Een ND-filter (neutral density filter) is een donker filter voor op je lens dat alle kleuren evenveel dempt. Daardoor komt er minder licht op de sensor, en kun je ook overdag een lange sluitertijd of een groot diafragma gebruiken. Je gebruikt een ND-filter voor zijdezacht water, vloeiende wolken en een onscherpe achtergrond in fel licht. Beginners beginnen vaak met een ND8 of ND64.
Zonder filter kun je een waterval overdag niet met 2 seconden belichten: de foto zou volledig wit worden. Een ND-filter lost dat op. In dit artikel lees je hoe zo’n filter werkt, welke sterktes er zijn, hoe je de juiste kiest en hoe je er in de praktijk mee werkt. Het is een van de accessoires uit onze gids over fotografie voor beginners.
Kort samengevat
- Een ND-filter vermindert de hoeveelheid licht zonder de kleur te veranderen. Je gebruikt hem voor lange sluitertijden of een groot diafragma in fel licht.
- De sterkte staat in stops: ND8 is 3 stops, ND64 is 6 stops, ND1000 is ongeveer 10 stops.
- Zet je camera op een statief, gebruik een afstandsbediening of zelfontspanner en bereken de nieuwe sluitertijd.
- Een verstelbaar ND-filter is handig, maar een vast filter van goede kwaliteit geeft doorgaans een betere beeldkwaliteit.
- Kijk nooit met een gewoon ND-filter in de zon: dat is gevaarlijk voor je ogen.
Wat doet een ND-filter?
Volgens Wikipedia vermindert een ND-filter de intensiteit van alle golflengten van licht gelijk, dus hij verandert de kleur niet. Meestal is hij helder grijs. Fotografen gebruiken hem om het licht dat de lens binnenkomt te verlagen, zodat ze langzamere sluitertijden of grotere diafragma’s kunnen kiezen zonder dat de foto overbelicht raakt.
Belichting is een samenspel van drie dingen: sluitertijd, diafragma en ISO. In heldere zon is er veel licht. Wil je dan toch een lange sluitertijd, dan moet je het licht ergens vandaan halen. Je kunt het diafragma sluiten (hoog f-getal) en de ISO verlagen, maar dat is beperkt. Met een ND-filter zet je als het ware een zonnebril op je lens.
Waarvoor gebruik je een ND-filter?
Volgens Wikipedia zijn dit de bekendste toepassingen:
- Bewegend water vervagen. Rivieren, zee en watervallen worden zijdezacht.
- Wolken laten schuiven. Een lange belichting trekt wolken uit tot strepen.
- Mensen laten verdwijnen. Bij zeer lange belichting verdwijnt bewegend verkeer of publiek uit beeld.
- Een groot diafragma in felle zon. Voor portretten met een onscherpe achtergrond overdag, zie ook bokeh.
- Video. Bij filmen wil je vaak een bepaalde sluitertijd aanhouden, ongeveer het dubbele van het aantal beelden per seconde. Een filter houdt de beelden dan niet te licht.
- Flitsen in zon. Met een kortere flitssynchronisatietijd kun je met een groot diafragma flitsen. Meer hierover staat bij de flitser.
Hoe sterk moet je ND-filter zijn?
De sterkte van een filter wordt op drie manieren uitgedrukt. Volgens Wikipedia zijn dat optische dichtheid, stops en merkcodes. Elke stop halveert het licht. ND2 is 1 stop, ND8 is 3 stops en ND1000 is ongeveer 10 stops. Verschillende merken gebruiken andere codes: sommige noemen een filter ND8, andere 0.9 ND of 3x. Kijk daarom altijd naar het aantal stops.
| Filter | Stops | Lichtverlies | Typisch gebruik |
|---|---|---|---|
| ND2 | 1 | helft | Lichte demping |
| ND8 | 3 | 1/8 | Zachte beweging in water bij bewolking |
| ND64 | 6 | 1/64 | Zijdezacht water overdag |
| ND1000 | 10 | 1/1000 | Zeer lange belichting, wolken, verkeer |
De nieuwe sluitertijd berekenen
Meet eerst de belichting zonder filter. Daarna vermenigvuldig je de sluitertijd met de filterfactor. Voorbeeld: zonder filter is 1/60 seconde goed. Met een ND64-filter (factor 64) wordt dat ongeveer 1 seconde. Met een ND1000-filter wordt dat ongeveer 16 seconden. Dat zijn richtwaarden, controleer altijd het resultaat op je scherm. Wil je dat aanpassen met je instellingen, dan helpt onze pagina over sluitertijd.
