Steigerhout verwerken: tips voor beginners

Steigerhout is hout van planken die op bouwsteigers als loopvloer zijn gebruikt, en het wordt veel verwerkt tot meubels en decoratie zoals een steigerhouten tafel, bankje of kapstok. Het is meestal vurenhout met een grijze, verweerde uitstraling, ruw van oppervlak en goedkoop te krijgen. Om steigerhout te verwerken moet je het eerst controleren op spijkers en vuil, schoonmaken, drogen, op maat zagen en schuren. Daarna kun je het afwerken met olie, beits of lak.

Dit hout heeft een eigen karakter dat veel mensen aanspreekt: stoer, rustiek en met sporen van gebruik. Het is een mooie keuze voor je eerste meubel, mits je weet waar je op moet letten. In dit artikel lees je wat steigerhout precies is, hoe je het controleert en voorbereidt, hoe je het bewerkt en afwerkt, en welke projecten bij dit hout passen. Het is onderdeel van onze gids over houtsoorten. Over het inkopen lees je meer bij hout kopen.

Wat is steigerhout?

Volgens het Wikipedia-artikel over de steigerplank is dit een ongeschaafde plank die op bouwsteigers als loopvloer dient. De planken zijn van vuren, meestal Scandinavisch hout. De standaardmaat is 5000 × 195 × 30 mm. De kopse kanten zijn afgeschuind en vaak met een platte, verzinkte metalen strip versterkt, zodat het hout niet splijt. Door cementsluier wordt het hout grijs of waasachtig van kleur.

Tegenwoordig wordt gebruikt steigerhout volgens het artikel ook in de meubelindustrie toegepast, en door doe-het-zelvers die er meubilair van maken. Zo ontstonden de steigerhouten meubels: meubels van oude steigerplanken of van hout dat er zo uit moet zien.

Nieuw, gebruikt en nagemaakt steigerhout

In de handel kom je drie varianten tegen:

• Gebruikt. Echte planken van steigers. Ze hebben sporen van gebruik, zoals spijkergaten, vlekken en verkleuring. Dat is goedkoop en authentiek, maar vraagt meer voorbereiding.
• Nieuw. Planken die nieuw zijn gemaakt, met het formaat en de uitstraling van steigerplanken. Ze zijn schoner en recht, en soms al geschaafd of voorbehandeld.
• Nagemaakt. Gewoon vurenhout dat met beits, kalk of grijsbeits een verweerde uitstraling heeft gekregen.

Wat je krijgt, hangt af van de verkoper. Vraag erom: weet je of het hout echt gebruikt is, hoe het is bewaard en of het is behandeld?

Steigerhout controleren en voorbereiden

Het belangrijkste werk gebeurt voor je gaat zagen. Oud hout heeft een geschiedenis, en die kan je gereedschap beschadigen of jouw veiligheid raken.

Metaal verwijderen

Zoek elke plank af op spijkers, schroeven, nietjes en de metalen strips aan de kopse kant. Verwijder ze met een koevoet, nijptang of een metaaldetector als je die hebt. Zaag je in een spijker, dan is je zaagblad stuk en kan het blad wegschieten. Controleer ook de randen en de zijkanten, want spijkers zitten soms diep in het hout of zijn afgebroken. Een klein stukje metaal in een plank kan een zaagblad of schaafmes ruïneren.

Schoonmaken

Borstel het stof, de cementresten en het vuil eraf met een stugge borstel. Een hoge-drukspuit werkt, maar maakt het hout nat: laat het daarna goed drogen. Met een waterige oplossing van afwasmiddel verwijder je vet. Wees voorzichtig met chemicaliën en volg de aanwijzingen.

Controleren op vuil en verf

Kijk of er verfresten, olie of onbekende vlekken op het hout zitten. Oude verf kan loodhoudend zijn en je moet zorgvuldig zijn met schuren. Is het hout ergens geverfd, dan kun je dat deel beter afzagen en niet schuren. Dit zijn algemene richtlijnen: bij twijfel over onbekende stoffen op het hout gebruik je het niet binnen.

Drogen en laten wennen

Hout werkt: het neemt vocht op en geeft het af. Hout dat buiten heeft gelegen, is vaak vochtig. Het Wikipedia-artikel over het drogen van hout legt uit dat hout het beste wordt gedroogd tot het evenwichtsvochtgehalte dat het later in gebruik krijgt, en dat dit in droge, verwarmde woningen vaak rond 6 tot 7 procent ligt. Te snel drogen kan kromtrekken veroorzaken. Leg je de planken daarom enkele weken binnen, met stokjes tussen de planken, voor je het verwerkt. Dan trekt het minder krom als je het eenmaal hebt verwerkt. Een eenvoudige vochtmeter geeft houvast.

Steigerhout bewerken

Vuren is zacht en makkelijk te bewerken, maar de planken zijn ruw en niet altijd recht. Een paar werkwijzen maken het verschil.

Zagen

Gebruik een handzaag, een cirkelzaag of een verstekzaag. Zaag de afgeschuinde kopse kanten, de kapotte uiteinden en de beschadigde stukken eraf, zodat je met schoon hout verder werkt. Meet twee keer, zaag een keer. Door de ruwe oppervlakte is het lastiger om een rechte lijn te trekken: gebruik een winkelhaak en een potlood, zie winkelhaak.

