Epoxy is een tweecomponenten kunststof van hars en verharder die je mengt, in een mal giet en laat uitharden tot een harde, heldere vorm. Je gebruikt het voor sieraden, onderzetters en tafelbladen. Kaarsen en zeep maak je op een andere manier, met smelten of een reactie met loog, maar het gietwerk lijkt erop: afmeten, mengen, gieten en geduld hebben.
Epoxy trekt de meeste zoekers, maar de hobby is breder dan hars alleen. Wie eenmaal een mal in handen heeft, wil meestal ook kaarsen gieten, zeep maken of werken met jesmonite. Deze pagina is het overzicht: wat elke techniek is, wat je nodig hebt, waar de risico’s zitten en welke pagina je daarna leest. Alle veiligheidsregels komen van de makers en instanties die we hieronder noemen, en waar we iets niet konden controleren, houden we het algemeen.
Kort samengevat
- Epoxy bestaat uit hars en verharder in een vaste verhouding. Je meet nauwkeurig af en roert grondig.
- Draag bij epoxy altijd handschoenen, oogbescherming en beschermende kleding, en zorg voor frisse lucht.
- Kaarsen maak je van was, een lont en een houder. De kaars branden is het gevaarlijkste deel, niet het maken.
- Zeep maken met loog vraagt een bril, handschoenen en een vaste volgorde: loog altijd in het water.
- Begin klein, met één techniek en één mal. Dan leer je het snelst en blijft de rommel beperkt.
Wat is gieten en maken eigenlijk?
Bij gieten maak je een vloeibare grondstof vast in een vorm. Dat kan op drie manieren. Bij epoxy en jesmonite zorgt een chemische reactie voor de verharding. Bij kaarsen stolt gesmolten was door afkoeling. Bij zeep zet loog vet om in zeep, en daarna laat je het blok rijpen of hard worden.
Het mooie is dat de basis steeds hetzelfde is. Je hebt een mal, een maatbeker, een roerstokje, een weegschaal en een werkplek die je kunt afdekken. Je werkt van afmeten naar mengen naar gieten. Wat je daarna doet is wachten, en wachten is het moeilijkste onderdeel voor beginners. Een kaars die te vroeg uit de mal komt, een epoxylaag die nog plakt of een zeep die nog zacht is, vergeeft je dat niet.
Wil je meteen concreet beginnen? Dan kies je het beste één van deze routes:
- Epoxy: voor onderzetters, sleutelhangers en sieraden. Lees eerst epoxy resin en epoxy giethars.
- Kaarsen: voor cadeaus en je eigen huis. Start met kaarsen maken.
- Zeep: voor wie het scheikundige deel boeiend vindt. Begin met zeep maken.
- Jesmonite: voor schaaltjes, bloempotten en beelden. Lees jesmonite.
Epoxy: hars en verharder
Epoxy hoort bij de thermohardende kunststoffen. Het ontstaat doordat een hars reageert met een verharder, en pas dan krijgt het materiaal zijn uiteindelijke hardheid. Dat is geen drogen, zoals bij verf. Het is een chemische reactie waarbij een stevig netwerk van moleculen ontstaat. De verhouding tussen hars en verharder ligt vast, en bij veel producten is die ongeveer gelijk of een paar delen hars op een deel verharder. Wikipedia over epoxy noemt voor veel fabrikanten verhoudingen van ongeveer 3:1 tot 10:1 op gewicht, maar voor jouw product geldt altijd wat op de verpakking staat.
Wie wil weten hoe de verschillende soorten epoxy verschillen, leest de pagina over epoxy hars. Daar staat ook waarom dun gieten iets anders is dan dik gieten.
Waar gebruik je epoxy voor?
Epoxy kent een lange lijst industriële toepassingen, van lijm en coating tot onderdelen in vliegtuigen en windmolens. In de hobbywereld gaat het vooral om gieten en lagen opbouwen in kunst, sieraden en meubels. Dat zijn de onderwerpen waar zoekers het vaakst naar vragen:
- Kleine objecten: epoxy onderzetters en epoxy sieraden zijn een goede start omdat je met kleine hoeveelheden werkt.
