Een zaaikalender voor de moestuin laat per maand zien welke groenten je kunt zaaien, voorzaaien of planten. Grofweg begin je in februari en maart binnen of onder glas, zaai je in april en mei veel soorten buiten, zet je gevoelige planten na half mei buiten en zaai je in juli en augustus nog gewassen voor de herfst. Hieronder staat een overzicht per maand, met uitleg hoe je zelf een kalender voor jouw tuin maakt.
Een zaaikalender is een hulpmiddel, geen wet. Het weer verschilt per jaar en per regio, en een koude lente schuift alles op. Gebruik de maanden hieronder daarom als richtlijn en let op de grond en de weersvoorspelling. In dit artikel lees je wat je per maand kunt doen, wat de IJsheiligen betekenen, hoe je voorzaait en hoe je een eigen kalender maakt die je kunt printen. Het geheel hoort bij moestuin beginnen, met extra uitleg over de moestuinbak en de kweekbak.
Kort samengevat
- Zaai in februari en maart vooral binnen of onder glas voor, en zaai hardere gewassen zoals erwten, tuinbonen en spinazie buiten wanneer de grond niet meer koud en drassig is.
- In april en mei zaai je de meeste groenten buiten. Gevoelige gewassen, zoals tomaat, komkommer, courgette en pompoen, gaan pas na de IJsheiligen (11 tot 15 mei) naar buiten.
- In juni en juli zaai je nog bonen, wortelen en koolsoorten, en vanaf juli ook gewassen voor herfst en winter.
- De data zijn een richtlijn. Kijk naar de bodemtemperatuur, de weersverwachting en de gegevens op het zaadzakje.
- Maak van deze lijst een eigen kalender voor de gewassen die jij echt eet, en print hem als pdf.
Hoe lees je een zaaikalender?
Een zaaikalender noemt per gewas een periode waarin je kunt zaaien of planten. Daarbij zie je meestal een paar begrippen:
- Voorzaaien (binnen of onder glas). Je zaait in een pot of bak op een warme, lichte plek en zet de plantjes later naar buiten. Dat is nuttig voor warmteminnende gewassen met een lang seizoen. Zie ook de pagina over de kweekbak.
- Direct zaaien (buiten). Je zaait op de plek waar het gewas blijft staan. Dit werkt voor gewassen als wortelen, radijs en spinazie.
- Uitplanten. Je zet een voorgekweekte plant op zijn plek buiten.
- Oogsten. Veel kalenders geven ook de oogstperiode, zodat je weet wat je kunt verwachten.
Let op regionale verschillen. In een beschutte stadstuin kun je vroeger beginnen dan op een open plek in een koude streek. Bovendien kan een nat voorjaar het zaaien weken uitstellen. Plukkers schrijft bijvoorbeeld dat je bij waterverzadigde of bevroren grond het zaaien ongeveer een maand kunt uitstellen, omdat een natte bedding de kieming slecht doet gaan.
De IJsheiligen en nachtvorst
De IJsheiligen zijn volgens Wikipedia de naamdagen van enkele heiligen van 11 tot 15 mei: Mamertus, Pancratius, Servatius, Bonifatius en soms Sophia. Voor tuiniers staat de naam voor het risico op vorst in de laatste koude nachten van het voorjaar. Na half mei neemt de kans op vorst sterk af, en vorst eind mei komt zeer zelden voor. Het is geen garantie: Wikipedia noemt dat er ook vorst is geweest in juni van 2006 en eind juni in 2008 en 2013. Houd dus de weersverwachting in de gaten, en bewaar een stuk tuinfleece voor noodgevallen.
De gewassen die volgens Hubo na de IJsheiligen worden gezaaid zijn komkommers, augurken, prei en struikbonen. Warmteminnende planten zoals tomaat, paprika, courgette en pompoen blijven volgens Plukkers binnen tot het risico op vorst voorbij is.
De zaaikalender per maand
De onderstaande lijst is een samenvatting van de geopende kalenders van Hubo, Plukkers en Makkelijke Moestuin. De bronnen verschillen op details, dus controleer je zaadzakje. Sommige bronnen zijn Belgisch of in het Engels, maar de klimaten lijken op elkaar.
Januari en februari: plannen en voorzaaien
In januari en februari is het vooral plannen. Hubo noemt dat je onder glas raapstelen, bloemkool, radijs, wortelen en spinazie kunt zaaien. In februari kun je buiten volgens Hubo uien, tuinbonen en rammenas zaaien, mits er geen winterse neerslag meer valt en de grond niet bevroren is. Heb je geen kas, dan kun je in februari je zaden bestellen, grond voorbereiden en je kalender maken.
Maart: voorzaaien en de eerste harde gewassen
| Binnen of onder glas | Buiten |
|---|---|
| Tomaten en aubergines (tweede helft van maart), koolsoorten (bloemkool, broccoli, spruitkool), prei, knolselderij, kruiden zoals bieslook, peterselie en tijm | Erwten, doperwten, tuinbonen, spinazie, rucola, snijbiet, vroege wortelen, pastinaak, bieten, radijs, uienplantjes en sjalotjes |
Volgens Plukkers kun je in maart ook je aardbeien en fruitbomen planten, en groenbemesters zaaien op losgemaakte grond. Komkommers, meloenen en pompoenen zijn in maart nog te vroeg om te zaaien. Poten van aardappelen volgt in april na voorkiemen.
April: de grote zaaimaand
April is voor veel gewassen het moment om buiten te zaaien. Makkelijke Moestuin noemt dat je vanaf 1 april veel soorten kunt zaaien, zoals sla, wortelen, spinazie, radijs, paksoi, snijbiet, peterselie, koriander en erwten. Basilicum begint ook vanaf begin april, maar alleen binnen. Vanaf half april kun je bieten zaaien, en tot half april kun je struiktomaten voorzaaien. Volgens Hubo kun je in april ook snijsla, selderij, boerenkool, schorseneren, witlof en rode kool zaaien.
Bescherm jonge planten bij koude nachten met tuinfleece. Dat helpt ze volgens Makkelijke Moestuin ook sneller te groeien.
Mei: het wordt warmer
In mei zaai je buiten bijvoorbeeld andijvie, sla, spinazie, snijbiet, boerenkool, spruitkool, radijs, rapen en late wortelen. Plukkers noemt daarnaast courgette, komkommer, mais en pompoen buiten, en stoksnijbonen na de IJsheiligen. Hubo noemt augurken, komkommers, prei en struikbonen als gewassen om na de IJsheiligen te zaaien.
Kruiden zoals basilicum, bieslook, kervel, koriander, rozemarijn en tijm kun je binnen of onder glas zaaien, en je kunt ze ook buiten zetten. Lees meer over kruiden kweken.
Paprika en chilipeper zijn in mei te laat om uit zaad te zaaien, aldus Plukkers. Koop kant-en-klare planten en zet ze na de IJsheiligen buiten.
Juni: nog veel mogelijk
Juni is geen einde van het zaaiseizoen. Volgens Plukkers kun je in juni nog zaaien: bladgewassen (andijvie, rucola, sla, spinazie, snijbiet), koolsoorten (bloemkool, boerenkool, koolrabi, rapen, radijs, savooiekool, Chinese kool), bonen, courgette, pompoen, tomaten, wortelen, rode bieten, venkel en kruiden zoals basilicum, dille, kervel, koriander en tijm. Een gezegde dat de pagina zelf gebruikt: wie blijft zaaien, blijft oogsten.
Juli en augustus: gewassen voor herfst en winter
Plukkers noemt juli een sleutelmaand voor herfst- en wintergewassen. Je kunt dan nog zaaien: andijvie voor stevige kroppen in de herfst, rucola, sla (hittebestendige soorten), spinazie voor de herfst in halfschaduw, snijbiet, bloemkool voor de winter, boerenkool, broccoli, koolrabi, radijs, savooiekool, bonen, venkel, pastinaak, bieten en een winterwortel. Je kunt ook herfst- en winterplanten zetten in bedden die vrijkomen na erwten of vroege aardappelen.
September en oktober: afronden en de volgende start
In september kun je volgens Plukkers nog rucola, spinazie voor de herfst, veldsla (in de kas), paksoi, mosterdgroen en winterpostelein zaaien, en winteruien planten. Zaai vroeg in september, zolang de grond nog warm is, zodat de zaden sneller kiemen. Pootaardappelen en rabarber kunnen volgens dezelfde bron ook in september worden geplant.
Oktober en half november zijn het moment voor knoflook planten in de herfst. November tot en met januari is rustig: ruim op, maak je grond klaar met compost en plan de volgende zaaikalender.
Moestuin zaaikalender makkelijk gemaakt: je eigen kalender
Een algemene kalender is niet voor iedereen even bruikbaar. Je eet misschien geen koolrabi of hebt maar een klein bed. Een eigen kalender is eenvoudiger. Doe dit:
- Kies je gewassen. Schrijf op wat je werkelijk graag eet en wat in jouw tuin past. Begin met zes tot tien soorten.
- Zoek de data op het zaadzakje en in de bronnen hierboven.
- Maak een tabel met de maanden als kolommen en je gewassen als rijen. Kleur de maanden voor zaaien, uitplanten en oogsten.
- Noteer je vorstdatum. Schrijf de IJsheiligen en de datum van jouw laatste nachtvorst van vorig jaar op.
- Print hem of bewaar hem op je telefoon. In een tekstverwerker of rekenprogramma kun je de tabel als pdf opslaan.
- Pas hem elk jaar aan. Schrijf op wanneer iets goed ging en wanneer niet.
Gebruik je liever een kant-en-klare moestuin zaaikalender, dan vind je die bij tuincentra, zaadleveranciers en moestuinsites. Dat kan een gratis kalender zijn of een uitgebreidere in een boek of werkboek. Controleer of de kalender voor ons klimaat is gemaakt.
Tips voor een goede start
- Zaai gespreid. Zaai sla en radijs om de twee of drie weken een rij, zodat je niet alles tegelijk oogst. Dit is een algemene tuinregel.
- Gebruik zaaigrond voor kiemende zaden, niet te voedzame grond, die kan zaden verbranden, zoals Plukkers schrijft.
- Draai je potjes dagelijks een kwartslag als je binnen voorzaait, zodat de plantjes niet scheef groeien. Makkelijke Moestuin geeft die tip. Geef ze veel licht en regelmatig water.
- Verwen de grond. Bij een nieuw bed helpt compost. Zie ook het onderwerp moestuinbak, als je in een bak werkt.
- Dek de grond af met mulch om vocht vast te houden en onkruid tegen te gaan. Lees mulchen.
- Begin klein. Een kleine, goed verzorgde moestuin geeft meer plezier dan een grote vol onkruid.
Veelgestelde vragen over de moestuin zaaikalender
Wat kun je in april zaaien in de moestuin?
Volgens Makkelijke Moestuin en Hubo zijn dat bijvoorbeeld sla, wortelen, spinazie, radijs, paksoi, snijbiet, peterselie, koriander, erwten, bieten, selderij, boerenkool en witlof. Basilicum kun je vanaf begin april binnen zaaien. Bescherm jonge plantjes tegen koude nachten.
Wat kun je in mei zaaien?
Veel bladgewassen, koolsoorten en wortelen kun je buiten zaaien. Gevoelige gewassen zoals courgette, komkommer, pompoen en stokbonen gaan na de IJsheiligen (11 tot 15 mei) naar buiten. Paprika en chilipeper koop je in mei als plant.
Wat zijn de IJsheiligen?
De naamdagen van enkele heiligen van 11 tot 15 mei. Voor tuiniers staan ze voor de laatste kans op nachtvorst in het voorjaar. Na half mei neemt het risico sterk af, maar het is geen garantie.
Kan ik in juni nog zaaien?
Ja. Volgens Plukkers kun je in juni nog bladgewassen, koolsoorten, bonen, courgette, pompoen, wortelen, bieten en veel kruiden zaaien.
Wat kan ik in september zaaien?
Bijvoorbeeld rucola, spinazie voor de herfst, paksoi, mosterdgroen, winterpostelein en veldsla in de kas, en je kunt winteruien planten. Zaai vroeg in de maand zolang de grond warm is.
Wanneer moet ik beginnen met voorzaaien?
Vanaf eind februari of maart, afhankelijk van het gewas. Tomaten en aubergines zaai je volgens Plukkers in de tweede helft van maart binnen. Komkommer, meloen en pompoen zijn dan nog te vroeg.
Is er een moestuin zaaikalender als pdf?
Er zijn veel gratis en betaalde zaaikalenders als pdf te vinden bij tuincentra en moestuinsites. Je kunt ook zelf een eigen kalender maken met de stappen in dit artikel en die als pdf opslaan of printen. Controleer of de data bij ons klimaat passen.
Geldt een zaaikalender voor heel Nederland?
Niet precies. Het klimaat verschilt per regio, per jaar en per plek in je tuin. Gebruik de maanden als richtlijn, kijk naar de grond en de weersverwachting en pas je kalender elk jaar aan.
Verder lezen
Wil je meer leren over het opzetten van een moestuin? Ga verder met deze pagina’s: