Cirkelzaag kiezen en veilig gebruiken

Een cirkelzaag is een elektrische zaag met een ronde, draaiende zaagschijf waarmee je snel rechte sneden maakt in hout en plaatmateriaal. Voor hobbyisten is de handcirkelzaag de logische keuze: hij kost weinig, past in een kleine werkplaats en doet alles wat een grotere machine ook kan, mits je hem goed leert gebruiken en een geleiderail of rechte lat gebruikt.

Een cirkelzaag is ook een van de gevaarlijkste machines in een beginnerswerkplaats. Het blad draait snel en trekt alles mee wat tegenhoudt. Daarom gaat dit artikel niet alleen over het kiezen van een model, maar ook over het veilig gebruiken ervan. Zie ook ons overzicht van houtbewerking voor de plek van de zaag in je gereedschapsset.

Wat is een cirkelzaag en wanneer gebruik je hem?

Volgens Wikipedia heeft een cirkelzaag een stalen schijf die door een motor op een zeer hoog toerental draait. De maximale zaagdiepte hangt af van de straal van het blad. Bladen verschillen in vertanding en diameter, en een gangbare diameter is ongeveer 25 centimeter bij grotere zagen. Handcirkelzagen voor hobbygebruik hebben meestal kleinere bladen.

Je gebruikt een cirkelzaag voor:

• Planken en balken op maat zagen, bijvoorbeeld voor een tuinbank of een kast.
• Plaatmateriaal zagen, zoals multiplex, MDF en underlayment, vooral met een geleiderail.
• Afkorten: een plank in de breedte doorzagen.
• Verstekzagen met een kantelbare voet, bijvoorbeeld voor schuine kanten.

Wat een cirkelzaag niet doet, is bochten zagen. Daarvoor gebruik je een decoupeerzaag. Een cirkelzaag zaagt recht, snel en met veel kracht.

De soorten cirkelzagen op een rij

Wikipedia beschrijft een aantal soorten. Voor houtbewerking zijn deze het belangrijkst.

• Handcirkelzaag. Draagbaar, met een elektromotor. Het vermogen is lager dan van een tafelmachine, dus de zaag is geschikt voor dunner materiaal. Voor hobby en kleine klussen volstaat dat ruimschoots.
• Tafelcirkelzaag. Het blad zit in een tafel en het materiaal schuif je eroverheen. Meer over dit type lees je bij tafelzaag of zaagtafel.
• Paneel- of formaatzaag. Voor grote werkstukken. Bij een formaatzaag beweegt een handcirkelzaag langs een geleiding over een rechtopstaand paneel.
• Afkorter. Bedoeld voor het afkorten van latten, buizen en balken. Ook wel afkortzaag of verstekzaag genoemd.

Daarnaast zie je in de winkel vaak de term invalcirkelzaag of invalzaag. Dat is een handcirkelzaag waarbij je het blad vanuit een beschermde stand in het materiaal laat zakken, meestal op een geleiderail. Zo kun je midden in een plaat beginnen of een snede op een precieze plek starten. Dit type is nauwkeuriger en beter te beheersen dan een gewone handcirkelzaag, maar ook duurder. Voor een beginner in houtbewerking is hij zelden de eerste keuze, tenzij je veel plaatmateriaal gaat zagen.

Het verschil tussen cirkelzaag, afkortzaag en invalzaag

• Een cirkelzaag neem je in je handen en leid je langs het materiaal.
• Een afkortzaag staat op een vaste plek, met een arm die naar beneden komt. Het materiaal ligt stil. Je gebruikt hem voor afkorten en verstek.
• Een invalzaag is een cirkelzaag met invalfunctie en geleiderail, voor precisiewerk in plaat.

Waar let je op bij het kiezen van een cirkelzaag?

Er zijn veel modellen. Deze eigenschappen bepalen of een zaag bij je past.

