Moestuinbak maken of kopen: formaat, materiaal en vullen

Een moestuinbak is een omrande bak, meestal van hout of kunststof, waarin je groenten en kruiden kweekt in een grondmengsel dat je zelf samenstelt. Voor de meeste beginners is een bak van ongeveer 120 bij 120 centimeter en 30 tot 40 centimeter hoog een goed begin. Je kunt hem zelf maken van planken of kopen als pakket, en vult hem met een mengsel van tuingrond en compost.

Waarom kiezen zoveel moestuiniers voor een bak? Je bepaalt zelf welke grond erin zit, je hoeft minder te bukken, de grond blijft los omdat je er niet op loopt en je kunt in een klein stuk tuin of op een terras beginnen. In dit artikel lees je hoe je kiest tussen een moestuinbak van hout, kunststof of metaal, welk formaat en welke hoogte bij je passen, hoe je een verhoogde moestuinbak zelf maakt, hoeveel grond je nodig hebt en hoe je hem vult. Het sluit aan bij het overzicht over de moestuin. Alle plant- en zaaimomenten zijn richtwaarden voor Nederland.

Waarom een moestuinbak?

Een moestuinbak is een verhoogd bed. Wikipedia over raised-bed gardening omschrijft het als grond die boven het maaiveld ligt en meestal is omrand, van hout, steen, beton of ander materiaal, in elke maat of vorm. De bak heeft volgens die bron meerdere voordelen: hij verlengt het plantseizoen, kan onkruid verminderen als je hem goed inricht en beplant, verlaagt de afhankelijkheid van arme tuingrond en houdt de grond los omdat je er niet op loopt. Een bak op middelhoge hoogte laat ouderen of mensen met beperkingen werken zonder te bukken.

Voordelen

• Eigen grond. Je vult de bak met wat de groenten nodig hebben, ook als je tuin klei of zand heeft.
• Los blijven. Wortels groeien makkelijker in grond waar niet op gelopen is.
• Minder onkruid. Door dicht te planten en te mulchen houd je onkruid onder controle.
• Overzicht. Een bak is klein en overzichtelijk, ideaal voor beginners.
• Betere oogst op weinig ruimte. Groenten staan dichter op elkaar dan in rijen. Volgens Wikipedia raken de bladeren bij volle groei bijna, wat onkruid onderdrukt en vocht vasthoudt.

Nadelen

Een bak kost geld voordat je iets zaait, en je moet hem vullen met veel grond. Een bak droogt sneller uit dan de volle grond. In een droge zomer moet je dus vaker water geven. En een lage bak lost niet op dat je zonder zon geen groenten kweekt: de plek blijft het belangrijkste. Wie die vraag nog niet heeft beantwoord, leest eerst het overzicht over moestuin beginnen.

Moestuinbak kiezen: hout, kunststof of metaal

De bak kan van veel materialen zijn gemaakt. Elk heeft een andere levensduur, prijs en uitstraling.

Een moestuinbak van hout

Hout is de klassieke keuze. Het ziet er natuurlijk uit, isoleert de grond redelijk en is zelf te maken met een zaag en schroeven. Wikipedia noemt hout als meest gebruikte materiaal. Het nadeel is dat hout in de grond verteert. Onbehandeld hout van een duurzame soort zoals lariks of douglas gaat vaak een paar jaar mee, als richtwaarde, en hout dat is behandeld heeft meer levensduur. Wikipedia waarschuwt dat bij hout dat met een koper-chroom-arseenmiddel (CCA) is behandeld, een plastic laag tussen hout en grond wordt aanbevolen als je eetbare gewassen kweekt. Kies dus bij voorkeur hout dat voor tuingebruik veilig is en vraag de verkoper wat erin zit.

Een moestuinbak van kunststof

Kunststof bakken zijn licht, vaak makkelijk te monteren en gaan lang mee. Wikipedia beschrijft vooraf gemaakte bedden van polyetheen die UV-bestendig en geschikt voor voedsel zijn, soms met een dubbele wand die isoleert tegen temperatuurwisselingen en uitdroging. Het nadeel is de uitstraling en dat goedkope modellen kunnen kromtrekken of verkleuren in de zon. Kies liever een model waar de fabrikant iets zegt over UV-bestendigheid.

Een moestuinbak van metaal

Metalen bakken, bijvoorbeeld van verzinkt staal of cortenstaal, zien er strak uit en gaan lang mee. Ze kunnen in de zon warm worden en de grond sneller laten opwarmen of uitdrogen. Dat kan in het voorjaar voordelig zijn en in de zomer nadelig. Controleer scherpe randen en de randafwerking.

Beton, steen en pallets

Betonblokken zijn volgens Wikipedia goedkoop en makkelijk te gebruiken, maar minder mooi. Gestapelde stenen of gabions maken een permanente bak. Pallets zijn gratis of goedkoop, maar je weet niet altijd hoe ze zijn behandeld; kies alleen pallets zonder chemische behandeling, en controleer dat.

Welk materiaal past bij jou?

Formaat en hoogte van een moestuinbak

De maat bepaalt hoe prettig je werkt. Een goede bak is zo breed dat je het midden vanaf de rand kunt bereiken.

Breedte en lengte

Een breedte van ongeveer 1,2 meter is ideaal voor een bed dat je van de zijkant bewerkt zonder erop te lopen, zo noemt Wikipedia over de moestuin dit bij beddenindeling. Staat de bak vrij, zodat je er aan beide kanten bij kunt, dan is 1,2 meter breed prima. Staat hij tegen een muur, maak hem dan niet breder dan 60 tot 80 centimeter (richtwaarde). De lengte kies je naar je ruimte. Meerdere kleine bakken zijn vaak handiger dan één lange.

Hoogte

Er zijn twee soorten hoogte:

• 30 tot 40 cm (richtwaarde). Voldoende voor de meeste groenten, ook wortels. Je hebt minder grond nodig en de bak kost minder.
• 60 tot 80 cm of hoger (richtwaarde). Een hoge moestuinbak bespaart bukken en is geschikt voor wie moeite heeft met knielen. Hij vraagt veel meer grond, en je vult de onderste laag met grof materiaal om grond te besparen.

Een moestuinbak met poten, ook wel moestuintafel genoemd, is handig op terras of balkon. Zorg dat de constructie het gewicht van natte grond aankan: een volle bak is zwaar.

Hoeveel grond heb je nodig?

Reken: lengte x breedte x hoogte. Een bak van 1,2 x 1,2 x 0,3 meter heeft 0,432 kubieke meter nodig, ongeveer 430 liter. Een bak van 2 x 1 x 0,4 meter heeft 0,8 kubieke meter nodig, ongeveer 800 liter. Zakken tuingrond bevatten meestal 40 tot 50 liter, dus een kleine bak vraagt tien zakken of meer. Loskopen per kubieke meter is bij grotere bakken goedkoper. Hoeveel grond je precies nodig hebt, hangt af van hoe diep je de bak vult en hoeveel de grond inzakt in het eerste jaar.

Een moestuinbak zelf maken

Een bak zelf bouwen is een eenvoudig project, ook zonder veel ervaring. Je hebt een zaag, een boormachine, schroeven en planken nodig.

Wat heb je nodig?

• Vier planken voor de lange zijden en vier voor de korte zijden (twee hoog), of meer, afhankelijk van de hoogte.
• Vier hoekpalen of hoekstukken van stevig hout.
• Roestvrije schroeven, geschikt voor buiten.
• Een boor en een zaag, een winkelhaak en een waterpas.
• Eventueel een stuk worteldoek of gaas voor onderin tegen mollen en woekerend onkruid.

Stappen

1. Kies de plek en meet. Zet de bak op een vlakke ondergrond met minstens zes uur zon, als richtwaarde.
2. Zaag het hout op maat. Zaag de planken, gebruik een winkelhaak voor rechte hoeken.
3. Boor voor. Voorboren voorkomt dat het hout splijt, vooral dicht bij de rand.
4. Schroef de zijden aan de hoekpalen. Begin met twee tegenover elkaar liggende zijden, dan de andere twee.
5. Controleer met waterpas en winkelhaak. De bak moet vierkant en recht staan.
6. Leg gaas of worteldoek op de bodem. Dat houdt woekeronkruid en mollen buiten, maar laat water door.
7. Vul de bak. Zie het volgende hoofdstuk.

Voor een goed resultaat kies je een plank van minstens 2 centimeter dik, bij langere zijden dikker, zodat de zijkant niet uitbolt onder het gewicht van natte grond (richtwaarde). Een tussenregel of steunbalk in het midden van lange zijden helpt.

Een moestuinbak vullen: grond en lagen

Een goed gevulde bak is de basis van een goede oogst. Wikipedia meldt alleen dat de grond in zo’n bed doorgaans met compost wordt verrijkt. Hoe je precies vult, hangt af van je materialen.

Een eenvoudige vulling

De meest gebruikte opbouw, als richtwaarde:

1. Onderin grof materiaal: takken, snoeihout, grof tuinafval. Het bespaart grond en zorgt voor afvoer. Bij een lage bak sla je dit over.
2. Daarop gras, bladeren of stro als tweede laag, die langzaam vergaat.
3. Daarboven een laag compost. Meer over zelf compost maken lees je in ons stuk over compost maken.
4. Bovenin tuingrond of potgrond met compost, zo’n 20 tot 30 cm, waarin je zaait en plant.

Een veelgebruikt mengsel voor de bovenlaag is ongeveer twee delen tuingrond of zwarte grond en een deel compost, als richtwaarde. Voor wie liever kant-en-klaar koopt, bestaat speciale moestuingrond; zie moestuingrond.

Inzakken en bijvullen

Verse vulling zakt het eerste jaar enkele centimeters in. Vul in het voorjaar bij met compost. Het geeft meteen voeding voor het nieuwe seizoen.

Mulchen en water geven

Een laag mulch van 3 tot 5 cm op de grond remt verdamping en onkruid, zoals Wikipedia over mulch schrijft. Meer over materialen en wat je wanneer gebruikt staat in de mulch-koopgids. Geef een bak vaker water dan volle grond, maar grondig en aan de voet van de plant.

Waar let je op bij het kopen van een moestuinbak?

Wil je liever kopen dan bouwen? Loop dan deze punten na.

1. Materiaal en dikte. Dikker hout en stevige verbindingen gaan langer mee.
2. Maat. Past de bak bij je plek, en bereik je het midden? 120 cm breed is een goede maat.
3. Hoogte. Past die bij je rug en bij wat je kweekt?
4. Montage. Een bak zonder gereedschap in elkaar te zetten is handig. Controleer of schroeven en hoeken zijn meegeleverd.
5. Bodem. Heeft de bak een open bodem voor waterafvoer en wortelgroei? Zonder bodem krijgen wortels meer ruimte.
6. Veiligheid van het materiaal. Is het hout of de coating geschikt voor groenten?
7. Extra’s. Een deksel, folietunnel of net helpt bij het verlengen van het seizoen. Voor een kleine kas, zie kas moestuin.

Vergelijk de prijs per vierkante meter teeltoppervlak. Een goedkope bak van dun hout is vaak na twee seizoenen vervangen, terwijl een dikkere, duurzamere bak langer meegaat.

Wat plant je in een moestuinbak, en hoe onderhoud je hem?

Wat plant je?

Een bak is ideaal voor compacte, snelle gewassen: sla, radijs, spinazie, kruiden, wortelen, boontjes en bieten. Hoge gewassen zoals tomaat en stokbonen zet je aan de noordkant, zodat ze de rest niet beschaduwen. Courgette en pompoen nemen veel ruimte in; geef ze een hoek of laat ze over de rand hangen. Plant dicht op elkaar, maar niet zo dicht dat de lucht niet meer rondgaat. Gebruik de zaaikalender en wissel gewassen per jaar. Voor een bak waarin je zaait, gebruik je soms eerst een kweekbak om voor te zaaien. Meer over groenten per type lees je bij groenten kweken.

Onderhoud en veelgemaakte fouten

Een bak is weinig werk, maar een paar fouten komen vaak voor.

• Te weinig zon. Een bak in de schaduw geeft weinig, hoe goed de grond ook is.
• Te weinig grond. Een bak die niet vol zit, droogt uit en heeft te weinig voeding.
• Alleen water van boven. Geef water aan de voet van de plant.
• Elk jaar hetzelfde. Wissel gewassen af, zodat ziekten zich niet opbouwen.
• Geen vulling aanvullen. Voeg elk jaar compost toe.
• Behandeld hout zonder te controleren. Kies veilige materialen.

Veelgestelde vragen over de moestuinbak

Verder lezen