Tag: Schildersmaterialen

Een houten schildersezel kies je op vier dingen: de houtsoort, het type ezel, de hoogte en de maximale doekmaat. Beukenhout is hard en stevig, grenen is lichter en voordeliger. Een vierpoots of driepoots staande ezel past bij de meeste thuisschilders, een tafelezel bij kleine doeken en weinig ruimte.

Een schildersezel van hout past in de meeste woningen en gaat jaren mee. Een goede houten schildersezel hoeft niet duur te zijn. Toch zie je grote verschillen tussen ezels die er op de foto hetzelfde uitzien. In dit artikel lees je hoe je een goede houten schildersezel herkent, welke typen er zijn en waar je op let bij hoogte, stabiliteit en onderhoud. Wil je eerst weten wat je verder nodig hebt om te beginnen? Lees dan schilderen voor beginners. Over het ezeltype zelf staat meer in onze gids over de schildersezel.

Waarom een houten schildersezel?

Een schildersezel is een stevig onderstel dat je doek rechtop houdt. Volgens de Nederlandse Wikipedia-pagina over de schildersezel is een ezel meestal gemaakt van hout of metaal. De naam komt van de ezel, het lastdier, omdat de schildersezel het schilderij draagt. Metalen ezels zijn er ook, vooral als veldezel voor buiten.

Een houten schildersezel is voor thuis de logische keuze, om een paar redenen:

• Het ziet er goed uit. Een houten ezel mag in de woonkamer blijven staan, ook als je even niet schildert.
• Het is stevig. Hout is zwaar genoeg om een groot doek te dragen zonder te wiebelen.
• Je kunt het repareren. Een losse schroef, een kras of een haperende klem is makkelijk te herstellen.
• Het past bij de schilderij. Verfspetters en tijd geven hout karakter in plaats van schade.

Het nadeel is gewicht en vocht. Een houten schildersezel is zwaarder dan aluminium en kan krom trekken in een natte kelder of schuur. Voor een plek binnen is dat zelden een probleem.

Welk hout is het beste voor een schildersezel?

De meeste ezels zijn van beuken, grenen of een hardhout. Het verschil zie je vooral in gewicht, hardheid en prijs. Wat hieronder staat over hardheid is een algemene richtwaarde uit de praktijk.

Beukenhout

Beukenhout is voor een houten schildersezel de meest gekozen soort. Het is hard, dicht en licht van kleur. Het is zwaar genoeg om stevig te staan en slijt niet snel. De klemmen en de verstelmechanismes houden het ook langer vol. Veel schildersezels van goede kwaliteit zijn daarom van beuken. De Rembrandt, De Vermeer en De Mondriaan van AYOO zijn van FSC-gecertificeerd beukenhout.

Grenen en dennenhout

Een schildersezel van grenen of dennenhout is zachter en lichter. Het is goedkoper en makkelijker te verwerken, maar het krast sneller en kan bij langdurig gebruik meer speling krijgen in de verbindingen. Voor een tafelezel of een lichte ezel is dat geen bezwaar. Voor een zware atelierezel kies je liever hardhout. AYOO verkoopt de atelierezel De Frans Hals van dennenhout met FSC-keurmerk en op wielen, een atelierezel die je daardoor makkelijk verplaatst.

Behandeld of onbehandeld

Veel houten ezels hebben een lak of olielaag. Dat beschermt het hout tegen verfspetters en vocht. Een onbehandelde ezel ziet er mooier uit, maar je moet hem zelf beschermen. Bij een natuurlijke afwerking, zoals bij De Rembrandt, zie je de houtnerf en voel je het hout zelf.

Welke typen houten schildersezels zijn er?

Het type bepaalt waar je de ezel kunt neerzetten en hoe stabiel hij staat. Wikipedia onderscheidt de typen die hieronder staan.

Staande studio-ezel (H-frame)

Dit is de zwaarste en stevigste variant, ook wel atelierezel. De middenstijl kan bij sommige modellen tot ruim drie meter uitschuiven. Zo’n ezel is vooral geschikt voor een atelier of een grote kamer. Bij AYOO zijn dat De Frans Hals (op wielen), De Jan Steen (kantelbaar) en De Jheronimus Bosch.

Staande ezel op vier poten

Een vierpoots houten schildersezel staat stabieler dan een driepoot, omdat de last over vier punten verdeeld is. Daarom blijft het doek stil staan als je met een paletmes werkt. De Rembrandt is zo’n ezel: hij heeft vier poten, is verstelbaar van 150 tot 192 cm en neemt doeken tot 92 cm hoog.

Driepoot

Een driepoot is lichter en compacter. De werkstukken leunen iets verder achterover dan bij een H-frame. Dat vind je misschien prettig, maar het betekent ook dat de ezel gevoeliger is voor schokken. De Vermeer van AYOO is zo’n driepoot, verstelbaar van 123 tot 182 cm en geschikt voor doeken tot 112 cm. Hij weegt 2 kg.

Tafelezel

Een tafelezel van hout staat op tafel en houdt kleine werken rechtop. De maximale doekhoogte ligt meestal rond 30 tot 65 cm. Bij AYOO vind je de Mondriaan (met opbergkist, doeken tot 55 cm), De Carel Fabritius (met lade, doeken tot 30 cm), De Pieter Bruegel de Oude en De Pieter de Hooch. Een tafelezel is ideaal als je weinig ruimte hebt of aan kleine doeken werkt, zoals bij schilderen op een klein doek.

Veldezel

Een veldezel lijkt op een camerastatief en is bedoeld om mee te nemen naar buiten. Veel veldezels zijn licht en van hout of aluminium. Staat je kamer vol, dan kun je een veldezel ook binnen gebruiken, maar ze staan minder stabiel dan een vierpoot.

