Tag: Schildertechnieken en onderwerpen

Zee schilderen doe je in zes stappen: zet een horizon, schilder de lucht, geef de zee een verloop van lichtblauw bij de horizon naar donkerder blauwgroen op de voorgrond, zet golven met horizontale streken, voeg schuim toe met wit en eindig met licht en details. Met acrylverf, een plat penseel en een droogpenseel lukt dat ook als je net begint.

De zee is een prettig onderwerp, omdat je zonder precieze vormen toch een overtuigend resultaat krijgt. Het gaat om kleur, licht en richting. In dit artikel lees je hoe je een zee stap voor stap schildert, welke kleuren je gebruikt, hoe je golven en schuim maakt en hoe je een zonsondergang boven zee neerzet. Aan het eind staat een korte uitleg over zee schilderen met waterverf. Ben je net begonnen? Lees dan eerst onze gids schilderen voor beginners.

Zee schilderen: wat heb je nodig

• Acrylverf in ultramarijnblauw, ceruleumblauw, groen (of geel), titaniumwit, gebrande omber en een beetje zwart of donkere omber.
• Een plat penseel van 2 cm voor lucht en zee, een middelgroot rond penseel en een fijn penseel.
• Een droogpenseel of oud penseel voor schuim en structuur.
• Een doek van 30 × 40 cm, liggend.
• Een palet, water en een doek, en bij voorkeur een ezel om je horizon recht te houden.

Zee schilderen stap voor stap

Stap 1 van 6

Stap 1: zet de horizon

Teken met een potlood een lichte horizontale lijn op een derde van de hoogte van je doek, of op twee derde als je meer zee dan lucht wilt. Een horizon in het midden verdeelt het doek in twee gelijke helften en maakt het werk statisch. Gebruik een liniaal of een tape om hem recht te krijgen. Een scheve horizon is de meest voorkomende fout bij zee schilderen.

Stap 2 van 6

Stap 2: schilder de lucht

Schilder de lucht met ultramarijn en wit, van boven naar beneden steeds lichter. Bij de horizon is de lucht bijna wit. Een bewolkte lucht maak je met grijs en wit en een droogpenseel. Een lucht met veel ruimte laat de zee ruimtelijk lijken. Meer uitleg vind je bij lucht schilderen. Laat de lucht drogen voordat je de zee schildert.

Stap 3 van 6

Stap 3: geef de zee een kleurverloop

Meng ceruleum met een beetje groen en wit voor de verte, en ultramarijn met groen en omber voor de voorgrond. Schilder met horizontale streken en werk van de horizon naar beneden. Bij de horizon is de zee lichter en blauwer, op de voorgrond donkerder en groener. Zet direct onder de horizon een scherpe, iets donkerder lijn. Dat laat het water vlak en ver lijken.

Stap 4 van 6

Stap 4: zet de golven neer

Golven zijn banen van licht en donker. Schilder met een plat penseel donkere horizontale banen in de zee, en daarboven lichtere banen waar het licht op de golf valt. Bij de horizon zijn de banen smal en dicht op elkaar, op de voorgrond breder en met meer ruimte ertussen. Zo krijg je perspectief. Laat de golven niet te regelmatig zijn: wissel de lengte en de dikte van de banen af.

Stap 5 van 6

Stap 5: voeg schuim toe

Pak een droogpenseel met weinig wit en strijk licht over de bovenkant van de golven, zodat het schuim ontstaat. Op de plek waar een golf breekt, zet je meer wit, met een onregelmatige rand. Gebruik de punt van een rond penseel voor spetters en kleine schuimvlekjes. Laat het wit niet overal gelijk zijn: veel bij de brekende golven, weinig in de rustige delen.

Stap 6 van 6

Stap 6: licht en afwerking

Stap achteruit en bekijk het geheel. Maak de donkerste delen van de golven iets donkerder, en zet kleine lichtpuntjes op de bovenkant van een paar golven. Weerspiegelt de lucht in het water? Een beetje van de luchtkleur in de zee maakt het natuurlijk. Laat het schilderij drogen en zet er eventueel vernis op.

Een zonsondergang boven zee schilderen

Een zonsondergang is een van de populairste varianten. Je gebruikt dezelfde stappen, maar met warmere kleuren.

1. Schilder de lucht in een verloop: donkerblauw of paars bovenaan, dan roze en oranje, en geel bij de horizon. Werk nat in nat en meng op het doek.
2. Zet de zon als een lichte schijf of een halve cirkel op de horizon, met geel en wit.
3. Schilder de zee donker bovenaan en meng er oranje en roze door: de lucht weerkaatst in het water. Zet een lichtstrook onder de zon die breder wordt naar de voorgrond.
4. Zet golven met donkere banen, waar de lichtstrook doorheen loopt.
5. Voeg details toe: een silhouet van een boot, een meeuw of een duin. Houd het donker en eenvoudig.

Een zonsondergang valt of staat met het kleurverloop en een goed contrast tussen de lichte lucht en de donkere voorgrond.

Kleuren voor zee schilderen

• Zee bij helder weer: ceruleum en groen, met wit voor lichte plekken.
• Diepe zee: ultramarijn met een beetje omber of zwart.
• Stormachtige zee: grijsblauw, donkergroen en veel wit voor het schuim.
• Tropische zee: turkoois, groenblauw en lichtgeel.
• Schaduw: donkerblauw met omber, niet puur zwart.

Wat opvalt in de kunstgeschiedenis: Hokusai’s De grote golf bij Kanagawa uit 1831 is een houtsnede waarop een grote golf en drie boten in een stormachtige zee te zien zijn, met de berg Fuji op de achtergrond, en volgens Wikipedia gebruikte Hokusai Pruisisch blauw, een geïmporteerd pigment. Een voorbeeld hoe een enkel blauw, goed ingezet, een hele zee kan dragen.