Welke sterkte kies je?
Als beginner kun je het volgende aanhouden, als richtwaarde:
- ND8 (3 stops): voor bewegend water op een bewolkte dag, of een groot diafragma op een zonnige dag.
- ND64 (6 stops): voor zijdezacht water overdag.
- ND1000 (10 stops): voor het uitrekken van wolken of het laten verdwijnen van mensen.
Je kunt er ook meerdere kopen, bijvoorbeeld ND8 en ND64, of een variabel filter, dat je kunt verstellen. Een verstelbaar filter bestaat volgens Wikipedia uit twee draaiende polarisatoren, is goedkoper en minder omvangrijk dan een set vaste filters, maar kan de beeldkwaliteit verminderen.
Soorten ND-filters
Vast ND-filter
Een vast filter heeft één sterkte. Het is er in schroefvorm (voor op je lens) of als vierkant plaatje in een houder. Een schroeffilter is simpel en snel, een plaatfilter is flexibeler, want je kunt hem op meerdere lenzen gebruiken met een adapterring.
Variabel ND-filter
Een variabel filter draai je tussen bijvoorbeeld 2 en 8 stops. Handig, vooral bij video. Een nadeel: bij het uiterste van het bereik kan er een donker kruis of een ongelijke kleur in het beeld verschijnen. Goedkope exemplaren kunnen ook een kleurzweem geven. Wikipedia waarschuwt dat goedkope filters kleurzweem kunnen veroorzaken.
Graduated ND-filter
Een graduated ND-filter is aan de bovenkant donker en aan de onderkant helder. Hij houdt een felle lucht tegen, terwijl het landschap eronder normaal belicht wordt. Het is handig bij zonsondergangen. Wikipedia noemt zachte, harde en geleidelijke overgangen. Bij landschapsfotografie wordt hij veel gebruikt.
Extreem ND-filter
Filters van ongeveer 10 stops of meer maken zeer lange belichtingen mogelijk in fel licht. Wikipedia waarschuwt dat het stapelen van filters de beeldkwaliteit verslechtert.
Maat, kwaliteit en compatibiliteit
De maat van je lens
Een schroeffilter moet passen op de filterdraad van je lens. Die maat staat op het objectief, meestal als een getal met het symbool voor diameter, zoals 67 mm, 77 mm of 82 mm. Heb je meerdere lenzen met verschillende maten? Koop dan een filter voor de grootste en gebruik stapringen om hem op kleinere lenzen te schroeven. Een ND-filter van 67 mm past dus alleen op lenzen met 67 mm filterdraad, tenzij je een adapter gebruikt. Meer over lenzen lees je op de pagina over het objectief.
Een filter voor je telefoon
Ook voor een iPhone of andere smartphone bestaan ND-filters. Ze werken met een klem of met een speciale hoes. Je gebruikt ze vooral voor video en voor lange belichtingen. Zet je telefoon dan op een statief voor je telefoon. Ook voor actioncamera’s en kleine videocamera’s zijn aparte ND-filters te koop, maar controleer of het filter bij jouw model past. Merk op dat een ND-filter voor een telefoon vaak een kleine lens bedekt en de andere lenzen niet. Controleer vooraf op welke lens het filter werkt.
Kwaliteit
Een goedkoop filter kan een kleurzweem geven, vaak een groenige of blauwe tint, en kan de scherpte verminderen. Bij ND-filters loont kwaliteit meer dan bij andere accessoires, vooral als je de sterktes boven 6 stops gebruikt. Wikipedia noemt dat veel filters alleen voor zichtbaar licht zijn gespecificeerd en dat ze dus niet alle infrarood- en uv-straling blokkeren.
Kies op basis van sterkte, maat en kwaliteit. Een goed filter gaat jaren mee.
Zo gebruik je een ND-filter stap voor stap
- Zet je camera op een statief. Bij lange sluitertijden is dat nodig. Lees er meer over bij statief kiezen.
- Compositie en scherpstellen zonder filter. Met een donker filter is de zoeker te donker en werkt autofocus slecht. Stel scherp, zet de focus op handmatig en schroef daarna het filter erop.
