Bokeh is de manier waarop onscherpe delen van een foto eruitzien: zachte achtergrond en vaak ronde lichtcirkels. Je maakt het effect met een groot diafragma (laag f-getal, zoals f/1.8), een onderwerp dicht bij je lens en een achtergrond die ver weg is. Een lens met een langere brandpuntsafstand versterkt het effect. Mooie bokeh ontstaat vooral bij lichtpuntjes op de achtergrond, zoals lampjes of zon door bladeren.
Het woord klinkt exotisch, maar het idee is eenvoudig: je laat de achtergrond vervagen zodat je onderwerp opvalt. In dit artikel lees je wat bokeh is, wat het bepaalt, welke instellingen je nodig hebt en hoe je het effect ook met een telefoon of zonder dure lens kunt maken. Het sluit aan op onze gids over fotografie voor beginners.
Kort samengevat
- Bokeh is de kwaliteit van de onscherpte buiten het scherpe vlak, vooral zichtbaar in lichtpuntjes.
- Je krijgt meer bokeh met een groot diafragma, een onderwerp dichtbij, een achtergrond ver weg en een langere brandpuntsafstand.
- De vorm van de lichtcirkels hangt af van het aantal en de vorm van de diafragmalamellen in je lens.
- Mooie bokeh heeft geen harde randen of dubbele lijnen, en dat verschilt per lens.
- Op een telefoon simuleert een portretstand het effect met software.
Wat is bokeh?
Volgens Wikipedia is bokeh de esthetische kwaliteit van de onscherpte in de delen van een foto die buiten het scherpe gebied vallen, voor of achter het onderwerp. Het woord komt van het Japanse boke, dat “wazigheid” of “mist” betekent. De schrijfwijze bokeh werd in 1997 populair gemaakt door Mike Johnston, redacteur van Photo Techniques, om Engelstaligen de uitspraak te laten raden.
Sommige fotografen gebruiken het woord alleen voor de heldere vlekjes door lichtpunten die buiten focus zijn. Anderen bedoelen er de hele manier mee waarop een lens onscherpe delen weergeeft. In de praktijk gaat het om beide: het effect van een zachte, rustige achtergrond waarin lichtjes als cirkels te zien zijn.
Bokeh en scherptediepte
Bokeh is niet hetzelfde als scherptediepte, maar ze hangen samen. Scherptediepte is hoeveel van je foto scherp is. Bokeh gaat over hoe het onscherpe deel eruitziet. Een kleine scherptediepte geeft meer onscherp gebied, en daardoor meer bokeh. Lees meer over dit verband bij diafragma.
Het tegenovergestelde
Het tegengestelde van bokeh is diepe scherpte, waarbij alles van voor tot achter scherp is. Dat wil je bij landschappen, terwijl bokeh past bij portretten, details en foto’s waarbij je één onderwerp wilt laten opvallen.
Wat bepaalt bokeh?
Vier factoren bepalen hoeveel onscherpte je krijgt, en een vijfde bepaalt hoe het eruitziet.
Diafragma
Het grootste effect komt van het diafragma. Een groot diafragma (f/1.4, f/1.8, f/2.8) geeft een smalle scherptediepte en een zachte achtergrond. Volgens Wikipedia over het f-getal geeft een laag f-getal een kleine scherptediepte en achtergrondonscherpte, wat nuttig is bij portretten en natuurfoto’s.
Afstand tussen onderwerp en achtergrond
Hoe verder de achtergrond achter je onderwerp ligt, hoe onscherper hij wordt. Zet je onderwerp dus niet tegen een muur, maar een paar meter ervoor. Een persoon voor een tuin die tien meter verderop begint, krijgt veel meer bokeh dan een persoon tegen een hek.
Afstand tot je onderwerp
Hoe dichter je bij je onderwerp staat, hoe kleiner de scherptediepte. Volgens Wikipedia over scherptediepte neemt hij toe met de afstand tot het onderwerp en af met de brandpuntsafstand. Zeer dichtbij heb je dus snel een erg smalle scherpe strook. Macro-opnames hebben daarom bijna altijd een zachte achtergrond.
Brandpuntsafstand
Een telelens geeft een sterker onscherp effect dan een groothoek, omdat de achtergrond meer wordt uitvergroot en de scherptediepte bij dezelfde beeldgrootte kleiner is. Wikipedia noemt dat lange telelenzen, macrolenzen en medium telelenzen van ongeveer 85 tot 135 mm (kleinbeeld) een smalle scherptediepte geven, waardoor de kwaliteit van de bokeh belangrijker wordt. Voor meer over lange lenzen lees je telelens.
Sensorgrootte
Een grotere sensor geeft, bij dezelfde beeldhoek en hetzelfde f-getal, een kleinere scherptediepte dan een kleinere sensor. Dat is een reden dat telefoons van nature weinig achtergrondonscherpte geven.
Bokeh-effect zelf maken: stap voor stap
Je kunt bokeh maken met een kitobjectief, maar met een lichtsterke lens gaat het makkelijker.
- Kies een groot diafragma. Zet je camera op diafragmavoorkeuze (A of Av) en kies het laagste f-getal dat je lens aankan.
- Zoom in of kies een langere lens. Gebruik de grootste brandpuntsafstand die je hebt.
- Kom dichtbij je onderwerp. Begin op ongeveer een tot twee meter voor een portret.
- Zoek een achtergrond ver weg zonder drukke vlakken. Lichtpuntjes geven mooie cirkels.
- Zet scherp op het onderwerp, bij een portret op de ogen.
- Controleer de belichting. Een groot diafragma laat veel licht binnen; kies een korte sluitertijd of laat het toestel dat doen.
- Bekijk het resultaat en kijk of de achtergrond onscherp genoeg is. Kom anders dichterbij of zoek meer afstand achter je onderwerp.
Overdag in fel licht kan het diafragma te veel licht binnenlaten, ook bij de kortste sluitertijd. Een ND-filter lost dat op; lees erover bij ND-filter. Controleer je belichting met het histogram.
Bokeh met lichtpuntjes
Voor de bekende lichtcirkels heb je lichtpunten nodig: kerstlampjes, straatverlichting, zon die door bladeren valt, of reflecties op water. Zet die ver achter je onderwerp. Hoe groter het diafragma, hoe groter en zachter de cirkels. Wil je een bokeh-effect met kleuren, gebruik dan gekleurde lampjes. Schemer is een goed moment, omdat de lampjes dan zichtbaar zijn en het omgevingslicht niet te fel is.
Vorm van de bokeh
De vorm van de lichtcirkels wordt bepaald door het diafragma. Volgens Wikipedia nemen onscherpe lichtpunten de vorm van het diafragma aan. Bij een lens met weinig lamellen die bij een kleiner diafragma sluit, krijg je veelhoeken. Meer lamellen of gebogen lamellen geven rondere cirkels. Lenzen met 11, 12 of 15 lamellen worden vaak als uitstekend genoemd. Spiegellenzen geven donutvormige bokeh, doordat de tweede spiegel het midden van de opening blokkeert.
Wat is mooie bokeh?
Bokeh is subjectief, maar een paar eigenschappen worden vaak gewaardeerd:
- Zacht en gelijkmatig, zonder harde randen.
- Ronde lichtcirkels zonder veelhoekige vorm.
- Geen dubbele lijnen of onrustige patronen in takken en bladeren.
- Een rustige overgang tussen scherp en onscherp.
Volgens Wikipedia hangt de weergave samen met sferische aberratie: de cirkels kunnen gelijkmatig zijn, aan de rand helderder (het zeepbel-effect) of in het midden helderder. Sommige lenzen zijn speciaal ontworpen voor mooie onscherpte, zoals de Sony STF 135 mm met apodisatie, genoemd in Wikipedia. Als beginner hoef je daar niet naar te zoeken: de bokeh van een betaalbare lichtsterke vaste lens van 50 mm is al mooi.
Een lens kiezen voor bokeh
Een bokeh lens is meestal lichtsterk (f/1.8 of lager), heeft een medium tot lange brandpuntsafstand en veel afgeronde lamellen. Een vaste lens van 50 of 85 mm met f/1.8 is een populaire keuze en relatief betaalbaar. Meer over het kiezen van lenzen lees je bij objectief kiezen.
Kijk bij het kiezen naar lichtsterkte, brandpuntsafstand en de reviews over de weergave van onscherpte. De rest is smaak.
Bokeh met je telefoon of zonder duur objectief
Bokeh met je telefoon
Een telefoonsensor is klein, dus een telefoon geeft van nature weinig achtergrondonscherpte. Volgens Wikipedia simuleren smartphones bokeh met dieptekaarten uit dubbele camera’s of met machine learning. Dat is de portretstand. Het effect is een softwarematige blur, en soms zie je fouten rond haren of brillen.
Zo haal je het meeste uit je telefoon:
- Gebruik de portretstand en kies indien mogelijk het diafragma in de app.
- Kom dichtbij je onderwerp, maar niet zo dichtbij dat de camera niet meer scherpstelt.
- Zorg voor afstand tussen onderwerp en achtergrond.
- Gebruik de telecamera, als je die hebt, voor een sterker effect.
- Houd de telefoon stil. Op een statief voor je telefoon werkt de portretstand beter.
Meer over foto’s met je telefoon staat bij smartphonefotografie.