Waar let je op bij een houten schildersezel?

Los van de houtsoort zijn dit de punten die bepalen of je er plezier van hebt.

Hoogte

Schilder je staand, dan hoort de ezel net zo hoog te zijn dat je het midden van het doek op ooghoogte hebt. Schilder je zittend, dan moet hij omlaag kunnen. Kies daarom een ezel die in hoogte verstelbaar is. De Rembrandt gaat van 150 tot 192 cm. Zo kun je staand en zittend schilderen.

Maximale doekhoogte

Kijk bij elke ezel naar de maximale doekhoogte. Een doek van 100 cm hoog past niet op een ezel met een maximum van 92 cm. Reken ook de hoogte van de klem mee. Wil je later groter schilderen? Kies dan nu een maat groter. Een doek van 50 × 70 cm is een gebruikelijke eerste maat. Dat is een richtwaarde. Meer over formaten en soorten lees je bij het schilderdoek.

Stabiliteit

Een ezel moet niet wiebelen als je er tegenaan duwt met je penseel. Test dat in de winkel of lees de beoordelingen. Een voetafdruk die breder is dan het doek helpt. Bij De Rembrandt is de voetafdruk 44 × 44 cm, op vier poten. Een ezel van 7,5 kg staat stabieler dan een van 2 kg, maar is lastiger te verplaatsen.

Klem en verstelmechanisme

Controleer hoe het doek wordt vastgezet. Een draaiknop is makkelijker in gebruik dan een schroef die je steeds met een sleutel moet draaien. Bij De Rembrandt zet je de klem met de draaiknop op de juiste hoogte voor je doek.

Opbergruimte

Een lade of plank onder het werkvlak scheelt veel gezoek. Bij De Rembrandt zit een uitschuifbare lade onder het werkvlak voor penselen, tubes en een doek. Heb je die niet, dan zet je een tafeltje naast de ezel. Zet de ezel bij daglicht, en gebruik ’s avonds een daglichtlamp zodat je de kleuren goed ziet. Zie ook onze uitleg over een palet en andere spullen die je binnen handbereik wilt hebben.

Montage

Een ezel die je zelf in elkaar zet, moet duidelijke instructies hebben. Bij AYOO zitten een Nederlandstalige handleiding met genummerde onderdelen, een schroevendraaier en het montagemateriaal in de doos.

Wat betekent het FSC-keurmerk bij hout?

Veel houten ezels hebben een FSC-keurmerk. FSC staat voor Forest Stewardship Council, een organisatie die bosbeheer certificeert. Op de website van FSC staat dat gecertificeerde bedrijven FSC-labels mogen gebruiken, die staan voor verantwoorde bosbouw, waarbij mensen en bossen voorop staan. Het label zegt dus iets over de herkomst van het hout, niet over de kwaliteit van de ezel.

Een FSC-keurmerk is dus een extra, geen garantie voor een stabiele ezel. Bij AYOO staat de herkomst in de productgegevens: De Rembrandt is een houten schildersezel van FSC-gecertificeerd beukenhout. Vraag bij elke houten schildersezel dus altijd naar het keurmerk en de houtsoort, en niet alleen naar de prijs.

Onderhoud van een houten schildersezel

Een schildersezel van hout vraagt weinig onderhoud, maar een paar gewoontes maken hem langer mooi.

• Veeg verf op tijd af. Acrylverf is nat nog met water te verwijderen. Droge verf krijg je er niet meer af zonder te schuren.
• Zet de ezel niet in de zon of bij de verwarming. Hout kan krom trekken bij grote schommelingen in temperatuur en vochtigheid.
• Draai schroeven na. Na een paar maanden kunnen schroeven iets loskomen. Draai ze dan met een schroevendraaier weer vast.
• Smeer de klem. Een druppel olie of een stukje kaarsvet op de schroefdraad houdt de klem soepel.
• Maak hout schoon met een licht vochtige doek. Gebruik geen sterke schoonmaakmiddelen.

Bij het stofvrij maken, het opbergen of het verplaatsen van de ezel geldt: til hem altijd op in plaats van hem te slepen.

Veelgestelde vragen over een schildersezel van hout

Een houten schildersezel van AYOO

Een paletmes is een dun, buigzaam mes van staal of kunststof waarmee je verf mengt, uitsmeert en in dikke lagen op een doek zet. Voor schilderen kies je een schildersmes met een geknikte steel en een puntig blad. Een rechte spatel gebruik je vooral om verf op je palet te mengen. Met een paletmes schilderen werkt het best met dikke acrylverf of olieverf.

Een paletmes lijkt op het eerste gezicht een keukengereedschap, maar in een schilderspakket is het een van de meest veelzijdige hulpmiddelen. Je maakt er dikke ribbels, strakke vlakken, scherpe lijnen en zachte overgangen mee. Voor beginners is schilderen met een paletmes bovendien vergevingsgezind: je schraapt nat verf er zo weer af. Heb je nog geen basis? Lees dan eerst ons stappenplan om te leren schilderen voor beginners.

Wat is een paletmes en waarvoor gebruik je het?

Een paletmes is een mes met een flexibel stalen of kunststof blad en een houten of kunststof handvat. Het heeft geen scherpe rand: je snijdt er niets mee, maar je schept, smeert en schraapt er verf mee.

In de praktijk worden twee soorten messen door elkaar gehaald. Volgens de Engelstalige Wikipedia heeft een paletmes een afgeronde punt en lijkt het op een stopmes. Het wordt vooral gebruikt om verf op het palet te mengen. Een schildersmes heeft een puntig blad, is als een troffel geknikt en is bedoeld om op het doek te schilderen. Dat knikje in de steel zorgt ervoor dat je knokkels niet door de natte verf slepen.

