Tag: Overige garentechnieken

Een pompon maken met wol doe je door garen vele keren om iets heen te wikkelen, het in het midden stevig af te binden en de lussen aan de buitenkant door te knippen. Daarna knip je de bol rond. Dat kan om je hand, om een vork, om een stuk karton of om een wc-rol. Voor een volle pompon wikkel je veel garen, en bind je het in het midden zo strak mogelijk af. Het kost een paar minuten per pompon.

Hieronder vind je vier methodes, met tips voor een gelijkmatige, volle pompon en ideeën voor wat je ermee maakt. Heb je interesse in meer garentechnieken? Lees dan pompon maken, punniken en tunisch haken, of begin bij de pijler haken.

Wat is een pompon?

Een pompon is volgens de Nederlandstalige Wikipedia een bol van stof of garen die als versiering wordt gebruikt. De meeste zijn klein. Je maakt hem door restjes garen vele keren om je hand te wikkelen, in het midden strak af te binden en de lussen aan de buitenkant door te knippen. Daarna knip je de bol rond met een schaar. De bron noemt ook dat je karton of een vork met lange tanden kunt gebruiken voor grotere of kleinere pompons en dat er kant-en-klaar gereedschap te koop is.

Een pompon zit vaak aan de punt van een gebreide of gehaakte muts. Je kunt er ook speelgoed of versiering van maken, en het is volgens de Nederlandstalige Wikipedia populair in kinderknutsels, omdat ze eenvoudig te maken zijn.

Wat heb je nodig voor een pompon van wol?

Heel weinig:

• Wol: een bolletje of restjes. Voor een pompon van ongeveer 8 centimeter heb je zo’n 10 tot 15 meter garen nodig, afhankelijk van de dikte. Dat is een richtwaarde. Gebruik wol, want die is zacht en pluist mooi uit. Meer over het kiezen van garen vind je in wol kopen.
• Een schaar, liefst scherp.
• Iets om omheen te wikkelen: je hand, een vork, karton of een wc-rol.
• Een stuk stevig garen of draad om af te binden, ongeveer 20 centimeter.

Voor een stevige pompon is het afbinden belangrijk. Gebruik een draad die niet snel breekt, zoals een dubbel stuk dik garen of katoenen draad. Garen dat te dun is, snijdt in de wol en laat de pompon uit elkaar vallen.

Methode 1: pompon maken met je hand

De makkelijkste methode, zonder extra spullen. Je hand bepaalt de grootte.

1. Houd je vingers (twee tot vier) tegen elkaar en laat een eind garen van ongeveer 10 centimeter hangen.
2. Wikkel de wol vele keren om je vingers, ongeveer honderd keer voor een vol resultaat.
3. Knip de draad af en schuif de bundel voorzichtig van je vingers.
4. Leg een stuk stevige draad om het midden van de bundel en trek hem zo strak mogelijk dicht. Knoop dubbel.
5. Knip alle lussen aan de uiteinden door.
6. Knip de pompon rond met een schaar, en laat de afbinddraad zitten om hem later vast te maken.

Een pompon met twee vingers is klein, met vier vingers middelgroot. Voor een kleine pompon als sleutelhanger of versiering voor een kaart is de handmethode ideaal.

Methode 2: pompon maken met een vork

Met een vork maak je kleine, nette pompons. Gebruik een vork met lange tanden.

1. Wikkel de wol vele keren om de tanden van de vork, ongeveer vijftig tot honderd keer.
2. Haal een stuk draad tussen de middelste twee tanden door, en bind de bundel af in het midden, zo strak mogelijk.
3. Schuif de bundel van de vork en knip de lussen aan beide kanten door.
4. Knip de pompon rond.

Een pompon van een vork is klein, ongeveer vier centimeter. Hij is geschikt voor een cadeaulabel, een slinger of een mini-sleutelhanger. De Nederlandstalige Wikipedia noemt de vork als een van de mogelijkheden.

Methode 3: pompon maken met een wc-rol en wol

Een kartonnen wc-rol is een leuke methode voor middelgrote pompons, ideaal als je met kinderen knutselt.

1. Knip de wc-rol over de volle lengte door tot je een open buis hebt. Of laat hem heel en wikkel er gewoon omheen.
2. Wikkel de wol vele keren om de rol, tot hij vol is, bijvoorbeeld honderdvijftig keer voor een volle pompon.
3. Schuif een stuk stevig draad door de binnenkant van de rol en bind de wol in het midden af, zo strak mogelijk.
4. Schuif de wol van de rol of knip de rol door.
5. Knip de lussen door en knip de pompon rond.