- Hout combineren: epoxy hout gaat over het vullen van barsten en het gieten van rivieren in hout.
- Meubels: een epoxy tafel of een epoxy tafelblad is een groot project met veel hars, dus pas iets voor wie het kleinere werk al kent.
Waarom epoxy veiligheid vraagt
De fabrikant West System schrijft op zijn pagina over veilig werken met epoxy dat je contact met hars, verharder, gemengde epoxy en schuurstof van half uitgeharde epoxy moet vermijden. Handschoenen, oogbescherming en beschermende kleding zijn volgens die pagina het minimum voor de meeste gebruikers. Hars is niet in water oplosbaar, dus verwijder je het van de huid met een waterloze huidreiniger. Gebruik nooit oplosmiddelen op je huid.
Een tweede punt is sensibilisatie. Wikipedia beschrijft dat herhaalde blootstelling kan leiden tot een allergische huidreactie, vooral aan handen en onderarmen. Rubberen handschoenen beschermen slecht en dikke nitrilhandschoenen worden aanbevolen. Krijg je klachten, dan zegt West System: stop direct met het product en laat een arts kijken als het niet overgaat.
Het derde punt is warmte. Uitharding van epoxy is exotherm, en West System schrijft op de pagina over onbeheerste uitharding dat een grotere of dikkere massa meer warmte geeft. Een mengbeker met veel epoxy kan zo heet worden dat plastic smelt of dat brandbare spullen in de buurt ontsteken. Kleine porties en dunne lagen zijn dus niet alleen een kwestie van resultaat, maar ook van veiligheid.
Kaarsen maken
Kaarsen zijn een van de oudste uitvindingen in huis, en de basis is nog steeds eenvoudig: een lont die gesmolten was omhoog trekt en daar verbrandt. De pit werkt door capillaire werking, zoals Wikipedia over kaarsen uitlegt. Dat betekent dat de dikte van de lont de vlamhoogte grotendeels bepaalt, en daarom is de keuze van de lont belangrijker dan beginners meestal denken.
Alles over de basis staat in de gids kaarsen maken. Daar lees je welke stappen je volgt en welke materialen je nodig hebt.
De was kiezen
De meeste kaarsen zijn gemaakt van paraffine, een bijproduct van aardolieraffinage. Daarnaast bestaan er plantaardige waxen zoals soja, palm en carnauba, en natuurlijke bijenwas. Volgens Wikipedia branden bijenwas en kokoswas langer dan paraffine en sojawas. Of een was beter of slechter is voor je gezondheid is een discussie waar we niet te stellig in willen zijn. Wat wel vaststaat: kies de was die past bij je techniek.
- Sojawas: de meest gekozen was voor beginners. Lees alles in sojawas.
- Bijenwas: een natuurlijke was met een eigen geur en een smeltpunt van 62 tot 64 graden volgens Wikipedia. Zie kaarsen maken met bijenwas.
- Algemeen: de pagina kaarsenwas vergelijkt de soorten en legt uit waar je op let bij het kopen.
Kaarsen veilig laten branden
Een kaars maken is rustig werk, maar een kaars laten branden is vuur in huis. De Nederlandse verzekeraar NN adviseert op zijn pagina over brandpreventie om kaarsen uit de buurt van gordijnen te zetten, alle kaarsen uit te blazen als je de kamer of woning verlaat en kaarsenstandaards te gebruiken die stevig staan en niet van brandbaar materiaal zijn. Plastic kandelaars zijn gevaarlijk omdat ze kunnen smelten.
De Amerikaanse brancheorganisatie National Candle Association voegt daar concrete regels aan toe. Knip de lont voor elk gebruik tot ongeveer 6 millimeter (een kwart inch). Laat een brandende kaars nooit onbeheerd achter. Stop met branden wanneer er ongeveer 13 millimeter (een halve inch) was overblijft. En doof een kaars niet met water, want dan kan hete was spatten.
