MDF: eigenschappen en bewerken

De plaat is een plaat van fijne houtvezels die met lijm en onder hoge druk zijn samengeperst. De afkorting staat voor medium density fibreboard. MDF heeft geen nerf, geen knopen en een heel glad oppervlak, waardoor het ideaal is om te schilderen of te frezen. Het is goedkoop en stabiel, maar bang voor water en geeft bij zagen veel fijn stof.

Voor veel beginners is dit de eerste plaat waarmee ze kasten, lijsten, speelgoed en prototypes maken. In dit artikel lees je wat MDF is, wat de voor- en nadelen zijn, hoe je MDF zaagt, schroeft, schildert en afwerkt en hoe je veilig met het stof omgaat. Het hoort bij onze gids over houtbewerking. Wil je er meteen een kast van maken, lees dan kast maken van MDF.

Wat is MDF?

Volgens het Wikipedia-artikel over medium-density fibreboard wordt MDF gemaakt van resten hardhout of naaldhout. Die worden tot vezels gemalen, gemengd met was en een harslijm (ureumformaldehyde) en onder hoge temperatuur en druk tot platen geperst. De bron geeft een typische samenstelling van ongeveer 82 procent houtvezel, 9 procent lijm, 8 procent water en 1 procent paraffinewas.

De dichtheid van MDF ligt volgens het artikel meestal tussen 500 en 1.000 kilogram per kubieke meter, typisch 600 tot 800. De plaat is aan de oppervlakken dichter dan in de kern. Daardoor voelt het oppervlak hard en glad, terwijl de kern wat zachter is. Het materiaal heeft geen knopen of jaarringen. Het is zwaarder dan multiplex van dezelfde dikte, en dat merk je als je een grote kast moet tillen.

MDF, HDF en spaanplaat

MDF en HDF lijken op elkaar, maar HDF is dichter. Volgens het artikel zit HDF (hardboard) tussen 600 en 1.450 kilogram per kubieke meter. Spaanplaat is minder dicht, ongeveer 500 tot 800, en minder sterk dan MDF. Het artikel zegt dat MDF makkelijker te bewerken is en beter bestand tegen weersinvloeden dan spaanplaat, en daarom spaanplaat in meubels en vloeren vaak vervangt. Wat is het dus precies? Een gladde, homogene vezelplaat, tussen spaanplaat en HDF in. Houtinfo.nl noemt MDF en HDF samen als vezelachtige plaatmaterialen.

Voordelen van MDF

• Glad en vlak. Het oppervlak heeft geen nerf, dus verf geeft een strak resultaat. Er komt geen nerf door de verf heen, anders dan bij triplex, merkt het Wikipedia-artikel op.
• Stabiel. De plaat werkt minder dan massief hout en is volgens het artikel stabieler, met consistente sterkte en afmetingen.
• Goed te frezen. Je kunt profielen frezen, groeven maken en lijsten vormgeven zonder dat de nerf in de weg zit.
• Goedkoop. Per vierkante meter is dit doorgaans een van de goedkoopste platen.
• Neemt houtlijm goed aan. Volgens het artikel neemt de plaat verf en houtlijm goed op.

Nadelen van MDF

• Vocht. Volgens het artikel kan laagwaardige MDF zwellen en breken bij verzadiging met water en kan onbehandeld MDF kromtrekken of uitzetten in vochtige omgevingen. Het is vooral geschikt voor binnentoepassingen.
• Schroeven in de kant. Schroeven in de rand kunnen splijten zonder voorboren. In het vlak houdt de plaat schroeven goed, schrijft het artikel. Gladde spijkers houden slecht.
• Stof. Bij zagen komt veel fijn stof vrij.
• Gewicht. MDF is zwaar. Een plaat van 18 mm is aanzienlijk zwaarder dan dezelfde plaat multiplex.
• Gereedschap slijt. De plaat maakt gereedschap sneller bot. Het artikel noemt hardmetaal (widia) vrijwel verplicht, omdat HSS te snel bot wordt.
• Geen mooie rand. De zijkant is grof van structuur en neemt verf ongelijk op, tenzij je hem eerst afdicht.

MDF zagen en frezen

MDF is makkelijk te bewerken, maar vraagt de juiste voorbereiding.

Zagen

Gebruik een scherp, bij voorkeur hardmetalen zaagblad met veel fijne tanden. Een cirkelzaag met geleiderail, een tafelzaag of een decoupeerzaag zijn allemaal geschikt. De snede is meestal schoon, maar de rand kan uitbrokkelen als het blad bot is. Zaag met een rustige, gelijkmatige snelheid. Zaag nooit zonder stofafzuiging of masker, en overweeg buiten te zagen als je geen afzuiging hebt. Plaat laten zagen bij de verkoper scheelt stof in je werkplaats.

Frezen

Een bovenfrees werkt prima op deze plaat en geeft strakke profielen, afgeronde hoeken en groeven. Gebruik hardmetalen frezen, maak meerdere lichte slagen in plaats van één diepe en let op het stof. De plaat is een van de populairste platen voor lasergesneden en gefreesde hobbyprojecten omdat de snede egaal en voorspelbaar is.

Boren en schroeven

Voorboor altijd, zeker in de rand, en gebruik schroeven met grof draad, zoals spaanplaatschroeven. Plaats schroeven niet te dicht bij de rand, en maak het gat in de rand iets groter dan de kern van de schroef. Houd de boormachine recht en stel de koppelring zo in dat je de schroef niet te diep draait. Een schroef die te vaak in hetzelfde gat is gedraaid, trekt los: bij een verbinding die vaak open moet, zijn inslagmoeren of draadbussen beter.

Lijmen en verbinden

MDF lijm je prima met houtlijm, zeker vlak op vlak. Een verbinding op de kopse kant is zwakker, omdat de vezels daar los liggen. Combineer lijm met deuvels, koppelstukken of een pocket-holeverbinding. Een overzicht staat bij houtverbindingen en deuvels.

MDF schilderen en afwerken

Het gladde oppervlak maakt dit tot dé plaat om te schilderen, mits je de randen goed behandelt. Een zijkant zuigt verf en lak op als een spons en wordt daardoor ruw.

1. Schuur licht. Schuur het oppervlak met korrel 180 tot 240 om de glans te verwijderen. Schuur niet te hard, want de dichte buitenlaag is dun en je wilt hem niet doorschuren.
2. Maak stofvrij. Veeg met een licht vochtige doek.
3. Dicht de randen af. Bestrijk de zijkanten met een primer voor vezelplaat, houtlijm verdund met water of vulmiddel. Schuur ze glad en herhaal indien nodig. Dit voorkomt dat de randen opzwellen en ongelijk uitzien.
4. Primer. Breng een grondverf of primer aan op alle zijden. Het Wikipedia-artikel noemt het afwerken van alle zijden met verf als manier om formaldehyde-uitstoot te beperken; was en olie zijn minder effectief.
5. Schuur tussendoor. Schuur met korrel 240 en veeg stofvrij.
6. Aflakken. Breng twee dunne lagen verf of lak aan. Dunne lagen geven een betere afwerking dan één dikke.

Wil je MDF schilderen met een mooi resultaat, werk dan in dunne lagen en neem de tijd tussen de lagen. Voor meer over afwerken, zie hout afwerken. Tips voor schuren vind je bij schuurpapier korrel.

MDF fineren

MDF is een goede ondergrond voor fineer: het is vlak en stabiel. Het Wikipedia-artikel meldt dat gefineerde MDF, bijvoorbeeld met 1 tot 2 mm eikenfineer, een goedkoper alternatief is voor massief hardhout, maar alleen werkt bij eenvoudige profielen. Fineren vraagt om contactlijm of een pers en een scherp mes. Het is een mooie vervolgstap als je de gladheid van MDF met de uitstraling van echt hout wilt combineren.

MDF gebruiken: wat maak je ervan?

De plaat is geschikt voor veel projecten, zolang het droog blijft.

• Kasten en meubels voor binnen. Een boekenkast, een tv-meubel of een kledingkast van deze plaat is goedkoop en strak. Zie kast maken van MDF en meubels maken.
• Lijsten en panelen. Plinten, wandpanelen en lijstwerk.
• Achterwanden en onzichtbare delen. Dun de plaat is een goede achterwand.
• Prototypes en mallen. Door het gladde oppervlak en de lage prijs is het handig voor sjablonen, mallen en proefmodellen.
• Werkplaatsmeubels. Een gereedschapskast of een stelling is er snel van gemaakt, al is multiplex steviger.

Niet geschikt zijn buitenprojecten zonder zeer goede afwerking, keukens en badkamers met veel spatwater, en toepassingen waarbij een rand zichtbaar blijft en veel moet kunnen. Voor die toepassingen kies je multiplex of massief hout. Vergelijk de twee platen verder in het verschil tussen MDF en multiplex.

Een eenvoudig project: een kistje van vezelplaat

Wil je ervaren hoe het materiaal werkt, begin dan met een klein kistje. Je hebt een stuk plaat van 12 mm nodig, een zaag, houtlijm, een paar schroeven, schuurpapier en verf. Het is een veilige oefening, omdat een fout weinig kost.

