Foto maken: 10 tips voor betere foto’s

Foto maken wordt beter zodra je let op licht, beeldrand en scherpte voordat je afdrukt: zoek zacht licht, zet je onderwerp bewust in het beeld, houd de camera stil en kijk vóór je afdrukt naar de achtergrond. Je camera is daarbij bijzaak. Een smartphone, een compactcamera en een systeemcamera maken alle drie goede foto’s als jij weet waar je op moet letten.

Veel beginners denken dat foto maken mislukt door de apparatuur. Meestal mislukt hij door iets kleins: een rommelige achtergrond, een onderwerp dat net niet scherp is, of fel middaglicht dat alle details wegbrandt. In dit artikel loop je tien tips door waarmee foto maken in de praktijk beter gaat. Wil je eerst het grote plaatje, lees dan onze gids over fotografie. Zoek je een stappenplan om de hobby echt te leren, kijk dan bij fotograferen of de pagina over een fotografie cursus.

Wat is een goede foto eigenlijk?

Goed foto maken betekent dat je foto iets vertelt, trekt de aandacht naar een duidelijk onderwerp en voelt technisch rustig: het onderwerp is scherp, de belichting klopt en er zit niets in beeld dat afleidt. Dat klinkt eenvoudig, maar het zijn drie dingen die je tegelijk in de gaten moet houden. Gelukkig kun je ze los van elkaar oefenen.

Het woord fotografie komt uit het Grieks en betekent letterlijk schrijven met licht. Volgens Wikipedia over fotografie legt een foto beelden vast met licht op een lichtgevoelige laag of sensor. Dat licht is dus het materiaal waarmee je werkt. Wie licht leest, maakt betere foto’s, ook zonder dure uitrusting.

Het helpt om foto maken op te delen in drie vragen. Dan wordt foto maken minder een gok:

1. Wat wil ik laten zien? Eén onderwerp, niet vijf.
2. Hoe valt het licht? Van opzij, van voren, van achteren, hard of zacht.
3. Wat staat er nog meer in beeld? Alles wat je niet wilt laten zien, verplaats je of laat je wegvallen.

Als je die drie vragen steeds stelt, gaat foto maken binnen een paar weken merkbaar beter. Je merkt dat foto maken minder ingewikkeld is dan het lijkt.

Tip 1 tot 4: licht, achtergrond, afstand en stilhouden

Tip 1: zoek zacht licht

Fel zonlicht boven je hoofd geeft harde schaduwen en uitgebrande lichte plekken. Zacht licht is vriendelijker. Je vindt het op een bewolkte dag, in de schaduw, bij een raam of in de eerste en laatste uren van de dag, als de zon laag staat. Probeer dezelfde bloem of dezelfde koffiekop op twee tijdstippen te fotograferen en vergelijk de resultaten. Het verschil is vaak groter dan het verschil tussen twee camera’s.

Tip 2: let op de achtergrond

Beginners kijken naar het onderwerp, gevorderden naar wat erachter staat. Een lantaarnpaal die uit het hoofd van je vriend lijkt te groeien, een prullenbak naast je bloem: je ziet het pas thuis. Loop daarom een stap opzij, ga door je knieën of kom dichterbij. Een kleine verplaatsing maakt een rommelige achtergrond rustig.

Tip 3: ga dichterbij

Een van de eenvoudigste tips voor foto maken is ook de beste: kom dichter bij je onderwerp. Bij foto maken van kleine dingen geldt dat dubbel. Veel foto’s mislukken omdat het onderwerp een klein stipje in een groot beeld is. Loop dichterbij in plaats van in te zoomen, zeker bij een smartphone, want digitale zoom is alleen uitsnijden. Zoals de Nederlandse Wikipedia over digitale camera’s aangeeft, behoudt optische zoom de resolutie, terwijl digitale zoom geen detail toevoegt.

Tip 4: houd je camera stil

Bij foto maken komt een onscherpe foto vaak door beweging van je handen, niet door je camera. Houd de camera met twee handen vast, zet je ellebogen tegen je lichaam, adem rustig uit en druk de ontspanknop zacht in. Bij weinig licht kies je een stevige ondergrond of een statief. Veel camera’s en telefoons hebben beeldstabilisatie. Volgens Wikipedia over beeldstabilisatie kan die een sluitertijd ruwweg 2 tot 5,5 stops trager toelaten, maar ze helpt niet tegen een bewegend onderwerp.

Tip 5 tot 7: belichting, compositie en scherpstellen

Tip 5: begrijp de belichting

Belichting bepaalt hoe licht of donker je foto wordt en is de kern van foto maken met een camera. Drie instellingen werken samen: het diafragma (hoe groot de opening van de lens is), de sluitertijd (hoe lang de sensor licht krijgt) en de ISO (hoe gevoelig de sensor is). Volgens Wikipedia over belichting laat een groter diafragma meer licht binnen, maar vermindert het de scherptediepte. Een langere sluitertijd laat ook meer licht binnen, maar vergroot de kans op bewegingsonscherpte. Elke stap, een stop, verdubbelt of halveert de hoeveelheid licht.

Een bekend rekenvoorbeeld uit dat artikel is de zogeheten Sunny 16-regel: op een zonnige dag heb je bij ISO 100 en diafragma f/16 een sluitertijd van ongeveer 1/100 seconde nodig. Je hoeft dit niet uit je hoofd te leren, maar het laat zien hoe de drie instellingen elkaar in balans houden. Meer uitleg over de sluitertijd vind je bij sluitertijd.

Tip 6: kies je compositie

Foto maken is ook kiezen wat je in het beeld zet. Compositie is de manier waarop je dingen in het beeld plaatst. De bekendste richtlijn is de regel van derden: je verdeelt het beeld in negen gelijke vakken met twee horizontale en twee verticale lijnen en plaatst je onderwerp op een lijn of kruispunt in plaats van in het midden. Volgens Wikipedia over de regel van derden is het een vuistregel, geen wet. Een onderzoek uit 2014 vond dat veel hoog gewaardeerde foto’s er niet vaker aan voldoen dan andere beelden. Gebruik de regel dus als startpunt en breek hem als een foto daar beter van wordt. Meer ideeën vind je bij compositie in fotografie.

Praktische compositietips:

• Plaats de horizon op een derde, niet midden door het beeld.
• Laat ruimte in de richting waarin iemand kijkt of beweegt.
• Gebruik lijnen (een pad, een hek, een rivier) die het oog naar je onderwerp leiden.
• Let op symmetrie: soms is het midden juist sterk, bijvoorbeeld bij een weerspiegeling.

Tip 7: stel scherp op het juiste punt

Moderne camera’s en telefoons stellen automatisch scherp, maar ze kiezen niet altijd het punt dat jij bedoelt. Tik op het scherm of verplaats het scherpstelpunt naar het deel dat het belangrijkste is, bij een portret meestal het oog. Als je de camera iets beweegt na het scherpstellen, kan de scherpte verschuiven. Houd bij weinig licht de ontspanknop daarom half ingedrukt tot je zeker weet dat het goed zit.

Tip 8 tot 10: RAW, bewerken en oefenen

Tip 8: fotografeer in RAW als je wilt bewerken

Wie serieus foto maken wil, komt vroeg of laat bij het formaat. Een JPEG is een foto die de camera al heeft verwerkt. Een RAW-bestand bevat de ruwe sensorgegevens. Volgens Wikipedia over het raw-formaat slaat een raw-bestand 12 of 14 bits per kleurkanaal op, tegen 8 bits bij een gewone JPEG, en kun je de witbalans achteraf vrij kiezen. Bewerkingen veranderen alleen de instructies, niet de originele gegevens. Het nadeel is dat raw-bestanden twee tot zes keer groter zijn dan JPEG’s en dat je ze moet verwerken voor je ze deelt.

