Objectief kiezen: welke lens past bij jou?

Een objectief is de lens van je camera, en je kiest hem op basis van de brandpuntsafstand en de lichtsterkte. Een groothoekobjectief (kleine brandpuntsafstand) past bij landschappen en interieurs, een standaardobjectief rond 50 mm bij alledaagse foto’s, en een telelens bij portretten, sport en dieren. Een groot diafragma (laag f-getal) laat veel licht door en geeft een onscherpe achtergrond.

Veel mensen houden het kitobjectief dat bij hun camera zat. Dat is een prima begin. Na een tijd merk je meestal waar je tegenaan loopt: je kunt niet dicht genoeg bij je onderwerp komen, het is te donker of de achtergrond blijft te scherp. Dan is een tweede objectief de beste upgrade, vaak meer dan een nieuwe camera. In dit artikel lees je wat de specificaties betekenen en welke keuzes bij welk soort fotografie passen. Het hoort bij onze gids over fotografie voor beginners.

Wat is een objectief?

Een objectief is volgens Wikipedia het onderdeel van een optisch instrument dat het object afbeeldt. Het kan uit één lens bestaan, maar bestaat meestal uit meerdere lenzen die samen de afbeeldingsfouten corrigeren die enkelvoudige lenzen hebben. Een fotografisch objectief moet daarnaast scherpgesteld kunnen worden op uiteenlopende afstanden.

In de fotografie heeft het woord twee kanten. Je camerabody vangt het licht op met een sensor, en het objectief vormt het beeld op die sensor. Je kunt het objectief meestal van de body halen en vervangen door een ander. Dat is het grote voordeel van een systeemcamera of spiegelreflex ten opzichte van een compactcamera met vaste lens. Meer over de verschillende camera’s lees je bij camera kopen.

De belangrijkste eigenschappen van een objectief zijn:

• Brandpuntsafstand, uitgedrukt in millimeter.
• Maximale opening (lichtsterkte), uitgedrukt als f-getal.
• Zoom of vaste lens.
• Bajonet, de aansluiting op de camera.
• Beeldstabilisatie en scherpstelmotor, handig maar niet altijd aanwezig.

Brandpuntsafstand: groothoek, standaard en tele

De brandpuntsafstand bepaalt de beeldhoek, dus hoeveel je in beeld krijgt. Volgens Wikipedia over cameralenzen geeft een kortere brandpuntsafstand een ruimer gezichtsveld. Een normale lens heeft een beeldhoek van ongeveer 50 graden, met een brandpuntsafstand ongeveer gelijk aan de diagonaal van de sensor. Een groothoeklens heeft een beeldhoek groter dan 60 graden. Een lens met een langere brandpuntsafstand dan de diagonaal heet een telelens.

Voor de praktijk, uitgedrukt in kleinbeeldequivalent (de maat waarmee fabrikanten vaak vergelijken), zijn dit richtwaarden:

Let op: bij een camera met een kleinere sensor (zoals APS-C of Micro Four Thirds) lijkt de beeldhoek smaller dan het getal op het objectief aangeeft. Een 50 mm lens op APS-C geeft een beeld dat lijkt op ongeveer 75 mm op kleinbeeld. Fabrikanten noemen dat de cropfactor.

Perspectief en beeldvorm

Een lens verandert ook het perspectief. Volgens Wikipedia wordt voor portretten vaak een medium tele aangeraden, omdat de grotere afstand tot het onderwerp flatterender is. Bij een groothoek op korte afstand worden gezichten vervormd, en een groothoek maakt een scène ruimtelijker. Lenzen met een lange brandpuntsafstand drukken de ruimte samen, waardoor achtergronden dichterbij lijken.

Lichtsterkte en het diafragma

De lichtsterkte staat op het objectief als het grootste diafragma, bijvoorbeeld f/1.8 of f/4. Volgens Wikipedia over lichtsterkte is dat een getal dat de maximale opening aangeeft, en zijn lichtsterkere lenzen groter en zwaarder en hebben ze meer last van optische fouten. Een lage waarde betekent veel licht, een hogere waarde minder. Meer hierover vind je op onze pagina over het diafragma.

Wat levert een lichtsterk objectief op?

• Meer licht bij schemer of binnen, zonder hoge ISO of flitser.
• Kortere sluitertijd, dus minder bewegingsonscherpte. Lees meer over sluitertijd.
• Een kleine scherptediepte, waardoor de achtergrond onscherp wordt. Dat effect heet bokeh.

De keerzijde: lichtsterke lenzen zijn duurder, zwaarder en groter. Een f/1.8-lens van 50 mm is vaak relatief betaalbaar, terwijl een f/2.8-zoomlens of een lichtsterke telelens veel kan kosten. Een zoomlens heeft vaak een variabele maximale opening, bijvoorbeeld f/3.5 tot f/5.6: bij inzoomen wordt de opening kleiner.

Zoomlens of vaste lens?

Een zoomlens heeft een instelbare brandpuntsafstand, zoals 18 tot 55 mm of 24 tot 70 mm. Je past je beeld aan door te zoomen, zonder van lens te wisselen of te verplaatsen. Een vaste lens (prime) heeft één brandpuntsafstand, zoals 35 of 50 mm. Je loopt naar je onderwerp toe in plaats van te zoomen.