Wat de Nederlandse schilders ons leren

De Nederlandstalige Wikipedia over de marine legt uit dat zeegezichten in de Gouden Eeuw erg populair waren, mede omdat de welvaart van de Republiek op visserij en overzeese handel steunde. Nederlandse schepen hadden in die tijd een groot aandeel in de handel tussen de Noordzee en de Oostzee. Later gingen schilders meer aandacht besteden aan de zee en het weer. Hendrick Cornelisz. Vroom was een van de eersten die het standpunt van de schilder naar zeeniveau verlaagde, en Ludolf Bakhuizen gold als de grote meester van de open zee. Kijk eens hoe zij lucht en water in samenhang schilderen.

Zee schilderen met waterverf

Met waterverf werkt zee schilderen net iets anders, omdat je van licht naar donker werkt en het wit van het papier het licht levert. Maak het papier boven de horizon nat en laat een blauwe verloop in de lucht lopen. Laat droog worden. Schilder de zee met een blauwe wash die naar de voorgrond donkerder wordt, en zet daarna met een droog penseel golven. Het witte schuim laat je open: het wit van het papier. Lees meer in onze gids over aquarel schilderen.

Zee schilderen voor beginners: tips

• Begin klein. Een doek van 30 × 40 cm is genoeg.
• Maak een kleine kleurenschets op papier voordat je op het doek begint.
• Werk met horizontale streken. De zee is een vlak, geen verzameling vormen.
• Hou het eenvoudig. Een lucht, een zee en een paar golven zijn al een compleet schilderij.
• Gebruik een foto. Kies een foto met een duidelijke horizon en weinig details.
• Laat lagen drogen. Acrylverf droogt snel, dus je kunt vaak overschilderen.
• Oefen schuim apart. Een droogpenseel op een stuk papier is een goede oefening.

Zee en duinen combineren

Een zee wordt vaak mooier met een strook land. Zet duinen of een strand op de voorgrond, met helmgras en een paar bloemen. Een stappenplan voor het strand vind je bij strand schilderen. Wil je een geheel landschap met zee? Lees dan onze gids over landschap schilderen en over het schilderen van bloemen voor de duinvegetatie.

Veelgemaakte fouten

• De horizon in het midden zetten. Kies voor een derde.
• Een scheve horizon. Gebruik een liniaal.
• Te regelmatige golven. Wissel de banen af.
• Te veel wit. Schuim werkt alleen als er genoeg donker omheen zit.
• De zee overal even blauw maken. Gebruik een verloop.
• Zwart voor schaduw. Meng donkerblauw en omber.

Zee schilderen met acrylverf of olieverf

Je hoeft voor zee schilderen niet met waterverf te werken. Acryl- en olieverf geven andere mogelijkheden, vooral voor diepte en de dikte van golven.

• Acrylverf droogt snel, dus je kunt in lagen werken: eerst een donkere onderlaag, dan lichtere kleuren erover. Voor schuim gebruik je met een bijna droge kwast wit in korte streken.
• Olieverf blijft langer nat. Je kunt kleuren in elkaar laten overlopen en randen zacht maken. Dat past goed bij een rustige zee met een zachte overgang.

Begin bij beide soorten met de ondergrond: een gedempte kleur die door de hele zee heen schijnt, zoals een grijsblauw of groenblauw. Dat geeft het schilderij eenheid. Werk daarna van donker naar licht en van ver naar dichtbij.

Een zee ziet er meer ver weg uit door kleurverschil. Het deel bij de horizon is lichter en iets koeler, vooraan is het donkerder en warmer. Dat heet luchtperspectief. Gebruik dit principe ook als je de lucht schildert, zoals beschreven op de pagina over lucht schilderen.

Een stormachtige zee en een rustige zee

De stemming van je schilderij hangt vooral af van de golven, de lucht en het licht.

1. Een rustige zee. Lange, vlakke golven, zachte kleuren, een heldere horizon en een lichte lucht met een paar wolken.
2. Een stormachtige zee. Hoge golven met scherpe randen, donkere wolken, weinig licht en veel contrast tussen wit schuim en donkerblauw water.

Bij een storm tekent een schuine horizon of een diagonale golf meer beweging. Bij een rustige zee blijft de horizon recht en liggen de golven bijna horizontaal. Let ook op de reflectie: onder een donkere wolk is het water donker, en in de lichtstraal ligt een glinsterende baan van witte of gele streken.

Een kleine oefening: schilder dezelfde kust met dezelfde kleuren twee keer, de ene keer met rustig weer en de andere keer met onweer. Zo ervaar je hoe sterk lucht en golven de sfeer bepalen.

Zee schilderen buiten of vanaf een foto

Je kunt zee schilderen naar een eigen foto, een schets of rechtstreeks buiten op het strand. Elke manier heeft zijn voor- en nadelen.

• Naar foto. Rustig werken, maar de foto vlakt contrast en kleur af. Kijk daarom niet alleen naar de foto, maar kies ook zelf sterkere kleuren.
• Buiten. Het licht verandert snel. Maak daarom eerst een kleine kleurenschets en werk de rest binnen af.
• Uit je hoofd. Prettig voor een vrije stijl, maar eerst eenvoudig oefenen met vorm en kleur.

Neem op het strand een lichte tafelezel of een schetsboek mee, en bescherm je spullen tegen wind en zand. Wil je meer weten over de omgeving rond de zee, lees dan ook de pagina over schilderen op het strand. Leg je foto’s en schetsen in een map, zodat je ze later kunt gebruiken voor een groter doek in je eigen atelier.

Veelgestelde vragen over zee schilderen

Verder lezen

Bloemen schilderen begint met een vorm, niet met een blaadje. Zie een bloem als een cirkel of ovaal met een middelpunt, en schilder daaromheen de bloemblaadjes in korte, losse streken. Werk van donker naar licht, begin met een rustige achtergrond en gebruik acrylverf, die snel droogt. Zo lukt bloemen schilderen ook als je nog nooit een penseel hebt vastgehouden.