- Meet de belichting zonder filter, bijvoorbeeld in diafragmavoorkeuze, en noteer de sluitertijd.
- Bereken de nieuwe sluitertijd met de filterfactor.
- Zet de camera op handmatig of bulb voor tijden langer dan 30 seconden. Gebruik een afstandsbediening of de zelfontspanner.
- Maak een testfoto. Is de foto te licht of te donker, pas dan de sluitertijd aan.
- Controleer de scherpte en kleur op je scherm. Een zweem corrigeer je bij het bewerken.
Lichtlekken voorkomen
Bij lange belichtingen kan licht via de zoeker van een spiegelreflexcamera binnenkomen en de foto beïnvloeden. Sluit het zoekerluikje of bedek de zoeker met een dopje of je hand. Bij spiegelloze camera’s speelt dit niet.
Ruis en hete pixels
Een lange belichting kan ruis geven. Veel camera’s hebben een lange-sluitertijd-ruisreductie die na elke foto een tweede, donkere opname maakt. Dat kost tijd. Zet hem aan als je ruis ziet.
ND-filter, polarisatiefilter of beide?
Een polarisatiefilter vermindert reflecties en maakt luchten blauwer. Als bijkomend effect dempt hij ongeveer een tot twee stops licht, maar dat is niet zijn doel. Een ND-filter doet niets aan reflecties, hij dempt alleen. Kies dus op basis van je doel. Wil je reflecties op water verminderen? Dan een polarisatiefilter. Wil je een lange sluitertijd? Dan een ND-filter. Je kunt ze combineren, maar een stapel filters kan vignettering en minder scherpte geven.
Veiligheid
Kijk nooit met een ND-filter naar de zon. Volgens Wikipedia zijn de meeste ND-filters alleen voor zichtbaar licht gespecificeerd en blokkeren ze uv en infrarood niet naar behoren, waardoor ze niet veilig zijn voor het kijken naar de zon. Daarvoor gelden filters die voldoen aan ISO 12312-2. Fotografeer je een zonsverduistering, gebruik dan speciale zonfilters. Dat geldt ook voor de lens van je camera.
Veelgestelde vragen over het ND-filter
Wat is een ND-filter?
Een ND-filter (neutral density) is een grijs filter dat licht vermindert zonder de kleur te veranderen. Je gebruikt hem om overdag lange sluitertijden of grote diafragma’s mogelijk te maken.
Welk ND-filter heb ik nodig als beginner?
Een ND8 of ND64 is een goede start. Voor zijdezacht water overdag werkt ND64, voor extreem lange belichtingen is ND1000 nodig. Variabele filters zijn handig maar kunnen de beeldkwaliteit verminderen.
Wat betekent ND8, ND64 of ND1000?
Het getal is de factor waarmee het licht wordt verminderd, en komt overeen met stops. ND8 is 3 stops, ND64 is 6 stops en ND1000 is ongeveer 10 stops. Elke stop halveert het licht.
Hoe bereken ik de sluitertijd met een ND-filter?
Vermenigvuldig de sluitertijd zonder filter met de filterfactor. 1/60 seconde met ND64 wordt ongeveer 1 seconde. Controleer het met een testfoto en pas aan.
Wat is het verschil tussen een ND-filter en een polarisatiefilter?
Een polarisatiefilter vermindert reflecties en verzadigt kleuren, en dempt daarbij licht. Een ND-filter dempt alleen licht en doet niets aan reflecties. Je kunt ze combineren.
Welke maat ND-filter koop ik: 67 mm, 77 mm of 82 mm?
De maat die op je objectief staat. Dat getal is de filterdiameter. Heb je meerdere lenzen, dan koop je de grootste maat en gebruik je stapringen voor de kleinere.
Is er een ND-filter voor een iPhone of actioncamera?
Ja. Er zijn filters met een klem of hoes voor smartphones, en aparte filters voor actioncamera’s en kleine videocamera’s. Controleer of het filter bij jouw model past en welke lens het bedekt.
Kan ik door een ND-filter naar de zon kijken?
Nee. Gewone ND-filters zijn daarvoor niet veilig. Gebruik alleen filters die voldoen aan ISO 12312-2.
Verder lezen
Met een ND-filter maak je foto’s die zonder filter niet kunnen. Ga verder met deze pagina’s: