Kaarsen maken: stappenplan en benodigdheden voor beginners

Kaarsen maken doe je in vijf stappen: was afwegen en smelten, de lont vastzetten, eventueel kleur en geur toevoegen, de was in een houder of mal gieten en de kaars laten stollen. Daarna knip je de lont op maat. Je hebt alleen was, lonten, een houder, een pan met een tweede pan of smeltkan en een thermometer nodig, en je kunt het in een middag doen.

Zelf kaarsen maken is vooral een kwestie van de juiste combinatie: de was, de lont en de houder moeten bij elkaar passen. Die combinatie bepaalt of je kaars mooi gelijkmatig brandt of een tunnel in het midden brandt. In deze gids lees je wat je nodig hebt, hoe je werkt en wat je beter niet kunt doen. Hij is bedoeld voor beginners en is de basis voor de andere pagina’s over kaarsen in dit kenniscentrum, zoals kaarsenwas en sojawas.

Wat heb je nodig om kaarsen te maken?

De benodigdheden voor kaarsen maken zijn overzichtelijk. Je kunt ze los kopen of in een kant-en-klare set voor beginners. Een set is handig omdat de lont en de was dan al bij elkaar passen, maar een set is niet noodzakelijk.

• Was. Soja, paraffine, bijenwas of een mengsel. Meer over de soorten staat in kaarsenwas.
• Lont. Een gevlochten katoenen lont, meestal al voorzien van een metalen voetje. De lont trekt de gesmolten was omhoog, zoals Wikipedia over kaarsen uitlegt, en de dikte bepaalt grotendeels de vlamhoogte.
• Houder of mal. Een stevig glas, een blikje of een siliconen mal. Voor een glas moet het hittebestendig zijn.
• Een pan en een smeltkan. Een pan met water waarin je een metalen kan zet. Zo smelt de was zacht en gelijkmatig.
• Een thermometer. Giettemperatuur speelt een grote rol, vooral bij sojawas.
• Een weegschaal. Om de was en eventueel geurolie af te meten.
• Een lonthouder. Een stokje, wasknijper of speciaal klemmetje zodat de lont rechtop in het midden blijft staan.
• Optioneel: kleurstof en geurolie, die je alleen koopt als ze bedoeld zijn voor kaarsen.

Een kaarsen maken set of los kopen?

Een startersset is een prima manier om te beginnen. Je krijgt meestal was, lonten, een of twee houders en soms kleur en geur. Zoek in een set naar duidelijke aanwijzingen over de hoeveelheid was en de giettemperatuur. Als die ontbreken, is de kans op teleurstelling groter. Los kopen is goedkoper per kaars als je vaker kaarsen maakt, maar vraagt meer kennis van de combinatie van lont, was en houder.

Stap voor stap: kaarsen gieten in glas

Kaarsen gieten in een glas is de eenvoudigste manier om te beginnen. Het glas geeft de kaars vorm, je hoeft niet te ontvormen en een glas vangt de gesmolten was op als de kaars brandt. Hieronder het stappenplan.

Stap 1: bereid je werkplek en je houder voor

Dek de tafel af met karton of een oude plank. Maak het glas schoon en droog, want vocht of vet op het glas geeft vlekken in de kaars. Verwarm het glas eventueel iets met lauw water en droog het dan, zodat de was niet te snel afkoelt tegen koud glas. Dat laatste is een veelgebruikte tip, geen regel die bij elke was nodig is.

Is het glas hittebestendig? Gebruik geen dun of gebarsten glas. Wikipedia noemt dat glazen houders kunnen barsten door hitte. Kies dus een stevig glas of potje dat bedoeld is voor kaarsen, of test een restje vooraf.

Stap 2: weeg de was af

Hoeveel was past er in je glas? Vul het glas met water tot de rand die je wilt halen, giet dat water in de weegschaal en gebruik dat gewicht als richtlijn. Voor sojawas en paraffine is dat geen exacte wetenschap, maar het geeft je een goed startpunt. Rekent je leverancier met een andere verhouding, volg dan zijn aanwijzingen.

Maak er liever te veel dan te weinig van. Resten kun je opnieuw smelten en in een kleine mal gieten, waarover straks meer.

Stap 3: smelt de was

Zet een pan met water op het vuur en plaats de smeltkan met de was erin. Zo smelt de was langzaam. Roer af en toe en gebruik de thermometer. Blijf erbij: gesmolten was die te heet wordt, kan gaan roken, en hete was is een brandrisico. Het vlampunt verschilt per was, dus controleer de gegevens van je leverancier.

Laat de was nooit onbeheerd achter. Zet de pan buiten bereik van kinderen en huisdieren, zeker als er gesmolten was in zit.