Bloemen zijn een populair onderwerp, en dat is geen toeval. Ze zijn kleurrijk, ze vergeven fouten en je vindt ze overal: in de tuin, in een vaas en op de markt. Een bloem hoeft ook niet precies te lijken. Een roos met een paar blaadjes te veel is nog steeds een roos. In deze uitleg lees je hoe je bloemen schilderen makkelijk maakt, een stap-voor-stapaanpak voor een boeket, en hoe je abstracte bloemen schildert of met wattenstaafjes werkt. De basis van verf en kleuren mengen vind je in ons stappenplan om te leren schilderen.

Waarom bloemen schilderen zo geschikt is voor beginners

Bij een gezicht of een gebouw valt elke afwijking op. Bij bloemen niet. Een blaadje dat iets schever staat, geeft je schilderij juist leven. Bloemen hebben ook herkenbare kleuren en vormen, waardoor je snel resultaat ziet. Dat is motiverend, zeker als je net begint.

Bloemen schilderen heeft ook een lange geschiedenis. In de Nederlandse Gouden Eeuw maakte Rachel Ruysch haar naam met bloemstillevens. Wikipedia beschrijft in het artikel over Rachel Ruysch dat ze op haar vijftiende in de leer ging bij de bloemschilder Willem van Aelst en meer dan zestig jaar schilderde. Haar boeketten zijn dynamisch en asymmetrisch, met kronkelende stelen, een donkere achtergrond en fijn uitgewerkte bloemblaadjes. Je hoeft niet zo ver te gaan, maar het laat zien wat je met een paar penselen en geduld kunt bereiken. Let op de donkere achtergrond: die laat de kleuren van de bloemen opvallen.

Een tweede reden: bloemen zijn een prima oefenmateriaal voor kleurmengen. Je gebruikt verzadigde kleuren naast zachte, warme naast koele, en je leert hoe licht en schaduw een bloem volume geven. Dat sluit aan op onze uitleg over landschap schilderen en lucht schilderen, waar dezelfde principes gelden.

Wat heb je nodig om bloemen te schilderen?

Bloemen schilderen met acryl vraagt niet veel. Acrylverf is een snel drogende verf. Wikipedia schrijft over acrylverf dat een of twee lagen meestal in 10 tot 20 minuten drogen, afhankelijk van merk, kwaliteit en luchtvochtigheid. Dat is handig bij bloemen, omdat je bloemblaadjes in lagen opbouwt. Dezelfde bron meldt dat verse acrylverf met water uit penselen en van je huid gaat, en dat droge verf waterbestendig is. Maak je penselen dus meteen schoon.

Je hebt dit nodig:

• Acrylverf in de basiskleuren, plus wit en een donkere kleur zoals zwart of donkere omber. Voor veel bloemen is een kleine set van zes tot acht kleuren genoeg.
• Penselen. Een plat penseel voor de achtergrond, een middelgroot rond penseel voor de bloemblaadjes en een fijn penseel voor de stelen en details.
• Een ondergrond. Een doek op spieraam van 30 × 40 cm, een paneel of acrylpapier.
• Een palet en een pot water. Een stuk karton of een wegwerpbord werkt prima.
• Een foto of een echte bloem als voorbeeld. Zet de bloemen in een vaas bij het raam, of print een scherpe foto.

Schilder je graag staand, zet je doek dan op een ezel. Zo zie je je boeket recht voor je en zie je de verhoudingen beter. Meer over de keuze lees je in de gids over de schildersezel.

Bloemen schilderen makkelijk: kies de juiste bloem

Niet elke bloem is even makkelijk. Kies voor je eerste schilderij een bloem met een duidelijke vorm en weinig bladeren. Dit zijn goede keuzes:

• Madeliefje of margriet. Een gele cirkel met witte blaadjes eromheen. Je kunt ze in een paar streken schilderen.
• Tulp. Een eenvoudige kelkvorm met een groene steel en twee bladeren. Een rij tulpen is een mooi eerste onderwerp.
• Zonnebloem. Een grote bruine schijf met gele blaadjes. Van Gogh schilderde ze in 1888 in Arles, en Wikipedia meldt in het artikel over de zonnebloemen van Van Gogh dat hij er meerdere versies van maakte, waarvan de bekendste, de versie in Londen, een gele achtergrond heeft. Dat een grote schilder dezelfde bloem steeds opnieuw schilderde, is een geruststelling: oefenen hoort erbij.
• Papaver. Een rode kelk met een donker hart. De kleuren zijn sterk en het contrast maakt het schilderij meteen herkenbaar.
• Lavendel. Een lange steel met paarse streepjes. Heel makkelijk met een plat penseel.

Bewaar roos, pioenroos en dahlia voor later. Die hebben veel blaadjes in lagen, en dan helpt het als je de basis al kent.

Bloemen schilderen stap voor stap

Hieronder een aanpak voor een eenvoudig boeket van drie tot vijf bloemen in een vaas. Bloemen schilderen stap voor stap werkt altijd in dezelfde volgorde.

Stap 1: schets met eenvoudige vormen

Teken met een potlood heel licht de grote vormen: een ovaal voor de vaas, cirkels voor de bloemen en lijnen voor de stelen. Zet de bloemen niet op één rij, maar wissel in hoogte en grootte. Laat er een of twee bijna aan de rand staan. Dat geeft een natuurlijker beeld dan een symmetrisch boeket.

Stap 2: schilder de achtergrond

Begin met de achtergrond, met een groot plat penseel. Voor bloemen werkt een donkere of rustige kleur het mooist, zoals donkergroen, diepblauw of warm grijs. Zo komen de kleuren van de bloemen er sterk uit, net als bij de bloemstillevens van Ruysch. Laat de achtergrond helemaal drogen voor je doorgaat.

Stap 3: zet de grote vlakken neer

Schilder de vaas en de stelen met dunne verf. Zet daarna in elke bloem de donkerste vlakken: het hart en de schaduwkant. Gebruik je middelgrote penseel. Bloemen opbouwen van donker naar licht werkt ook hier: de lichte delen kun je later dekkend overheen zetten.