Wikipedia benoemt dat zoomlenzen ontwerpcompromissen kennen, en dat een zoomlens die extreem groothoek tot extreem tele bestrijkt met een grote maximale opening niet haalbaar is. Een vaste lens kan die compromissen vaak vermijden.

• Zoom: flexibel, handig op reis of bij evenementen, minder lichtsterk.
• Vast: vaak scherper en lichtsterker en lichter, dwingt tot nadenken over je beeld.

Veel beginners kiezen voor een zoomlens met een bereik van groothoek tot medium tele. Daarna volgt vaak een vaste lens van 35 of 50 mm voor portretten en weinig licht.

Welk objectief voor welk soort fotografie?

Portretten

Een medium telelens van ongeveer 85 mm of een standaardlens van 50 mm met een groot diafragma werkt goed. De achtergrond wordt zacht en het gezicht blijft natuurlijk. Meer tips staan bij portretfotografie.

Landschappen

Een groothoekobjectief van 16 tot 35 mm laat veel landschap zien. Een objectief voor landschapsfotografie hoeft niet lichtsterk te zijn, want je fotografeert meestal op een kleiner diafragma (f/8 tot f/11) en vaak met een statief. Zie ook landschapsfotografie.

Reizen en straat

Een zoomlens van groothoek tot medium tele of een kleine vaste lens van 35 mm. Je wilt licht reizen. Een compact objectief past in een kleine cameratas.

Dieren en vogels

Een lange telelens van 300 mm of meer helpt je op afstand te blijven. Voor vogelfotografie is een lichtsterk exemplaar prettig, maar ook zwaar en duur. Een zoomlens van 100 tot 400 mm is een veelgebruikt bereik. Lees meer over de telelens.

Macro

Een macro-objectief (vaak 60 tot 100 mm) laat je dichtbij komen en toont kleine voorwerpen groot. Let op de minimale scherpstelafstand en de maximale vergroting.

Sport en actie

Een snel scherpstellende telelens met een grote opening, bijvoorbeeld een medium tele of een tele-zoom.

Kijk bij het kiezen vooral naar brandpuntsafstand, lichtsterkte en prijs. Daarna bekijk je de rest.

Waar let je verder op bij het kopen?

Bajonet en compatibiliteit

Volgens Wikipedia bestaat er geen universele standaard voor lensvattingen: de meeste grote fabrikanten gebruiken een eigen ontwerp, en enkele zijn gedeeld, zoals Four Thirds en L-mount. Een objectief moet dus passen op de bajonet van jouw camera. Er bestaan adapters, maar die brengen beperkingen met zich mee, bijvoorbeeld voor autofocus.

Beeldstabilisatie

Sommige objectieven stabiliseren het beeld, zodat je met langere sluitertijden uit de hand kunt fotograferen. Camera’s met stabilisatie in de body hebben dat soms niet nodig in het objectief. Controleer wat je camera biedt.

Autofocus en geluid

Een stille, snelle autofocusmotor is prettig, vooral bij video en dieren. Lees reviews om te weten hoe het objectief scherpstelt.

Gewicht en formaat

Een objectief dat te zwaar is, blijft thuis. Wees realistisch: een lichter objectief dat je meeneemt is beter dan een zwaar objectief dat in de kast ligt.

Tweedehands

Een tweedehands objectief kan een goede deal zijn, want lenzen verouderen minder snel dan camera’s. Controleer op krassen, schimmel en stof in het glas, en test autofocus en diafragma. Koop bij een bekende winkel of verkoper met retourrecht.

Een objectief vergelijken en testen

Lees reviews om te zien hoe scherp een objectief is in het midden en in de hoeken van het beeld, hoe het omgaat met tegenlicht en hoe snel de autofocus werkt. Let op: een lens kan op f/1.8 minder scherp zijn dan op f/4. Sommige fabrikanten geven de afbeeldingskwaliteit per diafragma, en onafhankelijke testsites meten het. Zo zie je of een goedkopere lens genoeg is voor jouw gebruik. Heb je de kans, leen of huur dan een objectief voordat je koopt. Veel fotowinkels verhuren lenzen voor een paar dagen. Je merkt snel of het gewicht en de brandpuntsafstand bij je passen, en of je er de foto’s mee maakt waar je op hoopte. Maak ook een paar proefopnamen binnen, buiten en in tegenlicht, en bekijk ze op groot formaat voordat je beslist. Vergelijk het resultaat met je huidige objectief en let op scherpte aan de randen, kleurweergave en hoe het onscherpe deel van het beeld eruitziet.

Zo onderhoud je een objectief

Een objectief vraagt weinig onderhoud, maar je moet het wel beschermen.

1. Gebruik een lensdop wanneer je niet fotografeert.
2. Een UV- of beschermfilter is optioneel. Een lenskap beschermt ook tegen stoten en strijklicht.
3. Reinig met een blaasbalg voor stof en een microvezeldoekje voor vlekken.
4. Wissel van objectief in een schone omgeving, met de camera naar beneden, om stof op de sensor te voorkomen.
5. Berg je objectief droog op, in een tas met silicagel in vochtige klimaten. Voor flitsen en andere accessoires lees je de pagina over de flitser, en begin je met een telefoon, dan helpt een statief voor je telefoon.

Het woord objectief heeft ook andere betekenissen in de taal, zoals onpartijdig. In deze gids gaat het uitsluitend om het objectief van een camera.

Veelgestelde vragen over het objectief

Verder lezen