Een pompon van een wc-rol is ongeveer vier tot vijf centimeter breed, afhankelijk van de rol. Wil je hem groter? Wikkel dan om twee wc-rollen tegelijk, of gebruik karton.

Methode 4: pompon maken met karton

Met karton bepaal je zelf de grootte. Het is de beste methode voor grote pompons, bijvoorbeeld voor een deken, een kussen of een mutspunt.

1. Knip twee ringen van karton, met een buitendiameter van de pompon die je wilt (bijvoorbeeld 8 centimeter) en een gat in het midden van ongeveer 3 centimeter.
2. Leg de ringen op elkaar en wikkel de wol om beide ringen heen, door het gat naar buiten. Vul de ringen volledig.
3. Knip met een schaar tussen de twee ringen de wol aan de buitenrand door.
4. Schuif een stuk stevig draad tussen de ringen en bind alles strak af in het midden.
5. Verwijder de kartonnen ringen en knip de pompon rond.

Een pompon van karton is volgens je eigen maat. Je kunt de grootte precies bepalen en dezelfde pompons herhalen, wat handig is voor een slinger of een deken met pompons.

Een volle, ronde pompon: tips

Een goede pompon is vol, rond en stevig. Dit zijn de belangrijkste dingen.

• Veel wikkelingen. Hoe meer wol, hoe voller. Wikkel je ongeveer honderd keer of meer, dan krijg je een volle pompon.
• Strak afbinden. Dit is het geheim van een pompon die niet uit elkaar valt. Trek zo strak als je kunt en knoop dubbel.
• Scherpe schaar. Een scherpe schaar geeft een gelijkmatig resultaat. Een bot schaartje trekt aan de draad.
• Rondknippen met geduld. Knip kleine stukjes en draai de pompon steeds een beetje. Zo houd je de bol rond.
• Pluizig maken. Schud de pompon even en wrijf hem tussen je handen, zodat de draden losjes uitwaaieren.

Gebruik zachte wol voor een zachte pompon. Acryl geeft een iets stuggere pompon, met minder volume. Garen met veel pluis, zoals mohair, geeft een extra zachte, wolkachtige pompon.

Wat kun je maken met pompons?

Pompons zijn leuk als versiering en makkelijk op te maken uit restjes.

• Een muts of sjaal. Een pompon op de muts is de bekendste toepassing. Naai hem stevig vast met het afbinddraad.
• Een slinger. Rijg pompons aan een touwtje. Mooi als kinderkamerdecoratie.
• Sleutelhangers en tashangers. Een kleine pompon aan een ring is een leuk cadeautje. Lees ook haken sleutelhanger.
• Een dekentje of kussen met pompons. Naai pompons langs de rand voor een speelse afwerking.
• Een dier of figuurtje. Twee pompons van verschillende grootte, wat oogjes en een snoet, en je hebt een eendje of een sneeuwpop.
• Cadeauversiering. Een pompon op een pakje is een mooie finishing touch.

Veelgemaakte fouten bij een pompon maken

De pompon valt uit elkaar

Je hebt niet strak genoeg afgebonden of een te dunne draad gebruikt. Gebruik een stevige draad en trek zo strak als mogelijk.

De pompon is te dun

Er is te weinig wol gewikkeld. Wikkel meer, bijvoorbeeld honderd keer of vaker.

De pompon is niet rond

Je hebt te snel geknipt. Knip kleine stukjes en draai de pompon steeds een beetje.

De pompon is stug

Het garen is te grof of te synthetisch. Kies zachte wol.

Pompon maken met wol: de juiste hoeveelheid wol en lengte

Het aantal wikkelingen bepaalt hoe vol je pompon wordt. Voor een kleine pompon van drie tot vier centimeter wikkel je al snel honderd keer, voor een grotere pompon van tien centimeter nog veel vaker. Hoe dichter je wikkelt, hoe voller de pompon, en dikke wol heeft minder wikkelingen nodig dan dunne wol. Houd er rekening mee dat een pompon na het knippen altijd iets kleiner uitvalt dan het werkstuk waar je omheen wikkelde.