Schaven en schuren

Steigerplanken zijn vaak ongeschaafd. Met een schaaf of een vandiktebank maak je ze glad en gelijk van dikte. Heb je geen schaafmachine, dan volstaat een schuurmachine met grove korrel (60 tot 80), daarna 120 en 180. Bij oud hout stuit je soms op harde spijkerresten of zand: gebruik daarom gereedschap dat tegen een beetje vuil kan.

Wil je het oude, grijze uiterlijk behouden, schuur dan alleen de scherpe randen en splinters weg. Wil je een schoon, licht hout, schuur dan dieper. Meer over korrels lees je bij schuurpapier korrel.

Verbinden

Meestal verbind je met schroeven. Boor voor, vooral bij de randen, omdat vuren kan splijten. Gebruik een boormachine met koppelring. Voor een stevige verbinding zijn pocket-holes en deuvels geschikt, naast gewone houtlijm. Een overzicht staat in de gids over houtverbindingen.

Steigerhout afwerken

De afwerking hangt af van de plek en het uiterlijk dat je wilt.

1. Olie of hardwax-olie. Voor binnen. Het houdt het hout open en natuurlijk en laat de nerf zien.
2. Lak of vernis. Voor een gladde, beschermende laag op een tafelblad.
3. Beits. Een kleur of een grijze tint, voor buiten ook met bescherming tegen vocht. Wil je een nieuw steigerhouten plank er verweerd laten uitzien, dan gebruik je grijsbeits.
4. Kalkverf of witte beits. Voor een lichte, Scandinavische look.
5. Buitenverf of buitenolie. Voor tuinmeubels en bankjes buiten.

Test elke afwerking op een restje, want het effect hangt af van het hout. Voor meer afwerkinformatie lees je hout afwerken en hardwax-olie.

Steigerhout buiten

Vuren is niet van nature bestand tegen vocht. Een steigerhouten bankje of tafel buiten heeft dus bescherming nodig: een goede buitenbeits of olie, en bij voorkeur een plek met wat beschutting. Houd het hout niet direct op de grond, en onderhoud de afwerking elk jaar of twee. Het hout vergrijst en kan na verloop van tijd scheuren. Voor meubels buiten die lang mee moeten, zijn hardhoutsoorten zoals teakhout of eikenhout duurzamer, maar ook duurder.

Projecten met steigerhout

Dit hout is vooral geschikt voor rustieke projecten.

• Steigerhouten bankje. Een bankje voor binnen of in de tuin. Een goed beginnersproject.
• Kapstok en wandrek. Een kapstok van steigerhout met haken, een wandplank of een schoenenrek. Zie kapstok maken en schoenenrek maken.
• Tafel. Een steigerhouten tafel, salontafel of tuintafel. Zie tafel maken, salontafel zelf maken en tuintafel maken.
• Tv-meubel en kast. Een steigerhouten tv-meubel is populair, zie tv-meubel maken.
• Hoogslaper en bed. Een steigerhouten bed of hoogslaper is groter en vraagt meer ervaring. Zie hoogslaper zelf maken.
• Wijnrek. Zie wijnrek zelf maken.

Wil je beginnen, kies dan iets eenvoudigs zoals een bankje of een plank. Je leert hoe het hout zich gedraagt zonder veel tijd of geld te verliezen. Een overzicht van meer ideeën staat bij meubels maken.

Steigerhout kopen

Steigerhout kopen doe je bij een houthandel, een bouwmarkt of een leverancier die zich op steigerhout richt, en tweedehands via marktplaatsen. Let op:

1. Nieuw of gebruikt. Gebruikt is goedkoop en authentiek, nieuw is schoner en recht.
2. Staat van het hout. Kijk langs de plank op kromming, scheuren, rot en spijkers.
3. Maat. Een standaardplank is volgens het Wikipedia-artikel 5000 × 195 × 30 mm. Je kunt hem op maat laten zagen, wat bij de lengte erg handig is.
4. Herkomst. Bij gebruikt hout weet je niet altijd wat erop heeft gezeten. Vraag ernaar.
5. Prijs. Het is een van de goedkopere manieren om aan massief hout te komen. De prijs hangt af van de variant, de hoeveelheid en de levering. Vergelijk bij meerdere verkopers.

Wil je bestellen? Online kan dat, vaak op maat gezaagd en met levering aan huis. Controleer wel de beschrijving, zodat je weet of het om gebruikt of nieuw hout gaat.

Veilig werken met oud hout

Voor veel hobbyisten is het een stoer, maar niet altijd een schoon materiaal. Draag handschoenen bij het sjouwen, want splinters en spijkers zijn gevaarlijk. Draag een stofmasker en een veiligheidsbril bij zagen en schuren, zeker bij oud hout met cement of verfresten. Haal alle metaal weg voor je zaagt. Werk in een goed geventileerde ruimte of buiten. Houd het hout goed vast met klemmen. Vermoed je dat er verf of een chemische behandeling op zit, gebruik het hout dan niet voor binnen of voor iets waar kinderen mee in aanraking komen. Dit zijn algemene richtlijnen; lees de informatie van je gereedschap.

Veelgestelde vragen over steigerhout

Verder lezen