Geef je zelfgemaakte kaarsen cadeau, dan helpt het om die regels op een kaartje te zetten. Het kost je een minuut en iemand anders is er veiliger mee.
Zeep maken
Zeep maken is een stuk scheikunde in je keuken. Volgens Wikipedia over zeep ontstaat zeep meestal door verzeping, waarbij vetten of oliën reageren met een alkalische oplossing, vaak loog. Daarbij ontstaan zouten van vetzuren en komt glycerol vrij. Het type loog bepaalt de consistentie: natriumhydroxide geeft harde zeep en kaliumhydroxide geeft zachtere of vloeibare zeep.
De gids zeep maken loopt de verschillende methodes door, van gieten van een kant-en-klare zeepbasis tot het koude proces met loog.
Waarom loog respect verdient
Loog is bijtend. Zeepmaakster Soap Queen heeft een uitgebreide loogveiligheidsgids. Daarin staan een paar regels die in bijna elke goede handleiding terugkomen:
- Draag een veiligheidsbril, handschoenen, lange mouwen en een lange broek, en houd die aan tijdens het hele proces.
- Voeg de loog altijd toe aan het water, nooit andersom, omdat water bij loog kan opspatten.
- Werk in een goed geventileerde ruimte en houd kinderen en huisdieren weg.
- Gebruik geen aluminium: loog reageert daarmee en maakt waterstofgas.
- Bij huid of ogen spoel je minstens 15 minuten met water en zoek je medische hulp.
Wil je geen loog gebruiken? Dan kun je een zeepbasis smelten en vormen. Dat is wat mensen bedoelen met zeep gieten. Het gaat sneller en het is rustiger, maar je werkt dan met een product waarin het verzepingswerk al is gedaan.
Jesmonite en gips
Jesmonite zit tussen epoxy en gips in. De maker beschrijft het op zijn veelgestelde-vragenpagina als een composiet van een reactieve minerale basis en een zuivere acrylhars op waterbasis. Er zijn twee productgroepen: acrylgemodificeerde gipscomposieten zoals AC100 en acrylgemodificeerde cementcomposieten zoals AC730. Alle Jesmonite-producten zijn volgens de maker op water gebaseerd en vrij van oplosmiddelen.
Dat maakt het aantrekkelijk voor mensen die liever geen epoxy gebruiken. Je werkt zonder de geur van hars, en je reinigt je spullen met water. Er zijn ook beperkingen. Het materiaal is poreus en moet met een toplaag worden afgedicht om waterdicht te zijn. Het is niet getest op voedselveiligheid, en de maker raadt af om voedsel of vloeistoffen op afgewerkte producten te plaatsen. Alles hierover lees je in de gids jesmonite.
Mallen, bellen en gereedschap
Bijna alles wat je giet heeft een mal nodig. Flexibele mallen worden volgens Wikipedia over resin casting meestal gemaakt van latex of siliconenrubber, en een flexibele mal levert doorgaans 25 tot 100 afgietsels op voordat details minder scherp worden. Siliconen mallen zijn voor hobbygebruik de standaard omdat je er een uitgehard stuk makkelijk uitdrukt.
Een tweede probleem zijn luchtbellen. Bij het mengen van twee componenten ontstaan vaak bellen. Fabrieken verwijderen die met een vacuümkamer of drukvat. Thuis zijn de gangbare trucs langzaam roeren, een trillende mal en geduld. Voor elk materiaal zijn er eigen methodes, en die staan bij de pagina’s over de techniek.
Wat je altijd nodig hebt:
- Een digitale weegschaal of maatbekers met duidelijke schaal, zodat je de verhouding exact haalt.
- Roerstokjes die je weggooit of schoonmaakt.
- Een werkblad dat je afdekt met karton of plastic.
- Handschoenen, een bril en bij epoxy goede ventilatie.
- Een vlakke plek waar het gegoten werk ongestoord kan uitharden.
