Lijmklemmen kiezen en gebruiken in je werkplaats

Lijmklemmen houden onderdelen tegen elkaar terwijl de lijm uithardt. Voor de meeste hobbyisten is een set van vier tot zes F-klemmen of schroefklemmen van 30 tot 60 cm een goed begin, aangevuld met een paar kleine klemmen voor details. Je hebt er altijd meer nodig dan je denkt, dus koop ze geleidelijk en gebruik elk project om te zien wat je mist.

Wie net begint, vraagt zich af welke lijmklemmen er zijn en welke je als eerste moet kopen. De namen lopen door elkaar: lijmtang, lijmklem, lijmknecht, sergeant. In dit artikel zetten we ze op een rij, leggen we uit hoe je ze goed gebruikt en wat je kunt zelf maken. Het hoort bij je basisgereedschap voor houtbewerking, samen met de rest van je gereedschap.

Waarom heb je lijmklemmen nodig?

Houtlijm doet pas zijn werk als de delen strak op elkaar zitten. Volgens de Wikipedia-pagina over houtlijm moeten de meeste houtlijmen worden geklemd terwijl ze uitharden. Bij pvac-lijm (de gewone witte houtlijm) geldt dat de verbinding strak moet sluiten en tijdens het uitharden onder druk moet staan voor maximale sterkte. Epoxy is hierop een uitzondering, want die heeft tijdens het uitharden geen druk nodig.

Een klem doet dus twee dingen. Hij drukt de delen tegen elkaar, zodat de lijmlaag dun en gelijk wordt, en hij houdt alles op zijn plaats terwijl jij niet meer bijstuurt. Daarnaast voorkomt hij dat de verbinding verschuift. Voor een goede lijmnaad staat hierover meer in het artikel over houtlijm.

Lijmklemmen zijn ook handig bij het testen. Je kunt een kast of een frame droog in elkaar zetten, vastklemmen en zien of alles past voordat je de lijm gebruikt. Zo ontdek je fouten terwijl ze nog te herstellen zijn.

Welke soorten lijmklemmen zijn er?

Er bestaan veel typen, maar voor houtbewerking draait het om een paar. De Wikipedia-pagina over de clamp noemt onder meer de bar clamp (ook wel F-klem of sliding clamp), de pipe clamp, de C-klem of G-klem, de veerklem en de bandklem. Elk type heeft een eigen plek in je werkplaats.

F-klem of schroefklem

De F-klem is het standaardtype. Op een platte stalen balk zit aan het ene einde een vaste kaak en aan de andere kant een verschuifbare kaak met een schroef en een handvat. Je zet hem op de breedte van je werkstuk en draait de schroef aan. In het Nederlands heet een stevige variant ook wel lijmknecht of sergeant. Wikipedia over de lijmklem beschrijft de lijmknecht als een zwaardere variant voor grotere werkstukken, met een lange stalen geleider en een gietijzeren kop.

F-klemmen zijn goedkoop, bruikbaar en in veel lengtes te koop. Voor de meeste beginners vormen ze de basis van de set.

Parallelklem

Een parallelklem heeft kaken die loodrecht blijven op de balk, ook als je hard aandraait. Daardoor kun je een kast of paneel haaks houden zonder dat de klem scheef gaat. Ze zijn duurder en zwaarder dan een F-klem, maar voor meubelwerk zijn ze erg prettig. Zet er eventueel een paar in een lengte van 60 tot 100 cm in je set.

Lijmklem met hendel

Een nieuwer type is de u-vormige klem die met een hendel stapsgewijs spant. Je kunt hem met één hand bedienen. Dat is handig als je met je andere hand het hout vasthoudt. Een tweede hendel laat de klem weer los. Voor klusjes waar het op snelheid aankomt, is het een prettige aanvulling, maar je klemkracht is vaak lager dan bij een schroefklem.

C-klem of G-klem

De C-klem heeft een compacte, stevige vorm en is geschikt voor kleine werkstukken en voor het vastzetten van hout op je werkbank. Hij is minder geschikt voor lange panelen, omdat de reikwijdte klein is. Je ziet de C-klem vaak bij metaalbewerking, maar in houtbewerking is hij handig om te zagen of boren.

Veerklem en kleine klemmetjes

Veerklemmen lijken op wasknijpers. Ze hebben weinig kracht, maar zijn handig voor lichte klusjes zoals het lijmen van fineer, kleine latjes of lijsten. Je hebt er een paar nodig voor details.

Bandklem en verstekklem

Met een bandklem trek je een band rond een frame of een rond werkstuk, bijvoorbeeld rond een stoel of een lijst. Een verstekklem is bedoeld voor schuin gezaagde delen, zoals schilderijlijstjes. Volgens Wikipedia klemt hij onder precies 90 graden en gebruik je bij voorkeur vier klemmen tegelijk. Het helpt als de overstaande zijden even lang zijn. Meer over dit soort verbindingen lees je bij verstek zagen.

Welke maat en hoeveel lijmklemmen heb je nodig?

Een goede vuistregel: voor elk paneel dat je lijmt heb je minstens één klem per 20 tot 30 cm paneellengte nodig, en een extra klem aan elke kant. Dat is een richtwaarde, geen regel. Hoe breder het paneel, hoe meer klemmen en hoe meer lengte. Voor de meeste meubelprojecten kom je dan al snel op acht tot twaalf klemmen.

Een bruikbare startset ziet er zo uit:

• Vier tot zes lijmklemmen of F-klemmen van 30 tot 60 cm. Deze gebruik je het vaakst.
• Twee tot vier langere klemmen van 80 tot 120 cm voor kasten en tafelbladen.
• Twee C-klemmen of kleine klemmen om te zagen, boren en testen.
• Een handvol veerklemmen voor fineer en kleine delen.

Breid de set uit als je merkt dat je lijmklemmen mist. Gebruik je een werkbank met gaten of een vaste klem, dan heb je minder losse klemmen nodig.

Lijmklemmen groot of klein?

Grote lijmklemmen zijn duur en zwaar. Koop ze pas als je projecten dat vragen, bijvoorbeeld een tafelblad of een kledingkast. Kleine lijmklemmen heb je ook nodig voor lijstjes, kistjes en reparaties. Een aanbod van verschillende lengtes is beter dan tien klemmen van dezelfde maat.

Lijmklemmen set of los kopen?

Een lijmklemmen set is voordelig als je een mix van maten wilt. Let wel op: sommige sets hebben dunne, goedkope kaken die buigen als je aandraait. Een losse klem van een bekend merk, zoals Bessey, is meestal stevig en gaat jaren mee, maar kost meer. Het is een goed plan om met een paar kwalitatieve klemmen te beginnen en later aan te vullen.

Waar let je op bij het kopen van lijmklemmen?

Goede lijmklemmen zijn stevig, recht en makkelijk te bedienen. Controleer de volgende punten voordat je koopt.

1. Stevige balk. De stalen balk mag niet doorbuigen als je aandraait. Een dun profiel geeft in de praktijk minder klemkracht.
2. Gladde schroef. De spindel moet soepel draaien en niet blijven haken. Kijk of er een extra grote handgreep op zit voor een prettige grip.
3. Kaken met kunststof of rubber. Een beschermlaag voorkomt deuken. Zonder die laag gebruik je tussenstukjes.
4. Reikwijdte. Dat is de afstand van de balk tot het hout. Een grotere reikwijdte maakt het klemmen in het midden van een paneel mogelijk.
5. Parallelle kaken. Dit is vooral belangrijk bij meubelwerk.
6. Verkrijgbaarheid. Kies een merk dat je later in dezelfde stijl kunt aanvullen.

Heb je nog niet veel budget? Koop dan eerst vier goede lijmklemmen van het F-type en een paar kleine veerklemmen. Daarmee kom je al ver. Een tweedehands set van een goed merk is ook een slimme keuze, want klemmen slijten nauwelijks.

Zo gebruik je lijmklemmen bij het lijmen van hout

Een goede lijmverbinding vraagt om voorbereiding. Loop deze stappen door.

1. Zet eerst alles droog in elkaar. Controleer of de delen passen en welke klemmen je nodig hebt. Leg ze klaar.
2. Bescherm je werkblad. Leg plastic of karton neer, zodat de lijm niet aan je werkbank blijft plakken.
3. Smeer de lijm gelijkmatig. Gebruik niet te veel. Een dunne, volledige laag is beter dan een dikke, ongelijke laag.
4. Zet de klemmen op. Begin in het midden en werk naar buiten. Wissel klemmen aan de boven- en onderkant van het paneel af, zodat het paneel vlak blijft.
5. Draai aan tot er een klein kralenrandje lijm uitkomt. Draai niet met geweld. Te veel druk perst de lijm uit de naad en laat de verbinding droog achter.
6. Controleer de hoek en het vlak. Een winkelhaak laat zien of je kast haaks is. Meer daarover lees je bij winkelhaak.
7. Veeg overtollige lijm weg. Met een vochtige doek, of wacht tot de lijm half is uitgehard en schraap hem dan af.
8. Laat het uitharden volgens de verpakking. Haal de klemmen er niet te snel af. De klemtijd en de uithardtijd verschillen, dus lees de instructies op je lijm.

Hoe voorkom je deuken en zwarte vlekken?

Metalen kaken op hout geven deuken. Leg tussenstukjes van afvalhout, karton of dik papier tussen klem en werkstuk. Bij natte lijm en ijzer kan een zwarte vlek ontstaan, vooral bij eikenhout. Een laagje bakpapier of plastic voorkomt dat. Dit zijn algemene werkervaringen, die je bij een eerste project snel zelf merkt.

Hoe lijm je een breed paneel zonder dat het bol gaat staan?

Bij een groot paneel van meerdere planken zet je klemmen aan beide kanten. Draai de klemmen eerst alleen handvast aan en schuif de planken in lijn. Zet daarna een paar klemmen boven op het paneel en een paar onder, zodat de spanning wordt verdeeld. Leg eventueel twee rechte latten dwars over het paneel en klem ze vast. Zo blijft het paneel plat.

Lijmklemmen zelf maken: kan dat?

Je kunt lijmklemmen maken van hout, bijvoorbeeld een eenvoudige houten klem met een spindel of met wiggen. Voor zware klussen is dat niet aan te raden, omdat je veel kracht nodig hebt en ze snel scheef gaan. Handig zijn wel een paar eenvoudige hulpmiddelen:

• Lijmlatten (cauls). Twee rechte latten die je boven en onder een paneel klemt, zodat het vlak blijft.
• Wiggen en een lat. Met een kader en wiggen druk je delen tegen elkaar. Een traditionele oplossing voor grote frames.
• Een klemblok of klemhoek. Een stuk hout met een rechte hoek waarmee je een kastframe haaks houdt.
• Een rubberen of fietsbinnenband. Een binnenband werkt als bandklem rond een rond voorwerp.

Een volwaardige F-klem zelf bouwen is voor de meeste mensen geen goedkoper alternatief. De schroefspindel, de stalen balk en de gietijzeren kop zijn precies wat je in de winkel koopt. Beter besteed je je tijd aan een goede boormachine of een goede klem.

Onderhoud van je lijmklemmen

Goede lijmklemmen gaan jaren mee. Een beetje onderhoud helpt.

• Verwijder lijmresten met een schraper of een vochtige doek voordat ze uitharden.
• Smeer de spindel af en toe met een beetje olie of vet, zodat hij soepel blijft.
• Bewaar je lijmklemmen droog. Roest op de balk maakt ze stroef en kan vlekken geven.
• Hang je lijmklemmen aan een rek of leg ze plat, zodat de balken niet buigen. Een rek voor je klemmen is een mooi eerste project voor je werkplaats.

Veelgestelde vragen over lijmklemmen

Verder lezen