Stap 4: schilder de bloemblaadjes

Dit is het leukste deel. Zet met een rond penseel korte, zachte streken van de rand van de bloem naar het hart. Elk blaadje is een druppelvorm: breed aan de buitenkant en smal bij het hart. Begin met de middentoon en voeg met een lichtere kleur de blaadjes toe waar het licht op valt. Maak niet elk blaadje precies hetzelfde; verschil in grootte en richting geeft leven.

Stap 5: bladeren en details

Schilder de bladeren met een platte streek: zet het penseel neer, druk en trek hem naar de punt toe omhoog. Meng het groen eerst: groen uit de tube is vaak te fel. Voeg wat geel toe voor licht groen en wat blauw of omber voor donker groen. Hoe je water en blauwtinten mengt, lees je in onze uitleg over zee schilderen.

Stap 6: de laatste lichtpunten

Zet met wit of een zeer lichte tint een paar accenten: de rand van een blaadje, een druppel dauw, de glans op de vaas. Meer is niet nodig. Stap achteruit en kijk of er genoeg contrast is. Zijn de donkerste plekken donker genoeg? Dan is je schilderij af.

Bloemen schilderen met wattenstaafjes

Een leuke, laagdrempelige manier is bloemen schilderen met wattenstaafjes. Je doopt een wattenstaafje in verf en zet er stempeltjes mee op papier of doek. Elke stip wordt een blaadje of een bloem. Een kind kan dit, en het geeft een mooi, zacht effect.

Zo pak je het aan:

1. Schilder eerst een achtergrond en laat die drogen.
2. Teken of schilder de stelen en bladeren met een penseel.
3. Doop een wattenstaafje in verf en zet bovenaan elke steel vijf stempels in een cirkel. Dat is een bloem.
4. Zet met een tweede wattenstaafje, een andere kleur, een stip in het midden.
5. Laat drogen en voeg eventueel met een fijn penseel details toe.

Het is een goede manier voor kinderen of voor wie weinig tijd heeft. Ook bij volwassenen levert het een mooi, impressionistisch resultaat op.

Bloemen schilderen abstract

Bij abstracte bloemen laat je de details weg en schilder je de indruk. Gebruik grote vlakken, sterke kleuren en losse penseelstreken. Een abstracte bloem kan een cirkel zijn met een aantal gekleurde vlekken eromheen, of een reeks lijnen in verschillende kleuren die samen een bloem suggereren.

Een paar manieren om te beginnen:

• Schilder met een groot penseel en zonder potlood. Laat de verf zelf de vorm bepalen.
• Beperk je tot drie of vier kleuren, bijvoorbeeld roze, oranje en groen, op een witte achtergrond.
• Werk met je mes of een spatel en zet dikke verf neer.
• Laat de achtergrond in kleur doorlopen en overlappen met de bloem.

Abstract bloemen schilderen is een fijne manier om los te komen van het precies willen lijken. Je let alleen op kleur, ritme en vorm. Als je een schilderij op nummer doet, leer je dezelfde dingen op een andere manier; lees daarover meer in onze uitleg over schilderen op nummer.

Kleur en licht in een bloemenschilderij

Bloemen zijn kleurrijk, en daar zit ook de valkuil: te veel kleuren naast elkaar maken een schilderij onrustig. Kies daarom een kleurplan voor je begint. Drie manieren die goed werken:

• Eén hoofdkleur met een accent. Een boeket witte en roze bloemen met een enkele gele. Het accent trekt de aandacht en houdt het geheel rustig.
• Buurkleuren. Rood, oranje en geel liggen op de kleurencirkel naast elkaar en geven een warm, harmonisch geheel.
• Tegenovergestelde kleuren. Paarse bloemen tegen een gele achtergrond, of oranje bloemen tegen blauw. Die contrasten maken het schilderij levendig.

Geef elke bloem ook een lichte en een donkere kant. Bedenk waar het licht vandaan komt, bijvoorbeeld van links boven, en maak de bloemblaadjes aan die kant lichter en de andere kant donkerder. Zo krijgt een platte cirkel meteen volume. Zet onder een bloem in de vaas ook een korte schaduw, anders lijkt het boeket te zweven.

Veelgemaakte fouten bij bloemen schilderen

Bij bloemen schilderen gaan dezelfde dingen steeds mis. Als je ze kent, kun je ze vermijden.

1. Alle bloemen even groot en even helder. Zet een paar bloemen groter en voor, en andere kleiner en iets gedempter erachter.
2. Te vroeg detail. Begin niet met de nerf van een blaadje terwijl de vorm nog niet staat. Eerst vlakken, dan details.
3. Groen uit de tube. Dat is vaak te fel. Meng met geel, blauw of een beetje van de complementaire kleur rood voor een natuurlijker groen.
4. Een te nat penseel. Met te veel water wordt acryl waterig en dekt het niet. Veeg je penseel af aan een doek.
5. Te lang doorgaan. Bloemen krijgen snel te veel lagen. Stop als het geheel klopt, ook als er nog een blaadje mist.

Geef jezelf toestemming om fouten te maken. Een bloemenschilderij dat een beetje los en speels is, ziet er vaak mooier uit dan een nauwkeurige kopie.

Voorbeelden van bloemen schilderen

Zoek je inspiratie? Kijk naar de bloemschilders uit de Gouden Eeuw, naar Van Gogh en naar moderne schilders die bloemen vaak groot en kleurrijk uitwerken. Neem hun idee, niet hun precisie. Een goed voorbeeld voor je eerste werk:

• Een enkele zonnebloem op een blauwe achtergrond.
• Een rij tulpen in drie kleuren.
• Een veld met papavers, waarbij je de bloemen als rode stippen schildert.
• Een kleine vaas met madeliefjes op een tafel bij het raam.

Elk van deze voorbeelden past op een doek van 30 × 40 cm en is binnen een middag klaar.