Veel winkels verkopen schildersmessen onder de naam paletmes, en als beginner maakt dat weinig uit. Let wel op de vorm: een mes met geknikte steel en een puntig of druppelvormig blad is het fijnst om mee te schilderen.

Je gebruikt het mes voor vier dingen:

• Verf mengen. Je schept de verf van je palet en mengt hem met het mes, zonder dat je een penseel hoeft te wassen.
• Verf opzetten. Je smeert een dikke laag op het doek, in vlakken of in ribbels.
• Textuur maken. Met de rand of de punt trek je lijnen, zet je stippen of schraap je verf weg.
• Fouten herstellen. Natte verf schraap je er met de platte kant zo af.

Welk paletmes kies je? Vorm, materiaal en formaat

Kopen lijkt eenvoudig, maar er zijn tientallen vormen. Let op deze drie dingen.

Materiaal: staal of kunststof

Een stalen mes is buigzaam, glad en gaat jaren mee. Het is de standaardkeuze voor olieverf. Een kunststof mes is goedkoper. Mont Marte schrijft in zijn 12 tips voor schilderen met een paletmes dat kunststof en roestvrij staal beide geschikt zijn voor acryl, en dat roestvrij staal vooral wordt aangeraden voor olieverf. Als beginner met acryl is een kunststof set een prima en goedkope start.

Vorm van het blad

Drie vormen komen het vaakst voor:

• Druppelvormig of puntig blad. Het veelzijdigste mes: breed voor vlakken, een punt voor details.
• Trapeziumvormig blad. Een platte, rechte rand voor strakke lijnen, horizons en gebouwen.
• Rond of lepelvormig blad. Vooral voor het mengen op het palet.

Formaat

Mont Marte geeft een goede vuistregel: grote messen laden verf en bedekken grote gebieden, middelgrote messen maken textuur en lijnen, en kleine messen zijn voor details. Kies voor een eerste paletmes set daarom een kleine set met drie verschillende maten. Een set met vijf of zes messen is ruim genoeg en meestal goedkoper dan los kopen.

Wil je een paletmes kopen? Je vindt ze bij hobbywinkels, bij budgetwinkels zoals Action, bij kunstenaarswinkels en online. Een goedkope set is prima om mee te oefenen. Een los stalen mes van een kunstenaarsmerk voel je wel: het veert beter en blijft strak.

Schilderen met een paletmes: zo begin je

Schilder je met een mes, dan werk je anders dan met een penseel. Je smeert in plaats van dat je streekt, en je verf ligt dik op het doek. Zo bouw je het stap voor stap op.

Stap 1 van 5

Stap 1: kies een onderwerp met grote vormen

Voor beginners werken eenvoudige onderwerpen het best: een lucht en een landschap, een bloem, een abstracte compositie. Kies geen onderwerp met veel kleine details. Een mes is een groot gereedschap, en het is daar het sterkst.
:::

Stap 2 van 5

Stap 2: zet je spullen en je doek klaar

Je hebt een stevige ondergrond nodig. Een schilderdoek op spieraam of een paneel is ideaal. Papier is minder geschikt, want als je er met druk overheen gaat, scheurt het. Zet het doek rechtop op een schildersezel, want met een mes zet je meer druk dan met een penseel en een wiebelend doek maakt dat lastig.

Zet dikke acrylverf of olieverf uit de tube op je palet. Leg een rol keukenpapier of een doek klaar om het mes af te vegen.
:::

Stap 3 van 5

Stap 3: leg een onderschildering neer

Mont Marte raadt aan om met een lichte kleur te onderschilderen of de plaatsing licht te schetsen. Zo weet je waar de grote vlakken komen. Zet een dunne laag over het hele doek met een groot penseel of met het mes, en laat die even drogen.
:::

Stap 4 van 5

Stap 4: schep, smeer en trek

Neem de verf met de platte kant van het mes van je palet. Zet hem op het doek en smeer met de platte kant voor een vlak, of druk de rand erin voor een scherpe lijn. Houd het mes licht schuin en met losse pols. Voor een gladde, egale laag houd je het blad bijna plat. Voor een ribbel kantel je het.

Verander de hoek en de druk, dan verandert de laag ook. Een lichte druk en een schuin mes geven een dunne laag. Een stevige druk met de rand geeft een scherpe lijn. Met de punt zet je stippen of trek je tekens in nat verf.
:::

Stap 5 van 5

Stap 5: reinig het mes en wissel van kleur

Veeg het mes met papier of een doek schoon voordat je een nieuwe kleur pakt. Anders worden je kleuren modderig. Droge acrylverf haal je af met warm zeepwater, wat bij kunststof messen het makkelijkst gaat.
:::

Paletmes schilderen met acryl

Een mes werkt prima met acrylverf, maar acryl droogt snel. Werk daarom in kleine delen en houd je verf op het palet vers. Een natte spons of een vochtig papier onder je palet houdt de verf wat langer soepel.

Gebruik zware acryl uit de tube, geen vloeibare acryl uit een fles. Dikke verf blijft in een ribbel staan, dunne verf loopt uit. Wil je meer textuur, mengt dan een beetje structuurpasta door je verf. Verdun je verf als beginner niet: een dikke laag werkt het beste met een mes.

Bij acryl kun je snel lagen opbouwen. Je zet een laag, laat hem een paar minuten drogen en gaat verder. Meer over verf en materialen lees je in ons artikel over acrylverf.

Paletmes schilderen: landschap, zee en abstract

Dit gereedschap past bij bepaalde onderwerpen beter dan bij andere. Dit zijn de drie die beginners het vaakst kiezen.

Landschap schilderen met paletmes

Voor een landschap zet je eerst de lucht neer met een brede veeg. Daaronder volgen de heuvels of bergen als platte vlakken, en daarna bomen en struiken met de rand of de punt van het mes. Schilder van achter naar voren: eerst verre, lichte vlakken, dan de dichterbije, donkere en dikkere. Dat geeft diepte zonder dat je hoeft te tekenen.

Zee schilderen met paletmes

De zee is een mooi onderwerp voor een mes, want golven bestaan uit ribbels en schuimranden. Zet de zee neer in drie blauwtinten met brede veegbewegingen. Zet daarna het schuim erbovenop met wit dat je met de rand van het mes aanbrengt, en laat het mes de golfrichting volgen. Dikke, droge wit-op-donker geeft meteen het gevoel van water in beweging.

Abstract schilderen met paletmes

Abstract schilderen met een mes is makkelijk te beginnen, want je hoeft niets na te tekenen. Kies drie of vier kleuren die bij elkaar passen, zet ze in vlakken naast elkaar en trek er met de rand lijnen in. Laat verf een beetje in elkaar overlopen en schraap delen weg, zodat de onderliggende laag zichtbaar wordt. Mont Marte noemt dit sgraffito: laat de onderlagen drogen, zet er een natte laag overheen en schraap er doorheen om de kleuren eronder te laten zien.

Wil je een leuk onderwerp om te oefenen? Een eenvoudig abstract met drie kleuren is een goede eerste opdracht. Je leert van de beweging van het mes, en je leert kijken naar licht en donker.

Fouten die je als beginner kunt vermijden

Dit zijn de fouten die we het vaakst zien:

• Te veel mengen op het doek. Een mes verspreidt kleuren snel. Meng je te lang door, dan krijg je een grijze, modderige kleur. Laat kleuren liever half gemengd.
• Te weinig verf. Het mes heeft veel verf nodig. Wees niet zuinig: een dikke laag geeft de mooiste textuur.
• Te veel druk. Druk niet hard. Houd het mes licht en laat het buigen.
• Het mes niet schoonmaken. Veeg het mes af tussen de kleuren, anders trek je donkere verf door lichte vlakken.
• Op een wiebelend doek werken. Zonder stevige ezel veert je doek mee en wordt je lijn onrustig.
• Geen daglicht. Dikke verf werpt schaduw. Werk bij daglicht of onder een daglichtlamp, dan zie je de kleuren en de textuur goed.

Een workshop of cursus met het paletmes

Wil je met een paletmes leren schilderen onder begeleiding? Een workshop is een fijne manier om de basis in een middag te leren. Een docent laat zien hoe je het mes vasthoudt, hoe je kleuren mengt en hoe je textuur maakt, en je gaat naar huis met je eigen schilderij. Een workshop is vooral prettig als je graag samen wilt schilderen of de eerste stap lastig vindt.

Veelgestelde vragen over het paletmes

Paletmes schilderen aan je eigen ezel

Een palet is de plank, plaat of het bordje waarop je verf mengt voordat je hem op het doek zet. Voor acrylverf kies je een wegwerppalet van papier of een vlak palet van glas of keramiek. Voor olieverf is een houten palet de klassieker, en bij aquarel gebruik je een palet met vakjes. Wit of neutraal is het best, zodat je kleuren goed kunt beoordelen.

Een goed mengvlak maakt schilderen eenvoudiger, ook als je net begint met schilderen voor beginners. Je kunt je kleuren netjes bij elkaar houden, je mengt zonder je doek te verpesten en je ziet meteen of een kleur klopt. In dit artikel lees je welke soorten paletten er zijn, hoe je een schilderspalet vasthoudt en gebruikt, hoe je een beperkt palet samenstelt en hoe je alles schoonhoudt.

Wat is een palet?

Volgens het artikel over het palet op Wikipedia is het een dunne houten plank waarop een schilder zijn verf mengt. Meestal zit er een gat in voor de duim. De traditionele vorm is rond, maar rechthoekige paletten komen tegenwoordig ook veel voor.

In de praktijk is het een ruimer begrip. Het kan een plank zijn, maar ook een glasplaat, een keramisch bord, een plastic plaat of een blok wegwerppapier. Het woord wordt ook gebruikt voor het geheel aan kleuren dat een schilder gebruikt, zoals in een beperkt palet. In dit artikel gaat het vooral over de fysieke ondergrond en over de kleuren die erop liggen.

Het gebruik is eenvoudig. Het artikel over schildersmateriaal op Wikipedia noemt het palet als plek waar een schilder verf mengt, met een paletmes om te mengen en uit te smeren. Je knijpt de verf uit de tube in kleine hoopjes aan de rand, en je mengt hem met een penseel of een paletmes. Zo houd je de zuivere kleur apart van de mengsels.

Soorten schilderspaletten

Houten palet

Het klassieke schilderspalet is een dunne, gelakte plank, vaak met een duimgat. Dat is vooral bedoeld voor olieverf. Hout is licht en prettig vast te houden, en gelakt hout is makkelijk schoon te maken. Het Wikipedia-artikel vermeldt dat het van oudsher van donker hout is, maar dat veel schilders tegenwoordig liever licht hout gebruiken, omdat kleur ook afhangt van de omgeving. Lichter hout geeft een betere indruk van hoe je kleur op een wit doek zal staan.

Voor acrylverf is hout minder handig. Acryl droogt snel en laat zich niet meer van het hout verwijderen. Je kunt het hout wel eerst behandelen met een laagje vernis, maar een wegwerpvariant is eenvoudiger.

Palet van glas of keramiek

Een glasplaat of een wit keramisch bord is glad en waterdicht. Je schraapt het schoon met een schraper of lost het op met water. Glas is zwaarder, maar het toont je kleuren zuiver, vooral als je er een wit vel papier onder legt. Dat maakt het geschikt voor zowel olie als acryl. Eenmaal opgedroogde acryl krab je er met een scheermesje af.

Wegwerppalet van papier

Een wegwerppalet bestaat uit een blok vellen met een waterdichte laag. Je mengt je verf op het bovenste vel en scheurt het af als je klaar bent. Dat is makkelijk en vooral handig voor acryl. Je hoeft niets schoon te maken. Het Wikipedia-artikel noemt dit type: een blok met een kartonnen basis en vellen voorbereid papier, waarvan je het bovenste vel weghaalt om met een schone ondergrond te beginnen.

Het nadeel is afval en prijs, als je veel schildert. Voor een beginner is dit toch de beste eerste keuze, omdat je je kunt concentreren op het schilderen en niet op het schoonmaken.

Kunststof palet met vakjes

Plastic heeft vaak een rij kuiltjes voor je kleuren, en soms een apart vak om te mengen. Dit type vind je vooral bij aquarel en gouache. Het Wikipedia-artikel meldt dat aquarelpaletten verdiepte vakjes hebben, zodat het water niet wegloopt. Een model met deksel is handig om je verf vochtig te houden en mee te nemen.

Nat palet voor acryl

Acrylverf droogt snel op een gewoon vlak. Een nat palet voorkomt dat: je legt een vochtige spons of een natte doek onder een speciaal vel papier, zodat de verf er langer vloeibaar op blijft. Er zijn kant-en-klare natte paletten te koop, maar je kunt er zelf een maken met een bakje, keukenpapier en bakpapier. Voor acryl is dit een goede investering als je langere sessies schildert. De verf blijft dan uren bruikbaar, afhankelijk van de verf en de kamertemperatuur.

Tafel of eigen werkblad

Wie grote doeken schildert, mengt volgens het Wikipedia-artikel soms gewoon op een tafel of kastblad. Dat is een optie als je veel verf nodig hebt. Het werkblad moet dan wel glad en afneembaar zijn.

Welk palet past bij welke verf?

De kleur van het vlak is belangrijker dan je denkt. Een wit of lichtgrijs vlak laat je kleuren zien zoals ze op je doek komen. Een donkere plank doet kleuren er anders uitzien dan ze zijn. Als je werkt op een wit doek, kies dan een wit mengvlak.

Zo gebruik je een palet

Vasthouden

Een schilderspalet vasthouden doe je zo: je steekt je duim door het gat en laat de plank op je onderarm rusten. Het Wikipedia-artikel beschrijft dat een rechtshandige schilder het op de linkerarm laat rusten, zodat de rechterhand vrij blijft. Met je andere vingers houd je je penselen vast. Dat is vooral handig als je staand schildert, bijvoorbeeld voor een doek op een schildersezel.

Schilder je zittend of aan tafel, dan leg je het gewoon op een tafeltje naast je. Een los vlak op een stoel of kleine tafel is makkelijker dan een plank die je steeds moet optillen.

Verf neerzetten

Zet je verf in kleine hoopjes langs de rand, in een vaste volgorde. Veel schilders zetten de lichte kleuren links en de donkere rechts, of ordenen ze volgens de kleurencirkel. Een vaste volgorde zorgt ervoor dat je zonder kijken weet waar je kleur ligt. Houd het midden vrij om te mengen.

Zet niet te veel verf neer. Acryl droogt op het vlak, en wat je weggooit is verspild. Begin met een klein hoopje en neem er later bij.

Mengen

Meng met een paletmes of een schoon penseel. Een paletmes houdt je penselen schoon en meng je gelijkmatiger. Pak steeds een beetje van de lichte kleur en voeg die toe aan de donkere. Andersom heb je veel verf nodig. Wit is sterk: een klein beetje is genoeg om een donkere kleur duidelijk te verlichten.

Meng genoeg verf voor het hele vlak. Dezelfde kleur opnieuw mengen lukt zelden precies. Bij acryl kun je een kleine rest in een afsluitbaar potje bewaren.

Licht en kleur beoordelen

Kijk altijd onder dezelfde lamp. Een daglichtlamp geeft een neutraal licht, zodat je kleur op de plank overeenkomt met je kleur op het doek. Onder een gele lamp lijken alle kleuren warmer. Test een kleur door er een veeg van op een proefstrook te zetten, zeker bij acryl, dat tijdens het drogen iets donkerder wordt.

Zo hou je overzicht tijdens het schilderen

Een palet raakt snel vol, zeker als je enthousiast aan het mengen bent. Met een paar vaste gewoontes houd je overzicht, ook bij een lange schildersessie.

• Houd zuivere kleuren en mengsels gescheiden. Zet de zuivere verf aan de rand en meng in het midden. Zo kun je altijd terug naar de basiskleur.
• Meng op voorraad voor grote vlakken. Maak voor een lucht of achtergrond meteen genoeg van de kleur. Een klein beetje extra is beter dan te weinig.
• Veeg je penseel af voor je van kleur wisselt. Een restje blauw in je gele verf geeft meteen groen, en dat is niet altijd wat je wilt.
• Gebruik aparte penselen voor licht en donker. Dat voorkomt dat een donkere kleur in je lichte mengsels belandt. Dit is een praktische tip, geen regel.
• Maak halverwege een pauze. Kijk met frisse ogen naar je werk. Vaak zie je dan dat een kleur op het mengvlak anders is dan op het doek.
• Noteer mengsels die je mooi vindt. Schrijf bij een proefstrook welke kleuren je hebt gebruikt. Over een maand ben je dat vergeten.

Heb je een kleur gemengd die precies goed is, maar is hij bijna op? Meng dan nooit zomaar opnieuw. Bewaar een restje in een afsluitbaar potje of op een natte spons, zodat je er later mee verder kunt.

Een palet voor onderweg

Schilder je buiten of in een workshop, dan moet je palet makkelijk mee kunnen. Dit zijn de handigste opties.