Je werkplek inrichten
Een goede werkplek maakt het verschil tussen een ontspannen middag en een middag vol schoonmaken. Kies een tafel die je kunt bedekken met karton, een oude plastic tafelkleed of bakpapier op een plaat. Gemorste hars of loog haal je er niet meer af, dus beschermen is slimmer dan schrobben. Zorg dat het werkblad vlak staat. Een mal met epoxy of was die scheef staat, geeft een scheef eindresultaat, en dat zie je pas als alles is uitgehard.
Denk ook aan licht, lucht en temperatuur. Goed licht laat je bellen, vlekken en stof zien voordat het te laat is. Frisse lucht is bij epoxy en loog geen luxe. En een kamer die niet te koud is, helpt bij alle vormen van gieten, omdat veel producten pas goed reageren of stollen binnen een bepaald temperatuurbereik. Dat bereik staat op de verpakking van je product en verschilt per merk.
Een paar dingen houd je liever buiten de werkplek:
- Huisdieren en jonge kinderen, die niet weten wat bijtend of hete was is.
- Etenswaren en keukenspullen die je daarna nog voor eten gebruikt.
- Open vuur, behalve bij kaarsen waar je daar bewust mee werkt, en dan nooit onbeheerd.
- Stof en tocht, want die komen in je epoxy en je kaars terecht.
Opruimen en afval
Opruimen hoort bij de techniek. Bij epoxy geldt dat gemorste hars of gemengde epoxy zich laat verwijderen met een schraper en daarna absorberende doeken, schrijft West System. Het merk waarschuwt ook dat je verharder nooit moet opnemen met zaagsel of andere fijne cellulosematerialen en dat je die niet samen met zulk materiaal in de prullenbak gooit, omdat het spontaan kan ontbranden. Laat gemengde restanten dus op een veilige plek uitharden, onder toezicht.
Bij zeep neutraliseer je loogstof op het werkblad met azijn, maar gebruik je water op de huid. Soap Queen benadrukt dat azijn niet op loogbrandwonden hoort. Bij kaarsen laat je restanten was afkoelen in de pan en haal je ze er als stolsel uit, in plaats van heet door de gootsteen te gieten, waar het afvoerpijpen kan verstoppen.
Algemeen advies voor resten: giet niets door de afvoer en lees de aanwijzingen van je gemeente of afvalinzamelaar over chemisch afval. Wij kunnen die regels niet voor jouw gemeente samenvatten, want ze verschillen per plek.
Welke techniek past bij jou?
Het helpt om te weten wat je zoekt. Hieronder een korte vergelijking, bedoeld als richtlijn en niet als feit:
- Je wilt snel resultaat met weinig risico. Kaarsen en zeepbasis. Je hebt een uur en een pan nodig.
- Je wilt iets glads en doorzichtigs. Epoxy. Je werkt met hars, dus veiligheid staat voorop en je wacht langer.
- Je wilt iets stevigs met een stenen uitstraling. Jesmonite. Je werkt met water en poeder en het resultaat lijkt op beton of keramiek.
- Je houdt van scheikunde. Zeep met loog. Het proces is boeiend, maar het vraagt de meeste voorzichtigheid.
- Je wilt met kinderen werken. Kaarsen of zeepbasis, met toezicht en hete was buiten bereik.
Er is geen goede of foute keuze. Wie met epoxy begint, heeft meestal binnen een paar maanden ook zin in kaarsen, en omgekeerd. De mallen zijn deels uitwisselbaar, de weegschaal en de maatbeker sowieso.
Een rustige route voor beginners
Veel beginners starten met te veel tegelijk. Ze kopen een epoxyset, een kaarsenpakket en een zeepbasis en doen alle drie in één weekend. Dat levert zelden plezier op. Kies liever één techniek en werk die uit tot je iets hebt dat je trots maakt.
- Begin met een klein project. Een onderzetter, een kaars in een glaasje of een stukje zeep. Klein betekent minder materiaal, minder risico en minder teleurstelling.
- Lees de verpakking helemaal. Verhoudingen, verwerkingstijd en uithardingstijd verschillen per product. Wat voor het ene merk klopt, hoeft voor het andere niet te kloppen.