Veelgestelde vragen over bloemen schilderen

Bloemen schilderen aan je eigen ezel

Lucht schilderen begint met een verloop. Werk met een breed penseel en dunne acrylverf, en schilder de lucht van boven naar beneden, van een donkere naar een lichte tint. Laat het verloop drogen en zet daarna de wolken er met een droog penseel op. Een lucht schilderen is daardoor makkelijker dan het lijkt, omdat de kleur en het licht belangrijker zijn dan de vorm.

Een lucht bepaalt de stemming van een schilderij, en daarom is lucht schilderen een onderdeel dat je vaker zult herhalen. Een heldere blauwe lucht geeft rust, een donkere lucht spanning, een roze avondlucht warmte. In dit artikel lees je in vier stappen hoe je een lucht schildert met acrylverf, hoe je wolken laat staan en hoe je een blauwe, donkere en nachtlucht aanpakt. Ook lucht schilderen met waterverf komt aan bod. De basis van verf en kleuren staat in ons stappenplan om te leren schilderen voor beginners.

Lucht schilderen in 4 stappen

Dit stappenplan voor lucht schilderen werkt voor een blauwe lucht, een zonsondergang en een bewolkte lucht. Alleen de kleuren verschillen.

Stap 1: kies je kleuren en meng ze vooraf

Een mooie lucht schilderen begint bij de kleuren, net als elke vorm van schilderen van een lucht. Voor een blauwe lucht heb je drie kleuren nodig: een donkerblauw (zoals ultramarijn), een lichtblauw (meng wit in je blauw) en titaniumwit. Voor een zonsondergang voeg je geel, oranje en roze toe. Voor wolken heb je wit en een warm grijs, dat je mengt uit blauw, omber en wit.

Meng je kleuren voordat je begint. Acrylverf droogt snel, en bij een lucht heb je geen tijd om tijdens het schilderen nog te gaan mengen. Zet voor elke tint een flinke klodder op je palet. Maak de tinten iets lichter dan je denkt, want acrylverf wordt tijdens het drogen iets donkerder.

Stap 2: schilder een verloop van donker naar licht

Een lucht is bijna nooit overal even blauw. Boven in beeld is de lucht donkerder en dieper, bij de horizon lichter en vaak wat warmer. Schilder dat verloop met een breed plat penseel en horizontale streken.

1. Zet bovenaan het donkerste blauw neer met brede, horizontale streken.
2. Haal je penseel niet leeg, maar pak direct het lichtere blauw en schilder daar tegenaan. Laat de randen in elkaar overlopen.
3. Werk door naar beneden, steeds lichter. Bij de horizon gebruik je bijna wit, eventueel met een vleugje geel.
4. Veeg de overgangen zacht met een droog, schoon penseel, licht heen en weer.

Werk snel. Droogt de verf tussen twee kleuren, dan zie je harde randen. Dat is niet erg, je kunt er een volgende laag overheen zetten, maar een zacht verloop is mooier. Wil je meer tijd? Gebruik een beetje vertraagmedium of een paar druppels water.

Stap 3: zet de wolken erin

Wolken zet je op een droge laag, met een droog penseel. Neem een beetje titaniumwit op een rond of plat penseel en veeg het meeste eraf op een doek. Strijk dan met lichte, draaiende bewegingen over het doek. De verf blijft op de toppen van het doekweefsel hangen en zo ontstaat een zachte, luchtige rand.

Bouw wolken op in lagen. Begin met het warme grijs voor de schaduwkant onderaan de wolk, zet daar wit boven en houd de lichtste tint voor de toppen. Bij een zonsondergang kleurt de onderkant van wolken oranje of roze, omdat ze van onderaf het licht opvangen.

Maak geen twee wolken even groot. Zet er een grote, een middelgrote en een paar kleine neer, en laat ze naar de horizon toe kleiner en vlakker worden. Zo krijgt je lucht diepte.

Stap 4: maak het af met licht en contrast

Bij lucht schilderen gaat het in de laatste stap om het licht. Kijk met half dichtgeknepen ogen naar je lucht. Zie je genoeg verschil tussen de lichtste en donkerste plekken? Zet dan nog een paar lichtste puntjes op de toppen van de wolken en een donkerste schaduw onderaan. Een lucht die plat lijkt, mist meestal contrast, geen details.

Laat je schilderij een dag drogen en kijk er dan opnieuw naar. Je ziet dan snel wat nog beter kan, zoals een te harde rand of een wolk die te dicht bij de horizon staat.

Wolken herkennen en schilderen

Bij lucht schilderen zijn wolken het onderdeel waar de meeste beginners over struikelen. Wil je wolken schilderen die kloppen, kijk dan eerst omhoog. Op de Nederlandse Wikipedia-pagina over wolken staat hoe de drie hoofdtypen eruitzien.

• Cirrus is een hoge wolk van ijskristallen die er dun, doorzichtig en vezelig uitziet, als een lok haar. In het Nederlands heet hij veegwolk. Je schildert hem met een bijna droog penseel en lichte, uitlopende streken in wit op een blauwe lucht.
• Cumulus is de stapelwolk, met een vlakke onderkant en scherp begrensde, bolvormige toppen. Dit is de wolk die iedereen als eerste schildert. Zet de onderkant vlak en grijsblauw neer, en de toppen wit.
• Stratus is een lage, egale wolkenlaag, zoals een grijze dag. Je schildert hem als een vlak, gelijkmatig grijs met weinig contrast.

Die kennis maakt je lucht geloofwaardig. Een cumulus met vlakke onderkant ziet er echt uit, een bolvormige wolk met een ronde onderkant niet. Kijk naar foto’s of naar de lucht zelf voordat je schildert.

Ook de oude meesters wisten dat een lucht een schilderij maakt. In het Rijksmuseum hangt Gezicht op Haarlem van Jacob van Ruisdael, uit de zeventiende eeuw. Het museum wijst erop dat Ruisdael een lage horizon koos. Kijk zelf hoe daardoor de lucht een groot deel van het doek vult, en let op de verschillen in licht tussen de wolken. Dat laatste is onze eigen kijktip, geen uitspraak van het museum.

