Een tafel maken van hout: stappenplan voor een eettafel met planken

Een tafel maken doe je in drie delen: een onderstel van vier poten met een schort eromheen, een blad van naast elkaar gelijmde planken en een bevestiging die het blad laat werken. Voor een eettafel van 160 × 84 cm heb je zes planken van 28 mm dik, vier poten van 7 × 7 cm en een paar latten. Met houtlijm, klemmen en een winkelhaak lukt dat in een paar dagen.

De meeste mensen die een tafel zelf maken, willen een eettafel voor het gezin of een werktafel in de schuur. Het ontwerp hieronder is bewust eenvoudig: een rechte tafel met vierkante poten. Heb je meer ervaring of zoek je iets anders, zoals een salontafel of een tuintafel? Kijk dan bij salontafel zelf maken en tuintafel maken. Een overzicht van projecten vind je bij meubels maken, en de basis van het vak staat in onze gids over houtbewerking.

Welke tafel wil je maken?

Voor je gaat zagen, bepaal je wat voor tafel je wilt. Een eettafel is volgens Wikipedia over tafels ongeveer 80 cm hoog en de meest voorkomende tafel in huis. Een bureau of werktafel is vaak iets lager of hoger, afhankelijk van wie eraan werkt.

Maten voor een eettafel

Als richtwaarde heb je per persoon zo’n 60 cm breedte aan de tafelrand nodig. Een tafel van 160 cm lengte biedt dus ruim plaats aan vier tot zes personen. Een breedte van 80 tot 90 cm is genoeg voor borden en schalen zonder dat je over de tafel hoeft te reiken. Houd rondom de tafel minstens 80 cm vrij, zodat je stoelen kunt aanschuiven en erlangs kunt lopen.

De hoogte hangt af van je stoelen. Veel eettafels zijn tussen 75 en 78 cm hoog. Meet de zitting van je eigen stoelen: tussen zitting en onderkant van het blad moet ongeveer 25 tot 30 cm zitten, als richtwaarde.

Rond, vierkant of rechthoekig

Voor een eerste tafel kies je een rechthoek. Een ronde tafel vraagt om een stevige cirkelsnede met een freesje of decoupeerzaag, en een zwaar blad dat netjes aansluit. Dat kan later.

Materiaal kiezen: hout voor het blad en de poten

Het blad bepaalt hoe de tafel eruitziet en hoeveel werk het is. Hieronder de keuzes die beginners het vaakst maken.

Planken voor het blad

Een tafelblad van planken is een goede keuze: je koopt losse planken en lijmt ze naast elkaar. Vuren of grenen is voordelig en makkelijk te bewerken, maar kwetsbaar voor deuken. Eiken, essen of beuken zijn harder en mooier, maar duurder. Naaldhout is volgens Wikipedia over hout vaak zachter, loofhout is vaak harder en zwaarder. Voor een tafel die dagelijks gebruikt wordt, kies je bij voorkeur loofhout, tenzij je een gebruikt uiterlijk mooi vindt.

Kies planken met rechte nerf en laat de zaagkant van de jaarringen (kopse kant) afwisselend naar boven en naar onderen wijzen als je ze naast elkaar legt. Zo trekken ze minder snel krom.

Tafel maken van planken uit de bouwmarkt

Een tafel maken van planken uit een bouwmarkt of houthandel kost relatief weinig. Veelal heb je gelamineerd vurenhout of ruwe plank van 27 of 28 mm. Kies bij voorkeur geschaafd hout. Pak een plank in je hand en kijk langs de lengte: een plank die kromgetrokken is, krijg je niet vlak in het blad.

Tafel maken van steigerhout

Een tafel maken van steigerhout is populair. Steigerhout is vurenhout en komt standaard in planken van 5 m bij 19,5 cm bij 3 cm, zegt Wikipedia over steigerhout. Controleer het hout op spijkers, schuur het ruw geschaafde oppervlak goed en kijk uit voor ongelijke dikte. Een steigerhouten tafel heeft het uiterlijk van een boerentafel, met nerven en kleine deukjes.

Tafel maken van pallets en boomstam

Een tafel maken van pallets is goedkoop, maar het hout is ruw, ongelijk en soms behandeld. Zoek schone pallets en schuur lang. Een tafel maken van boomstam is mooi als je een gedroogde plak hebt. Een vers gezaagde plank droogt jaren en scheurt. Koop bij een zagerij een geschaafde, gedroogde boomstamplank. Zo’n plank heeft veel gewicht en een grote kans op scheuren als hij niet op de juiste manier is gedroogd, dus vraag de zagerij om advies.

Epoxy, tegels en andere blad-opties

Naast een gewoon houten blad zijn er veel varianten. Hieronder de populairste, met de belangrijkste waarschuwingen.

Epoxy tafel maken

Een epoxy tafel maken is mogelijk met twee halve boomstamplanken en een rivier van gieshars ertussen. Het is wel een stuk lastiger dan een gewoon blad. Je maakt een mal, giet hars in lagen en laat dat lang uitharden. De kosten lopen hoog op: een epoxy tafel maken kosten als richtwaarde snel meerdere honderden euro’s aan hars en hout. Werk met handschoenen, een goed afzuigende ruimte en een masker met geschikt filter, en volg de instructies van de fabrikant van de hars. Voor een eerste tafel is dit geen aanrader.

Tafel maken met tegels

Een tafel maken met tegels doe je met een houten onderstel en een raamwerk waarin de tegels op een houten plaat worden gelijmd. Gebruik buitengebruik-geschikte lijm als de tafel buiten staat. Hout zet uit en krimpt, tegels niet, dus een scheur in de voeg is mogelijk. Kies een flexibele voegmiddel.

Beton cire en steenschotten

Een tafel maken met beton cire betekent dat je een plaat of een tafelblad afwerkt met een dunne cementlaag. Een tafel maken van steenschotten bestaat uit gestapelde of gelijmde stenen platen. Het materiaal is zwaar, dus het onderstel moet daarop zijn berekend. Voor deze opties vraag je beter advies bij de leverancier van het materiaal.

Stappenplan: een eettafel van 160 × 84 cm maken

Dit stappenplan gaat uit van zes planken van 28 mm dik, 140 mm breed en 160 cm lang. Alle maten zijn richtwaarden.

Materiaal en gereedschap

• 6 planken van 28 × 140 mm, 165 cm lang (voor het blad; je zaagt het blad later op maat).
• 4 poten van 70 × 70 mm, 74 cm lang.
• Voor het schort: 2 latten van 70 × 22 mm, 71 cm (kopse schorten) en 2 latten van 70 × 22 mm, 140 cm (lange schorten), als richtwaarde.
• Houtlijm voor binnen, deuvels of kleine houtverbinders.
• Tafelbladbevestigers (Z-clips of schuifbevestigers) en schroeven.
• Klemmen (minstens vier lange), winkelhaak, waterpas en potlood.
• Zaag (cirkelzaag of handzaag), boormachine, schuurmachine en schuurpapier korrel 80, 120 en 180.
• Hardwaxolie of lak.
• Veiligheidsbril, stofmasker en gehoorbescherming.

Stap 1: leg het blad uit en lijm de planken

Leg de zes planken naast elkaar op de werkbank of twee schragen. Draai ze zo dat de jaarringen afwisselend omhoog en omlaag wijzen en de mooiste kant boven ligt. Markeer met een potlood een driehoek over alle planken, zodat je later weet hoe ze liggen.

Controleer elke naad: sluiten de planken zonder spleet? Zo niet, schaaf de randen recht. Smeer houtlijm op een rand en leg de planken weer naast elkaar. Klem ze tussen minstens vier klemmen, afwisselend boven en onder het blad, zodat het blad vlak blijft. Veeg overtollige lijm weg met een vochtige doek en laat het een nacht drogen.

Stap 2: bouw het onderstel

Een onderstel bestaat uit vier poten en vier schortlatten, die samen een kist vormen waaraan het blad hangt. Zaag de poten op maat en de schorten op lengte. Verbind schorten en poten met deuvels of met een pen-en-gatverbinding. Dat is een van de klassieke verbindingen die Wikipedia over houtverbindingen noemt voor hoek- en T-verbindingen. Een beginner kan ook kiezen voor houtlijm met gaten voor verzonken schroeven (pocket holes), mits je een boormal hebt.

Zet de twee kopse schorten tussen twee poten (twee zijkanten). Controleer ze met een winkelhaak, laat de lijm drogen en verbind de zijkanten met de lange schorten. Meet daarna de diagonalen van het onderstel: zijn die gelijk, dan staat het onderstel haaks.

Stap 3: zaag het blad op maat en schuur

Haal de klemmen eraf en zaag het blad op de uiteindelijke lengte. Schuur het blad vlak. Begin bij korrel 80 en werk via 120 naar 180. Een bandschuurmachine werkt snel, maar pas op voor kuilen; een excentrische schuurmachine is veiliger. Breek de randen en de hoeken, zodat de tafel prettig aanvoelt.

Stap 4: afwerken voor je het blad monteert

Werk het blad en het onderstel af voor je ze samenzet, want dan kom je overal bij. Voor een eettafel is een hardwaxolie voor tafelbladen een goede keuze: de olie trekt in het hout, het hout blijft voelbaar en je kunt later bijwerken. Een hardwax olie tafel breng je dun aan met een doek of een pad. Laat het volgens de verpakking intrekken en poets overtollige olie weg. Herhaal dit na de droogtijd in een tweede laag. Hardwaxolie heeft vaak een droogtijd van een nacht tot enkele dagen tussen de lagen, maar volg de fabrikant.

Een lak geeft een harder oppervlak maar je kunt krassen niet lokaal herstellen. Dat is een afweging.

Stap 5: bevestig het blad zo dat het kan werken

Hout werkt. Het blad zet uit als het luchtvochtiger wordt en krimpt als het droger wordt, zoals het artikel over hout beschrijft. Schroef daarom het blad niet star vast op het onderstel. Gebruik tafelbladbevestigers (Z-clips) die in een gefreesde sleuf in het schort vallen, of houten schuifblokjes met een langwerpig gat. Zo kan het blad zijwaarts bewegen terwijl het vlak blijft.

Leg het blad ondersteboven op een zachte deken, zet het onderstel erop en verdeel zo’n zes tot acht bevestigers over de schorten. Draai ze vast met korte schroeven die niet door het blad heen komen. Controleer dat de schroeven korter zijn dan de dikte van het schort plus de helft van het blad.

Stap 6: controle en pootjes

Zet de tafel rechtop op een vlakke vloer. Wiebelt hij? Dan is een poot iets korter. Schuur de langste poot bij of kleef viltglijders onder de poten die het verschil opvangen. Controleer ook of de tafel stabiel staat als je erop leunt.

Veiligheid en afwerking

Draag een veiligheidsbril en gehoorbescherming bij zagen en een stofmasker bij schuren. Klem planken vast voor je zaagt of freest. Gebruik bij lijm en olie een ruimte met goede ventilatie. Poetsdoeken met olie kunnen bij het drogen warm worden: leg ze uitgespreid te drogen of dompel ze onder in water, en gooi ze niet als prop in de prullenbak. Dit zijn algemene richtlijnen, lees ook de verpakking van je producten.

Veelgestelde vragen over een tafel maken

Verder lezen