- Doe een proef. Meng een klein beetje en kijk hoe het zich gedraagt voordat je het hele project giet.
- Zorg voor je veiligheid. Dat is geen extra, het hoort bij de techniek.
- Schrijf op wat je deed. Verhoudingen, temperaturen en tijden. Zo herhaal je wat werkte.
Wil je een workshop doen voordat je thuis begint? Voor kaarsen staat in kaarsen maken workshop waar je op let bij het kiezen. Doe je het met kinderen, lees dan eerst kaarsen maken met kinderen.
Wat kost het om te beginnen?
Exacte prijzen noemen we niet, want die wisselen per winkel en per merk. Wel kun je je budget indelen. Voor epoxy betaal je het meest voor hars en verharder, en die kopen mensen vaak te groot in. Een kleine set is genoeg om te oefenen. Voor kaarsen koop je was, lonten, een houder en een thermometer. Voor zeep koop je een zeepbasis of, als je met loog werkt, loog, olie en een stavenmixer die je daarna niet meer voor eten gebruikt.
Een nuttige vuistregel, geen feit maar ervaring: koop gereedschap dat je alleen voor je hobby gebruikt. Wat in aanraking is geweest met epoxy of loog hoort niet meer in de keukenla.
Veelgemaakte fouten
Dit zijn de fouten die we het vaakst terugzien bij beginners:
- Verkeerde verhouding. Bij epoxy is de verhouding geen suggestie. Weeg af en roer grondig, ook langs de wand en de bodem van de beker.
- Te veel in één keer. Bij epoxy geeft een grote massa meer warmte, bij kaarsen een groter risico op knoeien. Begin met kleine porties.
- Geen proefstuk. Een nieuwe kleur, geur of mal test je eerst klein.
- Te vroeg ontvormen. Een kaars, zeep of epoxystuk dat niet klaar is, kan scheuren of vervormen.
- Veiligheidsregels overslaan. Bril, handschoenen en frisse lucht zijn de eerste dingen die je pakt, niet de laatste.
Veelgestelde vragen over epoxy, kaarsen en zeep
Wat is epoxy en waar gebruik je het voor?
Epoxy is een tweecomponenten kunststof van hars en verharder die tot een harde, heldere massa uithardt. Je gebruikt epoxy om te gieten in mallen voor sieraden en onderzetters, om hout te vullen en om tafelbladen te maken. Industrieel zit het ook in lijm, coatings en composieten.
Is epoxy gevaarlijk?
Onuitgeharde epoxy kan huid en ogen irriteren en bij herhaald contact tot een allergie leiden. Met handschoenen, oogbescherming, beschermende kleding en goede ventilatie werk je er veilig mee, zeggen de makers. Lees altijd het veiligheidsblad van je product.
Welke handschoenen gebruik je bij epoxy?
Nitrilhandschoenen zijn de gangbare keuze. Volgens Wikipedia beschermen rubberen handschoenen slecht tegen epoxy en worden dikke nitrilhandschoenen aanbevolen. Wissel handschoenen als er hars op komt en raak daarmee geen deurklinken aan.
Waar begin je als beginner met gieten?
Kies één techniek en één klein project. Voor veel mensen is dat een kaars in een glas of een kleine onderzetter van epoxy. Lees de verpakking helemaal, doe een proef en werk veilig.
Wat is het verschil tussen epoxy en jesmonite?
Epoxy is een kunsthars die uithardt door een chemische reactie tussen hars en verharder. Jesmonite is een composiet van een minerale basis en een acrylvloeistof op waterbasis. Jesmonite werkt zonder oplosmiddelen en is poreus, epoxy is glad en waterdicht.
Kan ik kaarsen maken zonder speciale spullen?
Je hebt minimaal was, een lont, een houder, een pan voor au bain-marie en een thermometer nodig. Verder is het vooral geduld. Met een eenvoudige set kom je een heel eind.
Is zeep maken met loog veilig?