Verschillende luchten schilderen

Bij lucht schilderen vraagt elke stemming om andere kleuren. Hieronder de varianten die beginners het vaakst willen schilderen.

Blauwe lucht schilderen

Een blauwe lucht schilderen is de makkelijkste oefening. Gebruik ultramarijnblauw bovenaan en meng er naar beneden steeds meer wit en een heel klein beetje geel of groen in. Zo wordt het blauw bij de horizon wat groenig-licht, zoals in het echt. Voeg er daarna een paar cumuluswolken aan toe. Een blauwe lucht met een paar witte wolken is een fijn eerste schilderij.

Lucht schilderen makkelijk gemaakt

Wil je een lucht schilderen makkelijk houden? Kies dan een zonsondergang met een eenvoudig verloop en een silhouet als voorgrond. Je hoeft geen wolken te schilderen, het verloop doet het werk. Een donkere strook land onderaan geeft het geheel kracht. Zo krijg je met weinig moeite een mooie lucht schilderen.

Donkere lucht schilderen

Een donkere lucht, bijvoorbeeld vlak voor onweer, schilder je met grijsblauwe en paarsgrijze tinten. Meng blauw met een beetje omber en wit voor een warm grijs. Begin met de donkerste tint bovenaan en laat de wolken naar beneden lichter worden. Zet de lichtste plek, een gat in de wolken met zonlicht, op een enkele plek. Dat contrast maakt de lucht dreigend. Meng zwart nooit direct door je kleuren, want het maakt de lucht dood. Meng je donker liever uit blauw en bruin.

Nacht lucht schilderen

Voor een nacht lucht schilderen begin je met een donker verloop van diepblauw bovenin naar iets lichter blauw of paars bij de horizon. Zet sterren er pas op als de lucht droog is. Neem een fijn penseel of een tandenstoker en wat verdunde witte verf en zet kleine puntjes, ongelijk verdeeld. Een penseel met een beetje wit dat je met je duim over het doek laat spatten, geeft een sterrenhemel. Zet een maan als een lichte cirkel met een zachte rand, door de rand met een droog penseel te verzachten.

Mooie lucht schilderen bij zonsondergang

Voor een mooie lucht bij zonsondergang gebruik je geel bij de horizon, daarboven oranje en roze en bovenaan blauw of paars. Laat de kleuren in elkaar overlopen, en zet wolken met een warme onderkant. Houd de horizon laag, met een donkere strook land, zodat de lucht bijna het hele doek vult.

Lucht schilderen met waterverf

Bij waterverf werkt lucht schilderen anders dan bij acrylverf, omdat je geen wit gebruikt. Het wit in een aquarel is het blanke papier, zoals ook op de Nederlandse Wikipedia-pagina over aquarel staat. Je moet de witte plekken van de wolken dus vooraf vrijlaten. Dat is het grootste verschil bij het schilderen van een lucht met waterverf.

Zo pak je lucht schilderen met waterverf aan:

1. Maak het papier met een schone, brede kwast vochtig, behalve de plekken waar je wolken wilt laten staan.
2. Zet er een lichte laag blauw op, van boven naar beneden, en laat de verf zelf uitlopen.
3. Dep met een schone, vochtige of droge doek of keukenpapier een wolk uit de natte verf voor extra zachte randen.
4. Laat drogen en zet daarna met een iets donkerder grijsblauw de schaduwkant van de wolken neer.

Werk op dik papier, zodat het niet krom trekt. Bij aquarel is een lucht ook de beste oefening in water beheersen, omdat het verloop vanzelf ontstaat als je goed met water omgaat. Meer over waterverf lees je bij aquarel schilderen.

Veelgemaakte fouten bij lucht schilderen

• Te lang aan één plek werken bij lucht schilderen. Acrylverf droogt snel. Sleep je er te lang aan, dan trekt de verf op en ontstaan strepen. Werk snel en laat het daarna rusten.
• Geen verloop. Een egaal blauw vlak ziet er plat uit. Zet altijd minstens drie tinten neer.
• Wolken met harde randen. Wolken hebben zachte randen, behalve bij cumulus waar de bovenkant scherper is. Verzacht ze met een droog penseel.
• Alle wolken even groot. Variatie in grootte geeft diepte.
• Te veel wit. Een lucht met te veel wit lijkt vlak. Gebruik grijs en blauw in de schaduw.
• Een te hoge horizon. Bij een lage horizon krijgt de lucht ruimte en wordt het schilderij rustiger.

Wil je weten hoe je de lucht in een geheel schilderij laat passen? Kijk dan bij landschap schilderen, zee schilderen en bloemen schilderen, waar je de lucht als achtergrond gebruikt.

Lees ook: schilderen op nummer.

Veelgestelde vragen over lucht schilderen

Lucht schilderen op een ezel

Landschap schilderen begint met een horizon en werkt van ver naar dichtbij. Schilder eerst de lucht, dan de verre heuvels in lichte, blauwige tinten, dan het middenstuk en tot slot de voorgrond met donkere, warme kleuren en meer detail. Met acrylverf, een plat penseel en een rond penseel maak je zo in een middag je eerste landschap.

Een landschap is een van de vriendelijkste onderwerpen voor een beginner. Er zit geen gezicht in dat moet lijken, en een boom die iets scheef staat valt niemand op. Je leert er wel de belangrijkste dingen van het schilderen mee: ruimte, licht en kleur. In deze gids lees je hoe landschap schilderen werkt, welke technieken je gebruikt en hoe je het stap voor stap aanpakt. Aan het eind vind je ook een kort overzicht van andere schildertechnieken, zoals abstract schilderen en dotting. Ben je nog helemaal aan het begin? Lees dan eerst ons overzicht over schilderen voor beginners.

Waarom een landschap een goed beginnersonderwerp is

Landschap schilderen is een van de oudste onderwerpen in de kunst. Volgens de Nederlandstalige Wikipedia zijn er landschapsschilderingen bewaard gebleven uit het Romeinse Pompeii en Herculaneum, en in Europa werd het begin 15e eeuw een eigen genre. In de zeventiende eeuw werd het landschap in Nederland een groot onderwerp, met veel lucht, water en vlak land.