Bokeh zonder duur objectief
Heb je geen lichtsterke lens? Dan zijn er trucs:
- Zoom helemaal in. Een kitobjectief op 55 mm geeft meer onscherpte dan op 18 mm.
- Zet je onderwerp ver van de achtergrond.
- Kom dichtbij, vooral bij kleine voorwerpen zoals bloemen.
- Gebruik voorgrond-onscherpte. Fotografeer door gras, bladeren of een raam voor een zachte rand.
- Maak het zelf. Een kartonnetje met een vorm erin voor de lens geeft lichtpuntjes in die vorm, bijvoorbeeld een hartje. Dit is een bekende truc voor creatieve foto’s.
- Bewerk achteraf. Sommige programma’s kunnen de achtergrond vervagen. Het resultaat is vaak minder natuurlijk.
Bokeh in de praktijk: drie situaties
Een portret in de tuin. Zet je model een paar meter voor struiken of bomen, kies een groot diafragma en een lens van ongeveer 50 tot 85 mm. De bladeren veranderen in een zachte, groene achtergrond. Staat de zon laag, dan krijg je als bonus lichtcirkels tussen de bladeren.
Een stilleven of voorwerp. Bij een kopje, bloem of ander klein voorwerp ga je dicht op je onderwerp zitten. Dan is de scherptediepte klein en wordt de achtergrond vanzelf zacht. Zet het voorwerp op een tafel met veel ruimte erachter en let op een rustige achtergrond.
Een stad bij avond. Straatverlichting, auto’s en uithangborden zijn lichtpunten bij uitstek. Sta een eind van de lichten, zoom in en zet het diafragma wijd open. Gebruik een statief of leun tegen een muur, want bij weinig licht wordt de sluitertijd lang. Lees meer over stabiliteit bij statief kiezen.
Veelgemaakte fouten
- Te veel onscherpte. Bij een zeer groot diafragma is maar een smalle strook scherp, en kan het oog scherp zijn terwijl de neus zacht is. Sluit het diafragma een stop.
- Een drukke achtergrond. Takken en hekwerk geven onrustige onscherpte. Zoek een rustige achtergrond.
- Achtergrond te dichtbij. Staat je onderwerp tegen een muur, dan is het effect klein.
- Scherpstellen op het verkeerde punt. Controleer of de ogen scherp zijn.
- Alles op bokeh richten. Bokeh is een middel. Een foto met mooie onscherpte maar zonder sterk onderwerp is nog geen goede foto.
Veelgestelde vragen over bokeh
Wat is bokeh?
Bokeh is de kwaliteit van de onscherpte in de delen van een foto die buiten het scherpe vlak vallen, vooral zichtbaar als zachte lichtcirkels. Het woord komt van het Japanse boke, “wazigheid”.
Hoe maak ik een bokeh-effect?
Gebruik een groot diafragma, kom dicht bij je onderwerp, zorg dat de achtergrond ver weg is en gebruik een langere brandpuntsafstand. Lichtpuntjes op de achtergrond geven de bekende cirkels.
Welke lens is het beste voor bokeh?
Een lichtsterke lens, zoals een vaste lens van 50 of 85 mm met f/1.8 of lager, met veel lamellen voor ronde cirkels. Lees reviews over de weergave van onscherpte.
Waarom krijg ik geen bokeh met mijn kitobjectief?
Een kitobjectief heeft een beperkt groot diafragma, bijvoorbeeld f/3.5 tot f/5.6. Zoom in, kom dichtbij je onderwerp en zorg dat de achtergrond ver weg is, dan krijg je toch een mooi effect.
Wat bepaalt de vorm van bokeh?
De vorm van het diafragma. Met meer of gebogen lamellen worden de cirkels ronder. Bij een kleiner diafragma worden ze veelhoekig. Spiegellenzen geven donutvormige bokeh.
Kan ik bokeh maken met mijn telefoon?
Ja, met de portretstand die het effect met software simuleert. Kom dichtbij, zorg voor afstand tot de achtergrond en gebruik de telecamera voor het beste resultaat.
Wat is het verschil tussen bokeh en scherptediepte?
Scherptediepte is hoeveel van de foto scherp is. Bokeh gaat over de kwaliteit en het uiterlijk van het onscherpe deel. Ze hangen samen: een smalle scherptediepte geeft meer onscherp gebied.
Is bokeh altijd mooi?
Nee. Het verschilt per lens. Sommige lenzen geven onrustige of harde onscherpte, andere zacht en gelijkmatig. Dat is subjectief, maar rustige, ronde cirkels worden meestal mooi gevonden.
Verder lezen
Met bokeh laat je je onderwerp opvallen. Ga verder met deze pagina’s: