Kruiden kweken voor beginners: binnen, buiten en in de keuken

Kruiden kweken is een van de makkelijkste manieren om met een moestuin te beginnen. Kies een zonnige plek met minstens vijf uur daglicht, gebruik goede potgrond in een pot met gaten onderin, geef regelmatig een beetje water en knip de toppen af zodat de plant bijgroeit. Met bieslook, munt, peterselie en basilicum heb je binnen een paar weken je eigen verse kruiden, op de vensterbank of buiten in de tuin.

Veel beginners kopen een kruidenpot in de supermarkt en zien die na een week verslappen. Dat ligt zelden aan jou: die planten zijn niet op een lang leven op de vensterbank gekweekt. In dit artikel leer je welke kruiden eenvoudig zijn, hoe je ze zaait of koopt, wat ze nodig hebben, hoe je ze oogst en wat je doet in de winter. Het is een onderdeel van moestuin beginnen, voor wie graag eerst klein start.

Welke kruiden kun je het best zelf kweken?

Niet elk kruid is even makkelijk. Hieronder staan de gangbare keukenkruiden met hun eigenschappen. De gegevens komen deels uit de adviezen van Gardena en Radar.

• Bieslook. De makkelijkste voor beginners. Het kruid groeit in zon of halfschaduw, is winterhard en kan volgens Gardena al zes tot acht weken na het zaaien worden geoogst, zodra de plant goed is geworteld. Je kunt het het hele jaar knippen en de bloemen zijn eetbaar.
• Munt. Groeit snel en vergeeft veel. Radar noemt dat munt zelfs een supermarktplant goed verdraagt. Hij sterft elke winter terug en komt in het voorjaar terug. Zet hem in een pot, want in de grond woekert hij.
• Peterselie. Groeit langzamer, maar kan met minder licht. Verse peterselie is veel smakelijker dan gedroogde.
• Basilicum. Het populairste keukenkruid, maar het vraagt iets meer aandacht. Het houdt van veel licht en is volgens Radar gevoelig voor natte grond: bladeren hangen en worden grijs als het te nat staat.
• Tijm. Mediterraan, zonminnend en niet veeleisend. Gardena noemt dat de smaak het sterkst is vlak voor de bloei, rond juni of juli.
• Rozemarijn. Een struikje dat in april tot eind juni kan worden geplant, volgens Gardena. Het is winterhard, maar jonge planten kunnen doodgaan door vorst en te veel regen.
• Koriander. Houdt van vochtige grond en zon, maar verdraagt schaduw. Radar noemt dat verdroogde koriander voortijdig gaat bloeien, waarna het blad smaak verliest.
• Marjolein of oregano. Smaakt als oregano, heeft doorlatende grond nodig en gaat snel rotten in natte omstandigheden.

Een goede start voor een eerste kruidenbak: bieslook, peterselie, munt en tijm. Dat zijn kruiden die je veel gebruikt en die weinig fout kunnen gaan.

Eenjarig of meerjarig?

Dit verschil bepaalt of je elk jaar opnieuw moet zaaien. Basilicum en koriander zijn eenjarig: ze gaan één seizoen mee. Munt, bieslook, tijm en rozemarijn zijn meerjarig en komen bij goede verzorging jaren terug. Daarom is een pot met meerjarige kruiden een lange investering, en basilicum een jaarlijks project.

Kruiden kweken op de vensterbank of in de keuken

Wil je kruiden kweken in de keuken of kruiden zelf kweken binnen, dan draait alles om licht. Een keukenvensterbank op het zuiden of westen is het best. Volgens Radar is ongeveer vijf uur daglicht vaak genoeg. Bescherm de planten wel tegen lange, harde middagzon, want die kan ze uitdrogen. Dubbel glas laat minder licht door, dus een plek vlak bij het raam helpt. Marjolein wil volgens dezelfde bron juist indirect licht.

Kruiden kweken binnen met led

Heeft je vensterbank te weinig licht, bijvoorbeeld in de winter? Dan kan een led-groeilamp uitkomst bieden. Zet hem op een tijdschakelaar en houd hem op een paar tientallen centimeters boven de planten, als algemene richtlijn. Volg de aanwijzingen van de fabrikant van de lamp. Kruiden die weinig licht nodig hebben, zoals peterselie, bieslook en munt, doen het beter op een donkere plek dan basilicum.

Temperatuur en tocht

Radar noemt dat de meeste kruiden het beste groeien tussen de 18 en 24 graden. Houd ze uit de tocht, en niet vlak boven een radiator waar de lucht heel droog is. Munt houdt van luchtvochtigheid, dus af en toe sproeien helpt.

Kruiden kweken met een kweekbak of kasje

Een kweekbak is handig om zaadjes voor te zaaien. Zo zaai je ze beschermd en warm, en zet je de jonge plantjes later naar een pot of de tuin. Dat is vooral nuttig voor kruiden die langzaam kiemen, zoals tijm. Een klein kasje of een plastic deksel houdt de vocht vast. Haal het weg zodra de zaailingen groeien, anders gaan ze schimmelen.

Kruiden kweken buiten in tuin of bak

Buiten heb je meer ruimte en meer zon. Er zijn twee opties: de volle grond of een bak of pot.

In de tuin

De meeste kruiden willen een zonnige plek. Mediterrane kruiden houden van schrale, goed doorlatende grond; bieslook en basilicum juist van losse, vochtige grond. Zet ze dus niet naast elkaar in dezelfde bak. Munt kun je beter in een pot of ingegraven emmer zetten, want hij woekert. Een laagje mulch rond kruiden die vocht nodig hebben, houdt de grond vochtig en onkruid weg.

In een bak of pot

Een moestuinbak of grote pot is ideaal als je weinig ruimte hebt. Je kunt hem op een terras of balkon zetten en bij strenge vorst naar binnen halen. Gebruik potgrond en geen tuingrond. De pot moet gaten onderin hebben, anders blijft water staan en rot de wortel.

Wanneer zaai of plant je?

Dit hangt per kruid af, en per bron zie je kleine verschillen. Gardena geeft als voorbeeld: bieslook buiten planten in april; munt zaaien in maart of potten en stekken in april of mei planten; rozemarijn planten van april tot eind juni; tijm het hele jaar behalve in de winter planten. Zaai je binnen voor, dan kan basilicum volgens Makkelijke Moestuin vanaf begin april, alleen binnen. Houd rekening met nachtvorst, ook in het voorjaar. Meer over zaaitijden lees je in de zaaikalender voor de moestuin.

Zo zaai of koop je kruiden

Je kunt kruiden uit zaad kweken of een kant-en-klare plant kopen. Beide hebben voor- en nadelen.

Zaaien. Het is goedkoop en je kunt veel soorten kiezen. Het duurt wel langer en niet elk zaad kiemt even goed. Tijm kiemt langzaam en vraagt geduld.

Een plant kopen. Sneller resultaat, maar let op de herkomst. Radar legt uit dat supermarktkruiden vaak snel zijn gekweekt voor de verkoop, waardoor de wortels te zwak zijn om lang te leven, zeker bij niet-biologische planten. Kruiden van een tuincentrum groeien trager en zijn meestal sterker. Munt is volgens dezelfde bron een uitzondering, met sterke wortels ook bij supermarktplanten.

Een slimme truc als je toch een supermarktplant koopt: verdeel de pot in twee of drie delen en plant ze apart in grotere potten met verse grond. De plantjes staan dan minder dicht en hebben meer ruimte voor hun wortels. Dit is een algemene tip uit de praktijk.

Stap voor stap: een pot kruiden maken

1. Kies een pot met afvoergaten, ruim genoeg voor de wortels van de plant.
2. Doe goede potgrond erin. Radar adviseert biologische potgrond in plaats van gewone bloemengrond met toevoegingen. Voor mediterrane kruiden kun je zand door de grond mengen.
3. Zaai of plant volgens de aanwijzingen op het zakje of etiket.
4. Geef water tot de grond vochtig is, niet drassig.
5. Zet de pot op een lichte plek.
6. Knip regelmatig de toppen af.

Water geven, voeden en onderhoud

Te veel of te weinig water is de belangrijkste reden dat kruiden doodgaan. Radar schrijft dat de meeste kruiden regelmatig water nodig hebben, bijvoorbeeld een beetje per dag, met de grond vochtig maar niet nat. Marjolein heeft maar eens in de week water nodig. Voel met je vinger in de grond: is de bovenkant droog, dan kun je water geven. Een schotel onder de pot helpt, maar leeg hem na een kwartier.

Droogte en doorschieten

Als een kruid te droog staat, gaat het voortijdig bloeien, en dan neemt de smaak af. Basilicum smaakt volgens Radar het best vóór de bloei: als er ongeveer zes paar bladeren aan een stengel zitten, begint de bloei vaak snel. Knip daarom de toppen regelmatig. Staat een plant te droog, geef dan meer water en zet hem koeler weg van de felle zon.

Voeding

In een pot raakt de grond na een tijd uitgeput. Een beetje plantenvoeding of verse grond na een paar maanden helpt. Volg de gebruiksaanwijzing van de voeding en geef liever te weinig dan te veel. Dit is een algemene richtlijn.

Ziekten en plagen

Let op bladluis, schimmel en rot. Droge, schone potten, goede afvoer en niet te dicht op elkaar planten voorkomen veel problemen. Verwijder zieke bladeren en geef de plant meer ruimte.

Kruiden oogsten en bewaren

Oogsten is het leukste deel. Hier de gangbare regels:

• Knip de toppen en niet de onderste bladeren. Daardoor groeit de plant uit.
• Neem nooit alles tegelijk. Gardena adviseert bij rozemarijn nooit meer dan een kwart van de struik te oogsten en bij tijm minstens een derde te laten staan.
• Bieslook knip je niet te dicht bij de bol. Gardena noemt dat het afknippen van bloemen meer groen geeft.
• Munt: pluk de bladeren, maar snijd de stengels met een mes. In maart knip je de oude stengels weg.
• Tijm: oogst niet bij vorst, dat beschadigt de plant. Verse takjes blijven een paar dagen goed als je ze losjes in keukenpapier in de koelkast legt.
• Bewaren: vries overtollige munt in, volgens Gardena, bijvoorbeeld in een ijsblokjesbakje met een beetje water.

Gebruik een scherpe, schone schaar of mes, zodat je de plant niet kneust.

Kruiden kweken in de winter

Meerjarige kruiden als bieslook overleven de winter buiten. Gardena noemt bieslook winterhard, terwijl munt in de winter terugsterft en in het voorjaar weer uitloopt. Rozemarijn is winterhard, maar jonge planten kunnen volgens dezelfde bron doodgaan door vorst en te veel regen. Zet gevoelige potten daarom op een beschutte plek of binnen. Binnen groeien kruiden in de winter langzamer, dus oogst voorzichtiger en geef minder water.

Veelgestelde vragen over kruiden kweken

Verder lezen