Een mooi voorbeeld vind je in het Rijksmuseum: De molen bij Wijk bij Duurstede van Jacob van Ruisdael, ongeveer 1668 tot 1670, op een doek van 83 × 101 cm. Het museum beschrijft hoe Ruisdael typisch Nederlandse elementen combineert: vlak land, water en een grote lucht, met de molen als middelpunt. Let op hoe groot de lucht is en hoe weinig er eigenlijk gebeurt in de rest van het doek. Dat is een goede les voor je eerste schilderij: een groot, rustig vlak en één duidelijk punt waar je oog naartoe gaat.

Voor beginners heeft landschap schilderen drie voordelen. Je werkt met grote vlakken, dus je penseel hoeft niet precies te zijn. Je kunt kleuren eenvoudig mengen, want veel groen, blauw en bruin zijn genoeg. En een fout is zo gecorrigeerd: een heuvel iets hoger of lager heeft geen gevolgen. Dat laatste is bij landschap schilderen voor beginners een groot voordeel ten opzichte van portretten of dieren.

Benodigdheden voor landschap schilderen

Voor landschap schilderen met acryl heb je weinig nodig:

• Acrylverf in titaniumwit, ultramarijnblauw, ceruleumblauw, gele oker, een koud geel, een groen (of meng het zelf), gebrande omber en zwart of een donkere omber.
• Een plat penseel van 2 tot 3 cm voor lucht en vlakken.
• Een rond penseel (maat 6 of 8) voor bomen en struiken en een fijn penseel voor takken.
• Een doek van 30 × 40 cm of groter. Landschappen werken goed in liggend formaat.
• Een palet, water, een doek en een ezel. Op een ezel zie je de verhoudingen van de lucht en de horizon het beste. Meer over het kiezen van een schildersezel lees je in onze aparte gids.

Wil je weten hoe je uit weinig tubes veel tinten haalt? Dat staat in onze uitleg over kleuren mengen. Voor groen is dat vooral belangrijk: een tube groen uit de verpakking ziet er vaak kunstmatig uit. Meng liever geel met blauw en voeg wat omber of een druppel rood toe om het te dempen.

Stap voor stap een landschap schilderen

Stap 1 van 6

Stap 1: kies een voorbeeld en zet de horizon

Kies een eenvoudige foto of schets met een duidelijke lucht, een paar vlakken en één of twee bomen. Voor landschap schilderen makkelijk is een veld met een rij bomen of een heuvelrug perfect.

Teken lichtjes de horizon met potlood. Zet hem niet precies in het midden, want dat maakt het schilderij statisch. Een horizon op een derde van de hoogte geeft een grote lucht, een horizon op twee derde geeft meer aandacht aan het land. Kies wat je wilt laten zien. Zo pas je bij landschap schilderen meteen een van de belangrijkste regels van de compositie toe: de verdeling in derden.

Stap 2 van 6

Stap 2: schilder de lucht

Begin bovenaan, met de lucht. Meng ultramarijn met wit voor bovenaan, en ceruleum met veel wit richting de horizon. Werk met een plat penseel en horizontale streken. Wil je wolken? Zet die bij het afwerken van de lucht neer, met wit en een beetje geel of grijs. Een uitgebreid stappenplan vind je bij wolken schilderen en bij lucht schilderen.

De lucht staat altijd achter alles, dus die schilder je als eerste. Laat de verf even drogen voordat je verdergaat.

Stap 3 van 6

Stap 3: zet de verre heuvels neer

De verste heuvels of bergen zijn de lichtste en blauwste. Meng een beetje blauw en wit met een druppel van de kleur van het land. Schilder een zachte, vage band direct onder de horizon. Dit heet luchtperspectief: door de lucht tussen jou en de verte lijkt alles lichter en minder scherp. Wie dit goed toepast, heeft meteen diepte in zijn landschap.

Stap 4 van 6

Stap 4: schilder het middenstuk

Het midden van je landschap is het veld, het bos of het water. Gebruik hier middelgroene en warmere tinten. Schilder eerst de grote vlakken, en zet pas daarna de vorm van de bomen. Laat de verf zichtbaar streken houden. Een boom is een donkere stam met een groep bladeren erop, geen verzameling losse blaadjes. Bij landschap schilderen werkt een spons ook uitstekend voor bladeren en struiken: dep wat donkergroen en daarna een lichtere tint.

Stap 5 van 6

Stap 5: werk de voorgrond uit

De voorgrond is het donkerst, het warmst en het meest gedetailleerd. Zet hier grote grasstreken, een paar bloemen, een pad of een hek. Gebruik een rond penseel en korte streken. Bloemen, zoals klaprozen of madeliefjes, zet je als kleine stippen en vlekken. Wil je meer weten over het schilderen van bloemen? Lees dan onze gids over bloemen schilderen.

Stap 6 van 6

Stap 6: licht en afwerking

Stap achteruit en kijk naar het geheel. Mist er contrast? Maak de schaduwen onder de bomen donkerder en zet een paar lichte accenten op plekken waar het licht op valt, bijvoorbeeld op de rand van een heuvel. Laat het schilderij drogen en zet er later eventueel een laag vernis op.

Kleuren in een landschap

Kleur doet bij landschap schilderen veel meer dan alleen mooi zijn: het geeft ruimte. Warme kleuren komen naar voren, koele kleuren gaan naar achteren. Een rood dak op de voorgrond springt eruit, een blauwe berg ver weg trekt zich terug.

• Groen. Meng het zelf uit geel en blauw. Meer geel geeft lenteachtig groen, meer blauw geeft donker bosgroen. Voeg een beetje rood of omber toe voor een natuurlijke tint.
• Bruin en grijs. Meng ze uit blauw en oranje, voor levendiger resultaten dan uit de tube.
• Schaduw. Schilder een schaduw nooit zwart. Gebruik een donkere tint van de kleur zelf, met een beetje blauw of paars.
• Seizoenen. Lente vraagt frisgroen en geel. Zomer is vol en verzadigd. Herfst is oker, oranje en rood. Winter is wit, grijs en blauw.

Compositie: zo maak je een landschap interessant

Een goed landschap heeft een opbouw. Een paar regels helpen je:

• Regel van derden. Verdeel je doek in drie delen, horizontaal en verticaal. Zet de horizon en je hoofdonderwerp op een van die lijnen of op een snijpunt.
• Voor-, midden- en achtergrond. Drie lagen geven diepte. Laat ze verschillen in kleur en helderheid.
• Een leidende lijn. Een pad, een rivier of een hek leidt het oog het schilderij in.
• Een brandpunt. Eén plek met het meeste contrast, zoals een molen, een boom of een huisje.
• Variatie in hoogte. Zet bomen niet allemaal even groot en even hoog.

Voor landschap schilderen voor beginners is het handig om eerst een klein schetsje van 10 × 15 cm te maken in drie tinten. Zo test je de compositie voordat je het grote doek aanpakt.

Andere landschapsonderwerpen

Landschap schilderen is een brede categorie. Veel onderwerpen vragen een eigen aanpak:

• Zee schilderen: horizontale vlakken, golven en een lichte horizon.
• Bergen en bos: donkere vlakken met lichte randen, met mist voor diepte.
• Winterlandschap: veel wit en blauw, met warme accenten in de lucht.
• Herfstlandschap: warme tinten, veel variatie in een bos.
• Noorderlicht: een donkere nachtlucht met groene en paarse verlopen.
• Aquarel: een lichtere, doorzichtige variant. Lees meer in onze gids over aquarel schilderen.

Schildertechnieken voor een landschap en daarbuiten

Wie landschap schilderen leert, ontdekt vanzelf een aantal basistechnieken. Hieronder een korte lijst van schildertechnieken die ook bij andere onderwerpen van pas komen.

• Vlakken en lagen: de basis van alles. Van dun naar dekkend werken.
• Droogpenseel: een bijna droog penseel voor gras en structuur.
• Dotting: werken met stippen, met een dotting tool of de achterkant van een penseel. Populair bij mandala’s en abstract werk.
• Structuurpasta: een dikke pasta die je met een paletmes opzet voor reliëf. Handig voor bergen, golven en boomschors.
• Spons: voor wolken, bladeren en gras.
• Nat-in-nat: verf op verf voor zachte overgangen.

Abstract schilderen

Abstract schilderen is het tegenovergestelde van een herkenbaar landschap. Je gebruikt kleur, vorm en structuur zonder onderwerp. Veel mensen vinden het prettig als variatie op landschap schilderen: je schildert met dezelfde kleuren, maar zonder dat het ergens op hoeft te lijken. Begin met drie kleuren en een paletmes en kijk wat er gebeurt. Er bestaan abstract schilderen workshops en een online cursus abstract schilderen, als je begeleiding zoekt.

Portret schilderen

Een portret is lastiger dan een landschap, omdat je gezicht meteen herkenbaar moet zijn. Bij portret schilderen oefen je eerst met verhoudingen: de ogen liggen halverwege het hoofd, de neus halverwege tussen ogen en kin. Veel mensen werken stap voor stap vanaf een foto, soms met een projector om de basisvorm over te nemen. Bouw eerst ervaring op met landschappen voordat je aan portretten begint.

Met kinderen een landschap maken

Een landschap schilderen met kinderen werkt goed, omdat de vormen eenvoudig zijn. Laat kinderen eerst de lucht doen met een grote kwast en dan zelf een boom, een huis of een zon bedenken. Het hoeft niet realistisch te zijn. Een paars veld onder een gele lucht is net zo goed een landschap. Gebruik schort of oude kleren, want acrylverf gaat droog niet meer uit kleding.

Buiten of binnen schilderen

Je kunt een landschap vanuit een foto in huis schilderen, maar ook buiten ter plekke. Buiten werken heet plein air en kwam in de negentiende eeuw op, toen schilders van de Franse Barbizonschool naar buiten trokken om realistische landschappen te schilderen. Buiten zie je kleuren en licht zoals ze echt zijn, maar het licht verandert snel. Werk daarom klein, bijvoorbeeld op een paneel van 20 × 30 cm, en kijk vooral naar de grote vlakken. Neem een opklapbare ezel mee, een paar tubes, twee penselen en een fles water. Een korte schets van een uur is genoeg om thuis uit te werken.

Schilder je thuis vanaf een foto, kies dan een foto die je zelf hebt gemaakt. Je kent dan het licht en de sfeer, en dat zie je terug in het schilderij. Zet de foto op een scherm of print hem uit en hang hem naast je ezel, zodat je voortdurend kunt vergelijken.

Je schilderij afmaken en bewaren

Laat een acrylschilderij minstens een dag goed drogen voordat je het aanraakt. Wil je het beschermen, dan kun je na een week een laag vernis aanbrengen, glanzend of mat. Een landschap met een groot lichtvlak, zoals een lucht, krijgt bij mat vernis een rustiger uiterlijk. Hang je werk op een plek zonder direct zonlicht. Schilder je graag meer werken in dezelfde stijl, maak dan een kleine serie van drie doeken in dezelfde kleuren: samen hangen ze mooi aan de muur.

Veelgemaakte fouten bij landschap schilderen

• De horizon in het midden zetten. Kies voor een derde of twee derde.
• Alles even scherp en even donker maken. Ver weg is lichter en vager.
• Te veel details op de achtergrond. Details horen voorop.
• Groen uit de tube gebruiken. Meng zelf voor natuurlijke tinten.
• Alle bomen even groot maken. Variatie in hoogte maakt het levend.
• Zwart voor schaduw. Gebruik donkere versies van de kleur zelf.
• Een scheve horizon. Gebruik een liniaal of tape om hem recht te zetten, of kijk even vanaf een afstand.

Veelgestelde vragen over landschap schilderen

Landschap schilderen aan je eigen ezel