Wanneer kies je wat? Een snelle foto voor de familiegroep? JPEG. Een landschap dat je later wilt bijwerken, een foto bij moeilijk licht of iets wat je wilt afdrukken? RAW. Ben je benieuwd naar dat vervolg, lees dan onze uitleg over foto bewerken. Na het foto maken kun je foto’s die bijna goed zijn met een paar aanpassingen redden: helderder maken, uitsnijden en retoucheren zijn eenvoudige bewerkingen die vaak al veel verbeteren.

Tip 9: sla je foto’s slim op

Na het foto maken begint het bewaren. Foto’s verdwijnen sneller dan je denkt: een kapotte telefoon, een volle schijf, een verlopen abonnement. Maak er een gewoonte van om je foto’s na elke fotosessie over te zetten naar je computer en een back-up te maken op een tweede plek, bijvoorbeeld een externe schijf. Geef mappen een datum en onderwerp, bijvoorbeeld 2026-11-05 Herfst in het bos. Dan vind je alles na jaren nog terug. Dat geldt ook voor een foto archief van de familie: scan negatieven en oude afdrukken en bewaar ze naast je nieuwe werk.

Tip 10: oefen met kleine opdrachten

Foto maken leer je door te doen, bij voorkeur met een duidelijke opdracht. Dat geldt voor elke leeftijd: ook wie al jaren foto maken doet, groeit met een thema. Een foto challenge werkt goed: één thema per week, één foto per dag. Een paar ideeën:

• Thuis: koffiekop in ochtendlicht, schaduw van een plant op de muur, je eigen handen bij een bezigheid.
• Buiten: een straat zonder mensen, reflecties in een plas, herfstbladeren op een muur.
• Kleur: één kleur per dag zoeken en vastleggen.
• Verhaal: drie foto’s die samen een korte geschiedenis vertellen, zoals thee zetten, inschenken en opdrinken.
• Symmetrie en lijnen: een trap, een brug, een rij ramen.

Zulke opdrachten dwingen je anders te kijken. Foto maken wordt dan een spel met regels. Je zoekt niet meer naar een mooi onderwerp, maar naar een mooie oplossing voor een vraag. Dat is precies wat fotografen doen.

Welke camera past bij foto maken?

Je kunt met bijna elke camera beginnen met foto maken. Een smartphone is altijd bij je en doet veel automatisch. Een compactcamera is klein, met een eigen lens en vaak meer zoom. Een systeemcamera geeft de meeste controle, met wisselbare lenzen. Je leest er meer over bij digitale camera en camera kopen. De Consumentenbond zegt in zijn koopadvies voor een fotocamera dat de sensorgrootte belangrijker is voor de fotokwaliteit dan het aantal megapixels. Een hoger aantal megapixels betekent volgens Wikipedia ook niet altijd een hogere kwaliteit: meer pixels kunnen extra ruis geven, en een zwakke lens beperkt de scherpte toch.

Foto maken met een telefoon, tablet of laptop? Foto maken met een ipad of laptop kan, maar de lens zit dan vaak niet op een handige plek en de beeldkwaliteit is wisselend. Gebruik je telefoon als cameratoestel, bekijk dan ons artikel over smartphone fotografie.

Een korte vuistregel voor foto maken: kies een camera die je graag meeneemt. De beste camera is de camera die je gebruikt.

Gewoontes bij foto maken die je foto’s snel beter maken

Na de tips volgt een korte checklist voor het moment dat je afdrukt. Zo blijft foto maken eenvoudig:

1. Is mijn onderwerp duidelijk? Zo niet, kom dichterbij.
2. Staat er niets storends achter of naast mijn onderwerp?
3. Valt het licht goed? Draai je lichaam of het onderwerp als dat niet zo is.
4. Is de horizon recht?
5. Heb ik de camera stil gehouden?
6. Heb ik meer dan één foto gemaakt? Digitaal kost een extra opname niets.

Bij foto maken kost een extra opname niets. Maak gerust drie of vier opnames van hetzelfde onderwerp met kleine verschillen: een andere hoek, een andere afstand, staand en liggend. Thuis kies je de beste en gooi je de rest weg.

Veelgestelde vragen over foto maken

Verder lezen