Stap 4: zet de lont vast

Terwijl de was smelt, zet je de lont in het midden van het glas. Het metalen voetje plak je met een druppel gesmolten was of met een stukje lonthechter op de bodem. Boven aan het glas laat je de lont rechtop houden met een stokje of wasknijper, zodat hij in het midden blijft staan.

Een scheve lont geeft een scheef brandende kaars. Neem dus de tijd om dit goed te doen.

Stap 5: kleur, geur en gieten

Is de was gesmolten en op de giettemperatuur die je leverancier adviseert, haal dan de kan van het vuur. Voeg kleurstof toe, dan geurolie, en roer rustig maar grondig. Geurolie en kleurstof die niet voor kaarsen bedoeld zijn, kunnen de brandeigenschappen veranderen. Gebruik dus alleen producten die voor kaarsen zijn gemaakt.

Giet de was in een dunne, gelijkmatige straal tegen de wand van het glas, zodat er weinig luchtbellen ontstaan. Houd een bodempje achter dat je later gebruikt om de bovenkant bij te werken als de kaars is gekrompen.

Stap 6: laat de kaars stollen en knip de lont

Laat de kaars langzaam afkoelen bij kamertemperatuur, uit de tocht en zonder erin te porren. Zet hem niet in de koelkast, want te snelle afkoeling kan scheuren of vlekken geven. Is de kaars ingezakt, giet dan een dun laagje opnieuw gesmolten was bovenop.

Knip de lont tot ongeveer 6 millimeter voor je hem aansteekt. Dat is wat de National Candle Association adviseert: de lont voor elk gebruik inkorten tot een kwart inch om hoge vlammen en roet te voorkomen. Veel makers laten een kaars bovendien een of twee dagen rusten voor het eerste gebruik. Dat is geen vaste regel, maar een gewoonte die bij sojawas vaak gevolgd wordt.

Kaarsen gieten in een mal

Kaarsen gieten in mal of kaarsen maken met mal verloopt iets anders dan in glas. Je giet de was in een vorm, laat hem stollen en haalt de kaars eruit. Je kunt kiezen uit siliconen mallen, kunststof en metalen mallen. Siliconen mallen zijn voor beginners het fijnst omdat ze flexibel zijn. Wikipedia schrijft dat flexibele mallen doorgaans 25 tot 100 afgietsels leveren voordat details verslappen, al is dat getal over mallen in het algemeen en hangt het af van het type.

De lont komt hier bovenin of door een gaatje onderin. Voor een mal met een gaatje trek je de lont door, sluit je het gaatje met kneedgom of plakband en zet je de lont boven vast met een stokje. Na het stollen knip je de lont op de gewenste lengte.

Een paar aandachtspunten:

• Kaarsen maken met siliconen mal vraagt meestal dat je de was iets koeler giet, zodat de mal niet vervormt. Volg de advies van de maker van de mal.
• Gietstukken krimpen soms. Houd een bodempje achter om gaatjes rond de lont te vullen.
• Laat de kaars helemaal stollen voor je hem uit de mal haalt. Een kaars die nog zacht is, krijgt vingerafdrukken.

Welke lont kies je?

De lont is het onderdeel waar de meeste beginners fouten maken. Een lont die te dun is, brandt een tunnel in de was. Een lont die te dik is, geeft een grote vlam, roet en een heet glas. Wikipedia stelt dat de pitdikte de vlamhoogte grotendeels bepaalt, en dat te veel capillaire werking was langs de kaars kan laten lopen. Een algemene regel: hoe breder het glas, hoe dikker of meer lonten je nodig hebt.

Kies de lont daarom altijd op basis van drie dingen: de doorsnede van de kaars, het type was en of er geurolie in zit. Leveranciers geven tabellen. Hou je daaraan en test een kaars voor je er tien maakt. Een proefkaars van een uur brandtijd laat zien of de was gelijkmatig smelt tot de rand.

Merk je dat de kaars blijft doorbranden in het midden en een gat achterlaat dat steeds dieper wordt? Dan is de lont waarschijnlijk te dun voor de breedte van het glas. Wordt het glas heel heet en geeft de kaars roet? Dan is de lont te dik.

Kleur en geur toevoegen

Kleur en geur maken van kaarsen maken een persoonlijk project. Je kiest zelf of je ze gebruikt, en een kaars zonder kleur of geur is prima.

• Kleur. Gebruik kleurstof die bedoeld is voor kaarsen: blokjes, chips of vloeibare kleur. Gewone verf of kleurpotlood laat de lont verstoppen. Begin met weinig en voeg toe, want een donkere kaars is niet terug te draaien.
• Geur. Gebruik geurolie voor kaarsen. De hoeveelheid staat per product, vaak als percentage van het gewicht van de was. Teveel geur is niet beter. Het maakt de kaars vaak juist rokerig of vettig, en volgens Wikipedia kunnen veel geurkaarsen bij hoge doses schadelijk zijn voor de lucht binnenshuis.
• Temperatuur. Voeg geur toe bij de temperatuur die op je product staat. Te heet en de geur verdampt.

Kaarsen maken met geurolie vraagt dus iets meer aandacht dan een ongeparfumeerde kaars. Als je net begint, kies dan eerst voor een kaars zonder geur en voeg in de tweede ronde geur toe.

Kaarsen maken van oude kaarsen of restjes

Veel mensen vragen of je kaarsen maken van restjes kunt doen. Dat kan. Je smelt de restjes, haalt de oude lonten eruit en giet de was in een nieuwe houder met een nieuwe lont. Een paar dingen om te weten:

• Een mengsel van verschillende waxen brandt niet altijd goed, dus verwacht dat de eerste kaars een proefkaars is.
• Kleuren mengen tot een bruin of grijs. Sorteer dus op kleur als je een mooie kaars wilt.
• Verwijder roet, stof en stukjes lont door de gesmolten was door een zeef of oude panty te gieten.
• Kies de lont op basis van de breedte van de houder, niet op basis van de oude kaars.

Het is een goede manier om weinig weg te gooien. Als je een mooie, gelijkmatig brandende kaars wilt, begin dan toch met verse was. Dan weet je zeker wat je gebruikt.

Veilig kaarsen maken en branden

Kaarsen maken is rustig werk, maar je werkt met hete was en open vuur. Voor het maken gelden deze regels:

• Smelt was nooit direct op het vuur, maar au bain-marie.
• Laat gesmolten was niet onbeheerd achter.
• Gooi nooit water op hete was. Doe een brand in een pan met was uit door de pan af te dekken, niet door te blussen met water. Dat is een algemene brandweerregel, geen uitspraak van een van onze bronnen.
• Werk op een stabiele ondergrond en houd kinderen en huisdieren weg van de pan.

Voor het branden gelden de regels van de National Candle Association:

• Laat een brandende kaars nooit onbeheerd achter.
• Houd kaarsen ongeveer 30 centimeter uit de buurt van gordijnen en andere brandbare spullen.
• Stop met branden als er nog ongeveer 13 millimeter was over is.
• Gebruik geen water om een kaars te doven. Gebruik een kaarsendover of blaas voorzichtig uit.

De verzekeraar NN voegt daaraan toe dat je alle kaarsen uitblaast als je de kamer of woning verlaat, en dat je kaarsenstandaards gebruikt die stevig staan en niet van plastic zijn, zie hun pagina over brandpreventie. Geef je zelfgemaakte kaarsen cadeau, voeg dan een kaartje toe met deze regels.

Veelvoorkomende problemen

Als zelf kaarsen maken niet meteen lukt, ligt het meestal aan een van deze dingen:

• De kaars tunnelt. De lont is te dun voor de breedte, of je hebt de kaars te kort laten branden. Laat een kaars bij het eerste gebruik zo lang branden dat de bovenkant volledig smelt.
• Kuiltjes of gaatjes in de bovenkant. De was is gekrompen tijdens het stollen. Giet een tweede, dunne laag.
• Een mat of vlekkerig oppervlak. De was is te snel afgekoeld of op een te hoge of lage temperatuur gegoten. Laat kaarsen rustig bij kamertemperatuur stollen.
• Roet. De lont is te lang of te dik. Knip hem tot ongeveer 6 millimeter.
• De kaars laat los van het glas. Dat komt vaak voor bij sojawas en is meestal een uiterlijk probleem. Zie sojawas voor tips.
• Geur is zwak. Je hebt te weinig geurolie gebruikt of de olie te heet toegevoegd. Volg het advies van de leverancier.

Cursus of workshop?

Wil je eerst zien hoe het gaat? Een workshop is een goede manier om te leren. Je leert de bewegingen, ziet hoe de was zich gedraagt en gaat met een eigen kaars naar huis. Meer over wat je van een workshop mag verwachten, lees je in kaarsen maken workshop. Voor een kinderfeestje of een thuisactiviteit met kinderen staat alles in kaarsen maken met kinderen.

Zoek je meer variatie in je kaarsen? Dan is kaarsen maken met bijenwas een mooie volgende stap. Bijenwas smelt volgens Wikipedia tussen 62 en 64 graden en heeft een eigen geur, waardoor je meestal geen geurolie nodig hebt.

Veelgestelde vragen over kaarsen maken

Verder lezen