• Een palet met deksel. Je sluit het af en je verf blijft vochtig. Er zijn modellen die in een tas passen.
• Een kleine wegwerpblok. Licht, plat en je hoeft niets schoon te maken. Neem een tweede blok mee voor als de eerste vol is.
• Een plat blikje of doosje. Een leeg kauwgom- of theeblikje werkt als vakjespalet. Meng in het deksel en bewaar de rest in het blik.
• Een klein glasplaatje met een stuk papier. Past in een schetsboekomslag en is klaar voor gebruik.

Neem altijd een paar doekjes en een plastic zakje mee, zodat je je spullen schoon en droog kunt terugbrengen. Voor onderweg is het belangrijk dat het mengvlak plat blijft liggen. Zet het in de wind niet op een kantelende plek, anders waait je verf weg of loopt hij van je plank.

Een beperkt palet schilderen

Dit is een selectie van een paar kleuren waarmee je het hele schilderij maakt. Het is een van de beste manieren om kleuren mengen te leren. Je kunt minder fouten maken en je schilderij krijgt vanzelf een samenhangende kleurstelling.

Een bekende beginselectie bestaat uit:

• titaanwit om te verlichten en te laten dekken;
• een geel, bijvoorbeeld koel of warm geel;
• een rood, bijvoorbeeld een warme of een koele tint;
• een blauw, bijvoorbeeld ultramarijn;
• een aardkleur, zoals omber of gebrande sienna, voor donker en bruin.

Met deze vijf kleuren meng je groen, oranje, paars en alle bruintinten. Een schilderij met zo’n selectie heeft meteen een rustige kleurharmonie. Dit is een voorbeeld, geen strakke regel: andere schilders kiezen andere kleuren, afhankelijk van onderwerp.

Deze aanpak werkt in elke verfsoort. Voor acrylverf is het ook zuinig: je gebruikt minder tubes en minder verf.

Een palet schoonmaken en onderhouden

Hoe je het schoonmaakt, hangt af van het materiaal en de verf.

• Papier: scheur het vel af. Klaar.
• Glas of keramiek, acryl: veeg verse verf af met een doekje. Opgedroogde acryl laat vaak los als een vlies of schraap je weg met een schraper of scheermesje. Laat niet te lang liggen.
• Glas, olie: veeg de verf af met een doek en gebruik een beetje olie of een milde oplosser. Doe dat in een goed geventileerde ruimte.
• Hout, olie: schraap met een paletmes en veeg schoon met een doek. Voeg af en toe een laagje lijnolie toe om het hout te beschermen.
• Kunststof, aquarel en gouache: spoel met water. Droge verf kun je weer nat maken.

Het Wikipedia-artikel merkt op dat paletten vaak jaren worden gebruikt en vol verfresten raken, en dat schilders aan hun oude plank gehecht raken. Dat mag, maar een zware laag oude verf verstoort je kleurbeoordeling. Schraap het af en toe schoon.

Palet kopen: waar let je op

Het is een eenvoudig en goedkoop hulpmiddel. Toch zijn er een paar dingen om op te letten.

• Materiaal. Kies op basis van je verf: papier of glas voor acryl, hout voor olie, vakjes voor aquarel.
• Kleur. Wit of lichtgrijs voor de beste kleurbeoordeling.
• Grootte. Een groot formaat geeft meer mengruimte, maar is zwaarder. Voor een doek tot 50 cm is een middelgroot formaat genoeg. Een schilderspalet groot is vooral nuttig voor grote doeken.
• Duimgat en gewicht. Wie staand schildert met een palet in de hand, wil een lichte plank met een duimgat dat goed voelt.
• Deksel. Een deksel houdt de verf vochtig en neemt makkelijk mee.
• Prijs. Het kost weinig. Een wegwerpblok, een keramisch bord of een glasplaatje zijn goedkoop en uitstekend voor een beginner.

Een glasplaatje uit een goedkope fotolijst is een bewezen tip: je legt er een wit papier onder, en je hebt een gratis mengvlak dat je zo schoon krijgt. Dit is een praktische tip van schilders.

Het palet en de rest van je spullen

Het werkt het best samen met de rest van je opstelling. Zet het op een stabiele plek binnen handbereik, naast je ezel of op een tafeltje. Zorg dat je doek goed is voorbereid, bijvoorbeeld met gesso op een paneel, en dat je een goed schilderdoek hebt dat bij je verf past. Met een goede schildersezel staat je doek op ooghoogte, zodat je tussen palet en doek heen en weer beweegt zonder je houding te veranderen.

Veelgestelde vragen over het palet

Verder lezen over schildermaterialen

Een schildersezel houdt je doek rechtop, stil en op ooghoogte, zodat je hem met je hele arm kunt bereiken en een stap achteruit kunt doen om te kijken. Voor thuis en op doeken tot ongeveer 90 cm kies je meestal een staande schildersezel met vier poten. Voor buiten is een lichte veldezel handiger, en voor kleine werkjes op tafel een tafelezel.

Wie net begint met schilderen voor beginners denkt vaak dat een ezel een luxe is. Je kunt immers ook aan tafel schilderen. Toch merk je al snel het verschil. Op een ezel staat je doek loodrecht voor je, waardoor je geen vertekening krijgt en minder voorover hangt. In deze gids vergelijk je de soorten schildersezels, zie je welke maten bij welk doek horen en leer je waar je op let als je een schildersezel kiest.

Waarom schilderen op een schildersezel fijner is

Een schildersezel doet meer dan je doek omhoog houden. Het belangrijkste voordeel is dat het schilderij rechtop staat. Volgens het overzicht op Wikipedia over de schildersezel voorkomt een rechtopstaand werk de perspectivische vertekening die ontstaat als je een schilderij plat voor je legt. Je ziet de verhoudingen dus zoals ze werkelijk zijn.

Daar komen drie praktische voordelen bij.

• Je houding. Je staat of zit rechtop in plaats van over een tafel gebogen. Dat scheelt na een uur schilderen aan je nek en rug.
• Afstand. Je pakt makkelijk een stap terug, en dat is bij schilderen belangrijk. Fouten in vorm en kleur zie je van een meter afstand veel eerder dan van dertig centimeter.
• Ruimte op tafel. Je verf, penselen en water staan op een aparte plek en je doek ligt niet in de weg.

Ook de verf zelf werkt mee. Natte verf op een rechtopstaand doek loopt iets naar beneden, en dat kun je gebruiken of juist vermijden. Bij een schildersezel kies je dat zelf, doordat je de hoek van het werkvlak kunt aanpassen.

De soorten schildersezels op een rij

Het woord schildersezel dekt een flinke groep ezels. De indeling hieronder volgt de gebruikelijke soorten, zoals ook beschreven bij Wikipedia.

De staande schildersezel

Een staande schildersezel heeft, zoals ook het overzicht van Wikipedia over schildersmateriaal beschrijft (veldezels zijn meestal driebenig, atelierezels veel groter en zwaarder), een lange middenstijl met onderaan een verstelbare plank en bovenaan een klem. Je zet het doek op de plank en klemt de bovenkant vast. Er zijn modellen met drie poten en modellen met vier poten of een H-vormig frame.

Een H-frame is de klassieke atelierezel. Die is zwaar en stevig, soms op wielen, en de middenstijl kan heel hoog worden. Zo’n ezel past beter in een atelier dan in een woonkamer. Een staande schildersezel met vier poten is de handige middenweg voor thuis: hij staat stevig, neemt weinig ruimte in en past meestal ook nog in de kast.

Wie wil weten wat een staande schildersezel kost, vindt grofweg twee groepen. Ezels van dun dennenhout of staal zijn goedkoop, maar ze wiebelen sneller en hebben vaak een klem die doorbuigt. Ezels van beukenhout of ander hardhout zijn zwaarder en veel stabieler.

De tafelezel

Een tafelezel is een kleine ezel die je op tafel zet. Hij is bedoeld voor kleine werken, zoals een canvas van A3 of A4, en voor miniaturen. Voor kinderen, voor een eerste kennismaking en voor mensen met weinig ruimte is een tafelezel prima. Zodra je doek groter wordt dan ongeveer 40 × 50 cm, staat hij te licht en te laag. Een tafelezel met opbergruimte of lade is handig, omdat je penselen dan binnen handbereik liggen. Een schildersezel op tafel is vooral geschikt voor kleine doeken, voor wie niet staand wil werken.

De veldezel

Een veldezel, ook wel reisezel of opvouwbare schildersezel, lijkt op een statief met drie uitschuifbare poten van metaal of hout. Dat is het model voor buiten schilderen, bijvoorbeeld bij landschappen of bij aquarel. Het grote voordeel is dat je hem in een paar seconden opvouwt en meeneemt.

Er zit ook een nadeel aan. Een lichte veldezel staat bij wind niet zo stabiel als een zware staande ezel. Veel modellen hebben een haakje onderaan om een tas of steen aan te hangen. Dat helpt. Een veldezel van aluminium is lichter dan een houten veldezel, maar ook dunner en dus gevoeliger voor trillingen. Voor wie veel buiten schildert is dat een redelijke ruil, voor wie vooral thuis schildert niet.

Overig: de combinatie met een koffer

Sommige veldezels zijn onderdeel van een schilderskoffer. In het deksel zit dan een ezel, in de koffer een palet en ruimte voor tubes. Dat is compact en handig, maar de ezel is meestal klein en niet geschikt voor grote doeken.

Staand, tafel of veld: dit past bij jou

Het beste model hangt af van waar je schildert en hoe groot je doeken zijn. Gebruik deze tabel als eerste filter.

Twijfel je tussen twee modellen, kies dan de grotere. Een ezel die te klein is voor je doek is meteen een probleem. Een ezel die iets groter is dan nodig, schaadt niet.

De maat van je doek: zo kies je een schildersezel

De belangrijkste getallen op de verpakking zijn de maximale doekhoogte en de hoogte van de ezel. De maximale doekhoogte is de hoogte van het grootste doek dat je op de ezel kunt klemmen. Die staat vaak achter de hoogte van de ezel zelf vermeld.

Als richtwaarde geldt: kies een ezel waarvan de maximale doekhoogte minstens 10 tot 15 cm hoger is dan je grootste doek. Zo kun je het doek ook echt hoog genoeg zetten om op ooghoogte te werken. Een paar voorbeelden van gangbare doekmaten:

• 30 × 40 cm of 40 × 50 cm: een tafelezel of een kleine staande ezel is voldoende.
• 50 × 70 cm of 60 × 80 cm: een staande schildersezel met een maximale doekhoogte van minstens 80 cm.
• 70 × 100 cm of groter: een stevige staande schildersezel met een groot werkvlak. Hier gaat het echt om stabiliteit en een brede klem.

Let ook op de breedte van je doek. De klem en de plank zijn smal bij kleine ezels, en een breed doek klapt dan achterover. Bij brede doeken is een extra stevige plank of een brede onderbalk een voordeel.

Waar let je nog meer op bij een schildersezel kopen

Wie een schildersezel koopt, ziet vooral de prijs. Er zijn meer dingen die het verschil maken tussen een ezel waar je jaren plezier van hebt en een ezel die in de schuur belandt.

Stabiliteit

Dit is het belangrijkste punt. Een ezel die wiebelt, haalt je uit je concentratie, vooral als je met een paletmes of grote kwast werkt. Vier poten staan stabieler dan drie, omdat de voetafdruk groter is. Een zwaardere ezel staat ook beter, maar is minder makkelijk te verplaatsen. Sta je er vaak mee in een kamer waar anderen langskomen, dan is een stevige ezel extra prettig.

De klem en het werkvlak

De klem bovenaan houdt je doek vast. Hij moet soepel schuiven en goed blijven staan, ook bij een zwaarder doek. Check of de klem de bovenkant van je doek echt vastklemt en niet alleen opzij duwt. Een draaiknop is fijner dan een kleine schroef. Een groot werkvlak zonder wiebelende plank geeft je ook de ruimte voor een doek op spieraam met dikke rand.

Hoogte instellen

Een verstelbare schildersezel is niet alleen handig voor grote doeken. Je kunt hem ook op je eigen lengte en op de manier waarop je werkt instellen: staand of zittend. Een ezel die verstelbaar is van ongeveer 150 tot 190 cm past voor de meeste mensen.

Lade of bak

Een schildersezel met lade of bak geeft je penselen, tubes en een doekje een vaste plek. Dat klinkt klein, maar je wilt niet telkens zoeken. Let op dat de lade soepel loopt en niet doorbuigt als hij vol is.

Materiaal

Beukenhout en ander hardhout zijn stevig en zwaar, en voelen warm aan. Dennenhout is lichter en goedkoper, maar zachter en gevoeliger voor deuken. Metaal en aluminium zijn licht en handig voor de veldezel. Een schildersezel van hout kun je prima in de woonkamer laten staan, een metalen model past meer in een werkruimte.

Let ook op het keurmerk. FSC-hout komt uit verantwoord beheerde bossen. Dat zegt niets over de sterkte, maar wel over de herkomst.

Opvouwbaar of niet

Een opvouwbare schildersezel is handig als je weinig ruimte hebt of de ezel regelmatig opbergt. Het scharnierpunt is wel het zwakste punt. Een opvouwbare ezel is daarom meestal iets minder stabiel dan een vaste. Schilder je thuis en kun je de ezel laten staan, dan win je met een vast model aan stevigheid.

Handleiding en montage

Veel staande ezels komen in delen in de doos. Kijk of er een duidelijke Nederlandstalige handleiding bij zit en of het montagemateriaal compleet is. Een ezel in elkaar zetten kost bij een goed model een kwartier. Bij een slecht model gaat de helft van je tijd zitten in raden welk gaatje bij welke schroef hoort.

Zo zet je een schildersezel op

Een goede ezel werkt pas goed als hij goed staat. Deze stappen helpen.

1. Zoek een stabiele plek. Een vlakke vloer, geen los kleed eronder. Een ezel op een tapijtrand wiebelt.
2. Zorg voor goed licht. Daglicht van opzij is het mooist. Wil je ook ’s avonds schilderen, zet dan een daglichtlamp schuin naast je doek zodat het licht niet op de natte verf weerkaatst.
3. Zet het doek op ooghoogte. Het midden van het schilderij hoort ongeveer op borsthoogte tot ooghoogte te hangen. Dan hoef je niet naar boven of beneden te kijken.
4. Klem het doek stevig. De klem moet de bovenrand van het doek vastzetten. Controleer dat het doek niet kantelt als je erop drukt.
5. Zet je palet en water binnen bereik. Een rolwagentje, een stoel of een klein tafeltje naast de ezel werkt prima. Met een palet en een paletmes die je op een vaste plek laat liggen, hoef je niet telkens te zoeken.
6. Kantel het werkvlak als dat kan. Een licht voorover hellend doek vangt minder stof en loopt bij natte verf minder snel naar beneden.

Is je doek nieuw, bereid het dan voor met gesso als het nog niet voorbehandeld is. Op een zelf gespannen doek of een paneel is dat een vereiste. Een goed voorbereid schilderdoek en een passende ezel maken samen het verschil. Twijfel je tussen doek en canvas doek, lees dan eerst dat verschil na.

Een ezel is meer dan een schilderhulp

Een schildersezel is mooi genoeg om te laten staan. Veel mensen gebruiken hem ook als decoratie, voor een foto, een menukaart, een welkomstbord of een spiegel. Een nette houten ezel past in een woonkamer, een winkel of op een bruiloft. Voor dat doel is een staande ezel met een stevige klem fijn. Een schildersezel buiten op een terras is ook leuk voor een tuinfeest. Kies dan wel een model dat tegen een buitje kan, en laat een houten ezel niet maandenlang in de regen staan.

Of je de ezel nu gebruikt om op te schilderen of om iets op te tonen: de eisen zijn grotendeels hetzelfde. Stabiel, een klem die goed vasthoudt, en een hoogte die je kunt aanpassen.

Onderhoud en bewaren

Een goede ezel gaat jaren mee. Wat je daarvoor moet doen is weinig.

• Veeg verf meteen af. Acrylverf die droogt op het hout, krijg je er moeilijk meer af. Een vochtige doek direct na het schilderen is genoeg.
• Controleer af en toe de schroeven. Hout werkt en schroeven kunnen losraken, vooral bij een ezel die je vaak verplaatst.
• Zet hem droog weg. Een houten schildersezel hoort niet in een vochtige schuur. Een kast of een hoek in huis is beter.
• Houd scharnieren schoon. Bij een opvouwbare ezel gaat het om de scharnieren en de klemmen. Een beetje stof of verf kan ze laten haperen.

Wil je weten welke andere spullen er bij horen? In het overzicht van schilderbenodigdheden en schilderspullen ontdek je wat je nodig hebt voor een eerste doek en wat kan wachten.

Veelgestelde vragen over de schildersezel

Een staande schildersezel met lade: De Rembrandt