1. Teken het plan. Een kistje van 30 bij 20 bij 15 centimeter heeft een bodem, twee lange en twee korte zijkanten. Reken de plaatdikte mee, zodat de korte zijkanten tussen de lange passen. Maak een schets met de maten.
2. Zaag de delen. Gebruik een geleiderail of een zaagrand, en zaag iets buiten de lijn. Schaaf of schuur daarna tot de lijn. Een rechte, haakse zaagsnede is belangrijker dan snelheid.
3. Controleer de haakse hoeken. Leg een winkelhaak tegen elk deel. Over een winkelhaak lees je meer in een apart artikel.
4. Lijm en klem. Breng houtlijm aan op de kopse kant van de zijkanten en zet ze tegen de bodem. Klem alles met lijmklemmen en veeg overtollige lijm weg met een vochtige doek. Zie lijmklemmen.
5. Versterk met schroeven. Voorboor de gaten, boor ze iets groter dan de kern van de schroef en verzink de koppen. Houd afstand tot de rand.
6. Schuur en dicht af. Schuur de randen glad, dicht ze af met verdunde houtlijm en laat drogen. Schuur nogmaals licht.
7. Verf. Breng een primer aan op alle zijden en daarna twee dunne lagen verf. Laat elke laag goed drogen.

Zo leer je in één middag de belangrijkste eigenschappen: hoe schoon de plaat zaagt, hoe zorgvuldig je moet voorboren en hoeveel werk de randen vragen. Heb je dit onder de knie, dan kun je een kast aan.

Fouten die beginners vaak maken

• Randen vergeten. Een kistje met geverfd oppervlak maar blote randen ziet er na een week ruw en gezwollen uit. Dicht de randen altijd eerst af.
• Te dicht bij de rand schroeven. De plaat splijt. Houd minstens twee keer de schroefdikte aan afstand en voorboor.
• Zonder masker zagen. Het stof is fijner dan het lijkt en blijft lang in de lucht hangen.
• Te dikke verflagen. Een dikke laag blijft kleverig en droogt met strepen. Werk liever met drie dunne lagen.
• Vochtige opslag. Een plaat die in een vochtige garage staat, neemt water op en vervormt. Bewaar platen plat en droog.

Reparaties

Een beschadigde rand of een uitgescheurd schroefgat kun je meestal herstellen. Vul kleine beschadigingen met houtvulmiddel of een mengsel van houtlijm en fijn schuurstof. Laat het drogen en schuur glad. Een uitgetrokken schroefgat kun je vullen met een houten deuvel en houtlijm en opnieuw voorboren. Een plaat die door vocht is opgezwollen, krijg je niet meer plat: vervang het deel.

MDF kiezen en kopen

MDF koop je bij de bouwmarkt, de houthandel en online, meestal in platen van ongeveer 2,44 × 1,22 meter en in diktes van 3 tot 30 mm (richtwaarde). Voor kasten is 18 mm de standaard, voor achterwanden 3 tot 6 mm en voor lades 12 mm.

Let op deze punten:

• Soort. Er bestaat standaard MDF, een vochtbestendige variant (vaak groen gekleurd) en een brandvertragende variant. Vochtbestendige de plaat is geschikter voor een keuken of badkamer, maar is niet waterdicht.
• Vlakheid. Controleer of de plaat vlak ligt. Een plaat die lang rechtop of vochtig heeft gestaan, kan golven.
• Randen. Beschadigde hoeken en randen zijn lastig te herstellen.
• Gezondheid. Vraag bij binnengebruik naar een emissiearme plaat (E1 of beter, als richtwaarde).

Kosten verschillen per plaat en winkel. Het is meestal goedkoper dan multiplex, maar wel zwaarder. Vergelijk altijd de prijs per plaat inclusief eventuele zaagkosten. Meer over inkopen lees je bij hout kopen.

Veilig werken met MDF

Dit is het belangrijkste onderdeel als je met MDF gaat werken. Het Wikipedia-artikel meldt twee aandachtspunten. Het eerste is stof: bij het zagen komt veel fijn stof vrij. Het tweede is formaldehyde: het materiaal blijft maandenlang formaldehyde en andere vluchtige stoffen afgeven, en formaldehyde is volgens het IARC een bekend kankerverwekkend stof voor mensen. Alle zijden afwerken met verf helpt de uitstoot te beperken.

Wat betekent dat in de praktijk?

1. Draag een stofmasker. Kies minstens een P2-masker. Een gewoon papieren mondkapje is niet genoeg.
2. Gebruik afzuiging. Sluit je gereedschap aan op een stofzuiger of afzuiginstallatie en maak de werkplaats na afloop nat schoon in plaats van te vegen.
3. Zaag zo mogelijk buiten of laat op maat zagen. Dat scheelt stof binnen.
4. Ventileer. Zet een raam open of werk met een ventilator.
5. Werk alle zijden af. Verf of lak alle zijden, ook de onzichtbare, voordat je een kast in huis zet. Dit beperkt de uitstoot.
6. Draag een veiligheidsbril. Stof in je ogen is hinderlijk.

Dit zijn algemene richtlijnen en geen medisch advies. Lees ook de veiligheidsinformatie van de fabrikant van je plaat en van je gereedschap.

Veelgestelde vragen over MDF

Verder lezen