1. Bladdiameter en zaagdiepte. Een zaag met een blad van 165 tot 190 mm zaagt bij een rechte stand ruim 50 mm diep, als richtwaarde. Dat is genoeg voor planken en een standaard balk. Een kleiner blad zaagt minder diep, maar is lichter.
2. Vermogen. Voor hobbygebruik volstaat een motor van ongeveer 1.200 tot 1.500 watt, als richtwaarde. Een zwaardere motor loopt minder snel vast in hardhout.
3. Kantelbare voetplaat. Met een voetplaat die je tot 45 graden kunt kantelen, zaag je schuine kanten.
4. Spouwmes en beschermkap. Dat zijn de twee belangrijkste veiligheidsvoorzieningen. Het spouwmes houdt de zaagsnede open. Daardoor voorkomt het terugslag van het werkstuk, schrijft Wikipedia. Een goede kap sluit vanzelf over het blad.
5. Aansluiting voor geleiderail en stofzuiger. Veel zagen hebben een aansluiting voor een rail van hetzelfde merk. Een stofafzuiging houdt je zicht schoon en je werkplaats stofvrij.
6. Accu of snoer. Een cirkelzaag met accu is handig in een tuin of op een bouwplaats, maar een zaag met snoer levert constant vermogen. Zaag je veel in hardhout of dikke plaat, kies dan voor snoer. Een accucirkelzaag gebruikt veel stroom: reken op een grotere accu dan bij een boormachine.
7. Gewicht en handgreep. Een zaag die zwaar of onhandig aanvoelt, is lastiger te beheersen. Houd hem vast voordat je koopt.
8. Rem op het blad. Veel zagen hebben een elektrische rem die het blad in een paar seconden stopt. Dat is een duidelijk veiligheidsvoordeel.

Welke cirkelzaag het beste is, hangt af van je werk. Wie vooral planken afkort, heeft genoeg aan een eenvoudige handcirkelzaag. Zaag je veel plaatmateriaal, dan helpt een zaag met geleiderail-aansluiting meer dan extra vermogen. Een model dat van dezelfde accu gebruikmaakt als je boormachine heeft het voordeel dat je accu’s kunt delen. Een cirkelzaag kopen? Begin dan met het type en de bladdiameter die bij je materiaal horen, en kijk pas daarna naar het merk.

Het zaagblad: tanden, diameter en onderhoud

Het zaagblad doet het eigenlijke werk. Een slecht blad geeft rafelige sneden en een warme motor, een goed blad geeft een schone, rechte snede.

• Diameter. Het blad moet precies passen bij je zaag. Een te groot blad past niet onder de kap, een te klein blad zaagt minder diep. Kijk in de handleiding.
• Aantal tanden. Weinig tanden zagen snel en grof, bijvoorbeeld voor balken. Veel tanden zagen langzamer en schoner, bijvoorbeeld voor plaatmateriaal en zichtbare delen. Als richtwaarde heeft een blad van 165 mm met 24 tanden de voorkeur voor grof werk, en met 48 tanden voor fijn werk.
• Richting. Volgens id.nl moet de scherpe kant van de tanden aan de voorkant naar boven wijzen en moeten de pijl op de machine en op het blad dezelfde kant op wijzen. Bij het verwisselen controleer je dat dus altijd.
• Materiaal. Er bestaan specifieke bladen per materiaal. Gebruik een houtblad voor hout. Voor plaatmateriaal en laminaat bestaan fijne bladen die minder uitscheuren.

Een blad dat stomp is, herken je aan brandplekken, meer kracht en een zaag die schreeuwt. Je kunt een blad laten slijpen of vervangen. De kosten van slijpen verschillen per bedrijf. Bij goedkope bladen is vervangen vaak slimmer, bij duurdere hardmetaalbladen loont het slijpen vaak wel. Vraag bij een slijper vooraf naar de prijs.

Zo zaag je recht met een cirkelzaag

Een rechte snede is een kwestie van voorbereiding. Volg deze stappen, die aansluiten bij de werkwijze die id.nl beschrijft.

1. Haal de stekker eruit of verwijder de accu voordat je aan het blad werkt.
2. Zet het materiaal stevig vast op een stevige ondergrond, bijvoorbeeld op twee schragen of je werkbank. Teken de zaaglijn af met een potlood en een liniaal.
3. Stel de zaagdiepte in. Id.nl adviseert de voetplaat zo af te stellen dat het blad ongeveer 3 mm onder het materiaal uitkomt. Zo zaagt de zaag door, zonder onnodig veel blad bloot te laten.
4. Controleer het snoer. Is het lang genoeg om het einde van de snede te bereiken, en ligt het buiten de zaaglijn?
5. Oefen eerst op een restplank, zoals id.nl ook aanraadt.
6. Laat het blad op toeren komen voordat je het hout raakt. Houd de zaag met twee handen vast en laat de voetplaat volledig op het materiaal rusten.
7. Duw gelijkmatig door. Laat de zaag het werk doen. Forceer je hem, dan loopt hij vast of schiet hij weg.
8. Zet de zaag uit na de snede en wacht tot het blad stilstaat voordat je hem neerlegt.

Een geleiderail gebruiken

Een geleiderail is een stevige strook waar de zool van de zaag langs glijdt. Met een rail zaag je rechter en schoner dan uit de hand. Het scheelt ook veel zaagwerk als je een plaat in een rechte lijn moet delen. Een cirkelzaag met geleiderail is een van de meest gekozen combinaties voor plaatmateriaal. De rail heeft vaak een rubberlip die splinters voorkomt en de rail op zijn plek houdt.

Een rail van een merk kost geld. Een geleiderail zelf maken kan met een rechte strook multiplex of MDF waar je een rechte, harde lat als aanslag op schroeft. Zaag langs de rail eerst een rand af met je eigen zaag: dan weet je precies waar het blad snijdt. Meet daarna de afstand tussen de zaagrand en de zool en zet de rail daarop. Een hulpmiddel als dit is niet zo precies als een gekochte rail, maar goed genoeg voor eenvoudig meubelwerk.

Zelf een zaagtafel maken met een cirkelzaag

Veel mensen zoeken hoe ze een zaagtafel kunnen maken van een handcirkelzaag. Dat is af te raden. Bij een handcirkelzaag die je onder een tafel monteert, werkt de kap niet meer zoals bedoeld en ontbreekt vaak een goed spouwmes of een veilige geleiding. Een zelfbouw is dus riskant. Wil je meer rechte sneden of kleinere werkstukken zagen, bekijk dan liever een goede tafelzaag, of een zaagrail op je werkbank. Meer over de veiligheid van een tafelzaag staat in tafelzaag of zaagtafel.

Veilig werken met een cirkelzaag

Het blad draait snel en trekt alles mee dat tegenhoudt. Het grootste risico is terugslag: het blad klemt vast en het werkstuk of de zaag schiet naar jou toe. Wikipedia over de tafelzaag in het Engels beschrijft kickback als het moment waarop een werkstuk het blad klemt of ertegenaan draait en met grote snelheid terugschiet. Je voorkomt het met onder andere een spouwmes of splitter en met het blad net iets boven het werkstuk. Dat geldt voor een tafelzaag, en voor een handcirkelzaag gelden dezelfde principes: houd de snede open, forceer niet en klem het werk vast.

Deze regels helpen:

• Draag een veiligheidsbril en gehoorbescherming. Id.nl noemt ook een stofmasker, en dat is verstandig bij MDF.
• Draag nauwsluitende kleding en bind lang haar samen. Het blad trekt losse kleding mee.
• Klem het werkstuk vast. Je hebt dan beide handen vrij voor de zaag.
• Houd beide handen op de zaag en blijf met je handen uit de zaaglijn.
• Haal de beschermkap nooit weg en laat hem vrij bewegen. Een kap die klemt, laat je repareren.
• Zaag nooit boven je hoofd en nooit in een houding waarin je evenwicht kwijtraakt.
• Laat het blad stilstaan voordat je de zaag neerlegt, anders loopt hij zelf weg.
• Gebruik geen stompe of beschadigde bladen.

Dit zijn algemene richtlijnen. Lees voor je eigen machine altijd de handleiding, en laat je eerste sneden zien aan iemand met ervaring als je het niet vertrouwt.

Veelgemaakte fouten

• Zonder steun zagen. Een plank die doorbuigt, klemt het blad. Leg hem op twee steunen en zorg dat het afgezaagde stuk vrij kan vallen.
• Te veel druk. Laat de zaag zijn tempo bepalen.
• De zaag draaiend neerleggen. Wacht tot het blad stilstaat.
• Verkeerde zaagdiepte. Staat het blad te diep, dan is er meer kans op terugslag en een ruwe snede. Zie de 3 mm van hierboven.
• Zonder maatvoering. Teken de lijn en neem de breedte van het blad mee. Het blad zaagt zelf ook materiaal weg.
• Nat of vochtig hout zagen. Het blad klemt sneller en loopt warm.

Veelgestelde vragen over de cirkelzaag

Verder lezen