Groenten kweken: welke kies je en hoe doe je het?

Wil je groenten kweken, begin dan met gewassen die snel groeien en weinig vragen: radijs, sla, spinazie, boontjes en courgette. Zaai ze in het voorjaar in een bak of bed met goede grond, geef regelmatig water en oogst vaak. Zo zie je binnen weken resultaat en leer je wat jouw tuin of balkon nodig heeft, voordat je aan lastiger gewassen begint.

Groenten kweken is geen kunst, maar het helpt om te weten wat elk gewas wil. De ene groente zaai je direct buiten, de andere kweek je eerst voor in huis. De ene is in vier weken klaar, de andere heeft vijf maanden nodig. Deze gids loopt door de keuzes heen: welke groenten bij een beginner passen, hoe je ze zaait en plant, wat ze nodig hebben en hoe je het hele jaar iets uit je tuin haalt. Per gewas verwijzen we naar pagina’s met meer detail. De algemene start van een moestuin staat in het overzicht over de moestuin. Alle zaai- en oogsttijden zijn richtwaarden voor Nederland; het weer van het jaar en jouw regio verschuiven ze enkele weken.

Welke groenten kun je het beste zelf kweken?

Niet elke groente is de moeite waard om zelf te kweken. Sommige gewassen nemen veel ruimte in voor weinig opbrengst, andere smaken vers veel beter dan gekocht. Een eenvoudige vuistregel: kies groenten die je vaak eet, die vers veel mooier smaken en die snel groeien. Dat maakt het kweken leuk en het resultaat zichtbaar.

Groenten voor beginners

Volgens Go-Kids, een Nederlandse site over moestuinieren met kinderen, groeien radijsjes, sla, wortels en spinazie snel, waardoor je snel resultaat ziet. Bonen, erwten en courgettes doen het ook goed. Later in het jaar kun je tomaten, paprika’s en aubergines kweken. Dit is een solide beginnerslijst:

• Radijs. Zaaien tot oogsten duurt ongeveer vier tot zes weken, als richtwaarde. Ideaal om te oefenen.
• Sla en snijsla. Je plukt de buitenste bladeren en de plant groeit door.
• Spinazie. Groeit het best in het koelere voorjaar en najaar.
• Boontjes. Struikbonen hoeven niet opgebonden te worden, stokbonen geven meer per vierkante meter.
• Courgette. Een plant levert in een goede zomer veel vruchten. Meer dan twee planten heb je zelden nodig.
• Wortelen. Vragen losse grond en geduld bij het uitdunnen.
• Tuinbonen en erwten. Vroeg te zaaien en daarna weinig werk.

Wat is lastiger?

Bloemkool, rode kool, prei en knolselderij vragen meer plaats, tijd en aandacht. Tomaten en paprika’s zijn zonlievend en gevoelig voor ziekten. Aubergines hebben veel warmte nodig. Ze zijn zeker de moeite waard, maar zijn geen goede eerste keuze. Lees meer over die vruchtgroenten in het stuk over moestuinplanten.

Dure of bijzondere groenten

Wie zijn moestuin wil laten renderen, kijkt naar groenten die in de winkel duur zijn: verse kruiden, rucola, jonge snijbiet, pluksla, paarse boontjes of bijzondere tomaten. Een zakje zaad kost een paar euro en levert meer op dan een bosje uit de supermarkt. Maar reken niet op grote besparingen in het eerste jaar. Zie groenten kweken vooral als hobby die ook wat oplevert. Kruiden verdienen een eigen plek: lees kruiden kweken voor potten, vensterbank en tuin.

Zaaien en planten: zo start je groenten

Groenten kweken begint met het juiste zaaimoment en de juiste methode. Er zijn drie manieren om aan planten te komen: direct buiten zaaien, voorzaaien en kant-en-klare planten kopen.

Direct zaaien

Wortelen, radijs, spinazie, tuinbonen, erwten en bieten zaai je op de plek waar ze blijven. Volgens de zaaikalender van Hubo kun je in februari, als er geen winterse neerslag meer valt, buiten uien en tuinbonen zaaien. In maart volgen doperwten, raapstelen, spruitkool en zuring, en in april snijsla, bieten, pompoen, boerenkool en witlof. Zaai in rijen, zodat je ze makkelijk kunt wieden, en dek het zaad af met een dun laagje fijne grond.

Voorzaaien

Gewassen die veel warmte nodig hebben, zaai je binnen of in een kas voor. Hubo noemt voor maart in de serre onder meer aubergine, Romeinse sla, bloemkool, broccoli, kropsla en tomaten. Je gebruikt een zaaibak of kleine potjes met zaaigrond en zet ze op een lichte, warme plek. Een kweekbak met deksel maakt dit eenvoudiger. Als de plantjes sterk genoeg zijn en het buiten warm is, harden je ze af: een week lang overdag buiten zetten, ’s nachts binnen, daarna uitplanten.

Planten kopen

Wil je niet voorzaaien, dan koop je jonge planten bij een kwekerij of tuincentrum. Dat kost meer per plant, maar scheelt weken en ruimte. Voor tomaat, paprika en courgette is dit voor een beginner prima. Kijk naar gezonde, stevige plantjes zonder gele bladeren en zonder vlekken.

De IJsheiligen

In de volkskunde vallen de IJsheiligen rond half mei. Er zijn dan nog soms nachtvorsten. Zaai vorstgevoelige gewassen als komkommer, augurk en struikbonen daarom na die datum buiten, zoals ook Hubo aangeeft. Dat is een vuistregel, geen garantie. Kijk altijd naar de weersverwachting. Het volledige jaarschema staat in de zaaikalender.

Tuinbonen zaaien

Tuinbonen horen bij de eerste gewassen van het jaar. Je zaait ze buiten vanaf februari of maart, zodra de grond bewerkbaar is, en je oogst in juni of juli. Ze doen het goed in koele grond, maar houden niet van natte voeten. Pluk jonge peulen voor de beste smaak. Als peulvrucht laat de tuinboon bovendien stikstof in de grond achter voor het volgende gewas.

Groenten kweken in bakken, potten en de kas

Niet iedereen heeft een tuin. Groenten kweken kan ook in bakken, potten en op het balkon. Voor sommige gewassen is dat zelfs beter, omdat je de grond zelf samenstelt.

Groenten kweken in bakken

Een verhoogde bak is een goede start. Wikipedia beschrijft dat groenten in zulke bedden dichter op elkaar worden gezet dan in rijen, zodat de bladeren elkaar bij volle groei bijna raken. Dat houdt onkruid tegen en bewaart vocht. Een bed betreed je niet, dus de grond blijft los. Lees meer in ons stuk over de moestuinbak. Goed gevulde bakken drogen sneller uit dan volle grond, dus geef vaker water, zeker in warme perioden.

Groenten kweken op het balkon of in potten

Op een balkon werken potten van minstens 20 tot 30 centimeter diep voor tomaat, courgette of paprika, als richtwaarde. Voor sla, radijs en kruiden zijn ondiepere bakken genoeg. Kies compacte rassen, zoals tuintomaten of balkontomaten, en let op wind. Pot- of bakgrond droogt snel uit, dus gebruik een afdeklaag mulch en geef water zodra de bovengrond droog is.

Groenten kweken in de kas of serre

Een kas verlengt het seizoen: je zaait eerder en oogst later, en warmteminnende gewassen doen het er beter. Een kas heeft ook nadelen: in de zomer wordt het te heet als je niet ventileert, en ziekten verspreiden zich sneller in vochtige lucht. Zie ook kas moestuin. Een kleine kas of koude bak is al genoeg. Wikipedia over de cold frame noemt dit een laag omheinde ruimte met doorzichtige bovenkant die planten beschermt tegen kou en vocht en het groeiseizoen verlengt. Zo’n kas wordt vaak gebruikt voor zaailingen die later naar buiten gaan.

Groenten kweken het hele jaar: voorjaar tot winter

Wie in het voorjaar een flinke oogst wil, plant in drie rondes. Je zaait en plant niet alles in april. Door te spreiden heb je van mei tot november iets op tafel.

Voorjaar en zomer

In het voorjaar zaai je radijs, sla, spinazie, wortelen, tuinbonen, erwten en bieten. Daarna, na half mei, komen komkommer, courgette, boontjes en tomaten. Zaai sla en radijs elke paar weken opnieuw, zodat je niet in één week twintig kroppen hebt. Hubo noemt voor juni onder meer witlof, snijsla, radijs en prei, en voor juli Chinese kool, andijvie en paksoi.

Groenten kweken in september en najaar

September is voor veel mensen het moment om op te ruimen, maar je kunt nog zaaien. Spinazie, veldsla, winterpostelein en radijs groeien in koele maanden goed. Plant knoflook in oktober of november, dan oogst je in de zomer. Gewassen als prei en boerenkool kunnen tot ver in de winter blijven staan.

Groenten kweken in de winter

In de winter groeit buiten weinig, maar je kunt wel oogsten van wat in het najaar staat. Een kas of koude bak beschermt veldsla en spinazie tegen strenge vorst. Binnen kun je kiemgroenten, microgroenten en kruiden op de vensterbank kweken. In januari en februari begin je met plannen: noteer wat goed ging, bestel zaad en zaai de eerste gewassen in de serre. Hubo noemt voor januari en februari onder meer raapstelen, bloemkool, radijs, wortelen en spinazie in de serre.

Oogsten en bewaren

Oogst op het juiste moment: radijs en jonge worteltjes liever te vroeg dan te laat, courgettes als ze nog klein en glanzend zijn, boontjes zolang ze zacht zijn. Hoe vaker je plukt, hoe langer de plant blijft produceren. Bladgroenten oogst je ’s ochtends, als ze fris zijn. Uien en knoflook laat je drogen op een luchtige plek voordat je ze bewaart. Wortels en bieten kun je in kisten met zand koel bewaren, en wat je te veel hebt, deel je met buren of vries je in. Noteer wat je oogstte, dan weet je volgend jaar hoeveel je van elk gewas moet zaaien.

Groenten kweken per soort: wat past bij welk gewas?

Groenten verschillen sterk in wat ze willen. Het helpt om ze in groepen te denken, want gewassen uit dezelfde groep hebben vaak dezelfde wensen voor grond, water en plek.

Bladgroenten

Sla, spinazie, snijbiet, rucola en paksoi groeien snel en houden van koele, vochtige grond. Ze schieten door (gaan bloeien) bij hitte en lange dagen, dus zaai ze in het voorjaar en najaar, of geef ze halfschaduw in de zomer. Je kunt ze meerdere keren oogsten door alleen de buitenste bladeren te plukken. Voor een beginner zijn ze de beste kans op snel succes.

Wortel- en knolgroenten

Wortelen, radijs, bieten en pastinaak ontwikkelen onder de grond. Ze willen losse, steenvrije grond, want in harde grond worden wortels krom of splijten ze. Zaai ze dun en dun ze uit tot de plantafstand op het zakje. Wees voorzichtig met verse mest vlak voor het zaaien: die geeft vertakte wortels. Uien en knoflook vallen hier ook onder; zie knoflook kweken.

Vruchtgroenten

Tomaat, paprika, komkommer, courgette, pompoen en aubergine vormen vruchten en hebben warmte en voeding nodig. Ze gaan pas na de IJsheiligen buiten, of in de kas. Water geven en voeden zijn hier belangrijker dan bij bladgroenten. Komkommer en tomaat groeien omhoog langs een stok of touw, wat ruimte bespaart. Ook aardbeien horen bij de vruchten; ze krijgen een eigen stuk in aardbeien kweken.

Peulvruchten

Tuinbonen, erwten en boontjes zijn goede beginnersgewassen. Ze maken bovendien stikstof beschikbaar voor het volgende gewas, doordat bacteriën in hun wortelknolletjes stikstof uit de lucht vastleggen. Dat staat ook bij Wikipedia over vruchtwisseling. Laat de wortels na de oogst in de grond zitten en knip alleen de bovengrondse delen af.

Kolen en prei

Boerenkool, spruitkool, rode kool, bloemkool en prei vragen veel ruimte en blijven lang staan. Ze zijn gevoelig voor koolwitjes en andere insecten; een fijnmazig net helpt. Het zijn goede keuzes voor de herfst en winter, maar geen gewassen om mee te beginnen als je maar een klein bed hebt.

Grond, water en voeding voor groenten

Een groente is zo goed als de grond waarin hij groeit. Je hoeft geen expert te zijn om daar iets aan te doen.

Grond voorbereiden

Verwijder onkruid, maak de grond los en meng er compost door. Wikipedia over compost beschrijft dat compost de structuur van de grond verbetert, de grond losser maakt en voorkomt dat hij dichtslaat. Voor een bak koop je een mengsel van tuingrond en compost, of je vult hem laag voor laag. Meer staat bij moestuingrond. Compost maak je zelf van keuken- en tuinafval; zie compost maken.

Water geven

Groenten hebben regelmatig water nodig, vooral tijdens het ontkiemen en bij het zetten van vruchten. Geef liever minder vaak en grondig water. Water aan de voet van de plant, niet over de bladeren. Dat voorkomt bladziekten. Een laag mulch houdt vocht vast en remt onkruid; zie mulchen.

Voeding

Zware gewassen als tomaat, courgette, pompoen en kool hebben extra voeding nodig. Lichte gewassen als radijs, sla en bonen redden zich met compost. Voeding moet je niet overdrijven: te veel stikstof geeft veel blad en weinig vruchten. Meer staat op moestuin bemesten.

Onkruid en plagen

Pak onkruid in een vroeg stadium aan, met een schoffel of door te mulchen. Bij plagen werkt voorkomen beter dan bestrijden: ruimte tussen planten, wisselteelt en regelmatig kijken. Volgens Wikipedia over vruchtwisseling hebben planten uit dezelfde familie vergelijkbare plagen en ziekten, dus wisselen over families is belangrijk. Zet in een kleine tuin een gewas uit dezelfde familie niet twee jaar achter elkaar op dezelfde plek.

Groenten kweken en de rest van je tuin

Een moestuin staat zelden los van de rest van de tuin. Bloemen trekken bijen en hommels voor de bestuiving. Kruiden verjagen soms plagen. Een compostbak levert voeding. Wie meer wil weten over het onderhouden van de tuin als geheel, vindt algemene uitleg in ons stuk over tuinieren voor beginners. Wij blijven hier bij kweken: de gewassen, de grond en de oogst. Combinaties van groenten, kruiden en bloemen in één bed heten polycultuur. Wikipedia geeft als voorbeeld dat de geur van uien de wortelvlieg bij wortelen kan misleiden.

Veelgestelde vragen over groenten kweken

Verder lezen