpen voor beginners
Een 3D-ontwerp maken is minder moeilijk dan het lijkt als je het juiste programma kiest. Zo begin je gratis en zonder ervaring.
Problemen oplossen
3D-print mislukt? Problemen herkennen en oplossen
Elke 3D-printer-eigenaar heeft mislukte prints. Met deze gids herken je de meest voorkomende fouten aan het resultaat en weet je wat je…
Warping voorkomen bij 3D-printen
Warping laat de hoeken van je 3D-print omhoog krullen. Zo herken je het, begrijp je waarom het gebeurt en voorkom je het.
Lasersnijden en graveren
Lasersnijden en graveren voor beginners
Met een lasergraveur brand je tekeningen in hout, leer en andere materialen. Zo werkt het, wat je nodig hebt en hoe je…
Lasersnijder kiezen voor thuis
Een lasersnijder snijdt en graveert hout, karton en kunststof met een lichtbundel. Zo kies je een machine voor thuis en werk je…
Graveermachine kiezen
Met een graveermachine breng je tekst en patronen aan op hout, glas, leer of metaal. Zo kies je tussen laser en frees…
LightBurn
LightBurn is het programma waarmee veel hobbyisten hun lasersnijder of graveermachine aansturen. Zo werkt het en zo begin je.
Laser graveren hout
Met een lasergraveur brand je tekeningen, namen en foto's in hout. Dit is wat je moet weten over lasers, hout, instellingen en…
CNC frezen
CNC frezen voor beginners
Een CNC-frees freest gecontroleerd in hout en kunststof volgens een digitaal ontwerp. Zo werkt het, welke machines er zijn en wat je…
CNC-machine kiezen voor beginners
Een CNC-machine freest je ontwerp uit hout of kunststof. Zo kies je een machine voor thuis, en weet je wat erbij komt…
Elektronica en Arduino
Elektronica maken met Arduino en Raspberry Pi
Met een Arduino leer je elektronica en programmeren in één hobby. Zo kies je een board, wat je erbij nodig hebt en…
Raspberry Pi voor beginners
Een Raspberry Pi is een complete computer ter grootte van een creditcard. Dit is wat hij kan, welk model je kiest en…
Raspberry Pi projecten voor beginners
Een Raspberry Pi leer je het snelst kennen door iets te bouwen. Tien projecten, van heel simpel tot net iets uitdagender, met…
ESP32 voor beginners
De ESP32 is een goedkope microcontroller met wifi en Bluetooth. Zo werkt hij, welke varianten er zijn en hoe je als beginner…
Solderen voor beginners
Solderen is de basisvaardigheid van elektronica als hobby. Dit heb je nodig, zo maak je een goede verbinding en zo werk je…
Arduino Uno voor beginners
De Arduino Uno is het bekendste bord om elektronica te leren. Dit is wat erop zit, wat het verschil is tussen R3…
Arduino Nano
De Arduino Nano is een klein bord dat je rechtstreeks op een breadboard steekt. Zo verschilt hij van de Uno en zo…
Breadboard gebruiken
Met een breadboard bouw je een schakeling zonder te solderen. Zo zijn de gaatjes verbonden, hoe je een led aansluit en waar…
Arduino projects voor beginners
Met een Arduino leer je het snelst door iets te bouwen. Twaalf Arduino projects voor beginners, van heel eenvoudig tot net iets…
Arduino starterkit
Een Arduino starterkit bundelt een bord, onderdelen en een boek met projecten. Dit zit er in de officiële kit en zo kies…
Arduino IDE installeren en gebruiken
De Arduino IDE is het programma waarmee je code schrijft en naar je Arduino stuurt. Zo installeer je hem en upload je…
Arduino Mega 2560
De Arduino Mega heeft veel meer pinnen en seriële poorten dan een Uno. Zo lees je of je dat nodig hebt en…
Arduino kit kiezen
Een Arduino kit bevat het board, onderdelen en projecten om te starten met elektronica. Zo kies je een kit die past bij…
Raspberry Pi Pico
De Raspberry Pi Pico is een klein, goedkoop microcontrollerboard. Dit leer je over de modellen, het verschil met een gewone Raspberry Pi…
Raspberry Pi Zero 2 W
De Raspberry Pi Zero 2 W is een mini-computer met wifi die in een zak past. Dit zijn de specificaties, wat je…
Raspberry Pi Imager gebruiken
Met Raspberry Pi Imager zet je een besturingssysteem op een microSD-kaart en stel je wifi en SSH alvast in. Hier is het…
3D-printen voor beginners
3D-printer kiezen voor beginners
Een 3D-printer is een hobbymachine die je ontwerpen laag voor laag tot echte voorwerpen maakt. Dit zijn de keuzes die ertoe doen…
Zelf ontwerpen voor je 3D-printer
Een 3D-printer is zo leuk als wat je erin stopt. Zo ontwerp je zelf een voorwerp of vind je gratis modellen die…
Wat kost 3D-printen? Zelf printen of laten printen
De prijs van een print hangt af van materiaal, printtijd en wie het doet. Hier lees je wat 3D-printen kost, thuis en…
Resin printer 3D
Een resin printer maakt fijnere details dan een filamentprinter, maar vraagt meer werk en meer voorzichtigheid. Zo weet je welke bij jouw…