Het kan veilig als je de regels volgt: veiligheidsbril, handschoenen, lange kleding, ventilatie, loog in het water en kinderen en huisdieren uit de buurt. Bij twijfel kun je eerst met een zeepbasis gieten, zonder loog.
Welke techniek is het goedkoopst om mee te beginnen?
Kaarsen en zeep gieten uit een basis hebben meestal de laagste instapkosten. Epoxy en jesmonite vragen vaak meer, vooral door de mallen en materialen. Wat het goedkoopst is hangt af van wat je al in huis hebt.
Verder lezen
Je hebt nu het overzicht. Kies één onderwerp en lees de gids erbij, dan weet je wat je moet kopen en waar je op let.
- Nieuw bij hars: epoxy resin en epoxy giethars.
- Kaarsen maken: de gids kaarsen maken en de pagina over kaarsenwas.
- Zeep maken: de gids zeep maken.
- Jesmonite: de gids jesmonite.
- Hars en hout: epoxy tafel, voor als je meer wilt dan een onderzetter.
Of kijk bij resin voor het verschil tussen epoxy, UV-hars en andere harssoorten.
Kaarsen maken
Kaarsen maken
Kaarsen maken is een rustige hobby met weinig materiaal: was, een lont, een houder en een pan. Hier lees je stap voor…
Kaarsenwas
Kaarsenwas is het materiaal waar een kaars van is gemaakt. Er zijn grofweg vier soorten: paraffine, soja, bijenwas en kokoswas. Hier lees…
Kaarsen maken workshop
In een kaarsen maken workshop leer je onder begeleiding wat je thuis zelf ook kunt doen: was smelten, een lont plaatsen en…
Sojawas
Sojawas is een plantaardige was uit sojaolie, populair bij beginners die kaarsen in een glas gieten. Hier lees je wat het is,…
Kaarsen maken met bijenwas
Bijenwas is een natuurlijke was met een eigen geur en een warme kleur. Je maakt er kaarsen van door platen om een…
Kaarsen maken met kinderen
Kaarsen maken met kinderen is het leukst en het veiligst met bijenwasplaten die je rolt, want dan hoef je geen hete was…
Gips en jesmonite
Jesmonite
Jesmonite is een gietmateriaal van een mineraal poeder en een acrylvloeistof op waterbasis. Je werkt ermee zonder oplosmiddelen en het resultaat lijkt…
Zeep maken
Zeep maken
Zeep maken kan op twee manieren: een kant-en-klare zeepbasis smelten en gieten, of zelf zeep maken van olie en loog. De eerste…
Epoxy en resin
Resin
Resin is het Engelse woord voor hars en wordt in de hobby gebruikt voor kunsthars waarmee je giet, sieraden maakt en lagen…
Epoxy giethars
Epoxy giethars is een heldere kunsthars voor dikkere lagen en mallen. Hier lees je hoe die verschilt van een gewone coating, waar…
Epoxy tafel
Een epoxy tafel combineert houten planken met een rivier van heldere hars. Hier lees je hoe zo'n tafel ontstaat, wat het van…
Epoxy resin
Epoxy resin is een hars van twee componenten die je mengt en die daarna uithardt tot een harde, heldere massa. Hier lees…
Epoxy tafelblad
Een epoxy tafelblad kan twee dingen betekenen: een bestaand blad met een heldere epoxylaag afwerken, of een nieuw blad gieten. Hier lees…
Epoxy hars
Epoxy hars is de Nederlandse naam voor epoxy resin. Hier lees je waar je op let bij het kopen, hoe je hem…
Epoxy sieraden maken
Epoxy sieraden maak je met een kleine mal, een beetje hars en een inleg zoals droogbloemen of glitter. Hier lees je wat…
Epoxy onderzetters maken
Epoxy onderzetters zijn een van de beste beginprojecten met hars: klein, snel klaar en met veel variatie. Hier lees je wat je…
Epoxy hout
Epoxy en hout vullen elkaar aan: epoxy vult barsten, hecht goed en maakt hout waterbestendig. Hier lees je hoe je epoxy op…