Leg de eindjes van de wol niet te kort. Het touw waarmee je de pompon in het midden vastbindt, moet lang genoeg zijn om hem straks vast te kunnen naaien. Laat dus aan beide kanten minstens tien centimeter overhangen. Dat is ruimte genoeg om het knoopje te maken.

Welke wol werkt het beste?

• Wol of wolmengsel. Wordt een zachte, volle pompon die goed in model blijft.
• Acryl. Makkelijk te verwerken en in veel kleuren, maar iets glibberiger bij het knopen.
• Katoen. Minder geschikt, omdat de draden niet goed uit elkaar gaan en de pompon plat valt.
• Restjes. Perfect voor een gemengde pompon. Wikkel gewoon verschillende kleuren door elkaar.

Een pompon in model knippen

Een pompon is pas mooi als hij na het knippen een egale bol is. Knip niet in één keer alles bij, maar werk in kleine stapjes. Draai de pompon steeds een kwartslag en knip de langste sprieten weg. Houd de pompon dicht bij je oog en kijk of hij overal even rond is. Knip liever te weinig dan te veel, want kort kun je altijd nog bijwerken.

Volgens het Wikipedia-artikel over de pompon maken mensen ze door draad om hun hand, een stuk karton of een vork te wikkelen, in het midden vast te knopen en de lussen door te knippen. Dat is precies de techniek die je hierboven beschreven ziet.

Pompons aan een muts, sjaal of tas vastmaken

Gebruik de lange eindjes om de pompon vast te naaien. Steek ze met een wolnaald door het breiwerk en knoop ze aan de binnenkant goed vast. Voor een muts is dat prima, maar wil je de pompon wisselen, bevestig hem dan met een klein drukknoopje of een stukje klittenband. Zo kun je hem wassen of vervangen zonder dat je de hele muts hoeft te herstellen.

Veelgestelde vragen over een pompon maken met wol

Verder lezen

Tunisch haken is een haaktechniek met een lange haaknaald waarop je alle steken van een rij tegelijk laat staan. In de heenrij haal je lussen op en laat je ze op de naald staan, in de terugrij haal je ze één voor één weer af. Je keert je werk niet. Het resultaat lijkt op breien en haken tegelijk: een dikke, dichte stof die nauwelijks rekt, geschikt voor sjaals en dekens.

Wie tunisch haken wil leren, hoeft maar twee dingen te onthouden: heenrij en terugrij. Hieronder lees je wat tunisch haken is, welke haaknaald je nodig hebt, hoe je de basissteek haakt, wat je ermee maakt en welke fouten je kunt vermijden. Heb je eerder gehaakt? Dan gaat het snel. Als je nog helemaal nieuw bent, begin dan bij haken en breien en kijk bij haken patronen.

Wat is tunisch haken?

Tunisch haken, ook wel Afghaans haken genoemd, is volgens Wikipedia over Tunisian crochet een haaktechniek met een lange haak, vaak met een stopper aan het handvat, de zogeheten Afghan hook. In de heenrij worden lussen op de haak gezet zonder ze door elkaar te halen. In de terugrij worden ze één voor één afgewerkt. Voor de eenvoudige basissteek wordt het werk niet gekeerd. Wikipedia noemt het een mengvorm van haken en breien.

De naam heeft geen duidelijke link met Tunesië. Het oudste bekende gebruik van “Tunisch” voor deze techniek is volgens Wikipedia een Zweedse bron uit 1857. Andere namen zijn Victoriaans haken en herdersbreien.

Welke haaknaald heb je nodig?

Voor tunisch haken gebruik je een langere haaknaald dan voor gewoon haken, omdat alle steken van een rij tegelijk op de naald moeten passen. Volgens Wikipedia over de haaknaald worden extra lange haken gebruikt voor tunisch haken, waarbij de steken op de haak blijven staan. Dit zijn de soorten:

• Een rechte tunische haak. Lang, met een stopper aan het uiteinde zodat steken er niet af glijden. Goed voor sjaals en kleinere werkstukken.
• Een haak met kabel. Een korte haak aan een flexibele kabel, zodat je meer steken kunt dragen. Nodig voor dekens.
• Een dubbelzijdige haak. Een haak aan beide kanten, die Wikipedia noemt voor werk in de ronde, bijvoorbeeld voor mutsen.

Kies de dikte op basis van je garen. Neem als vuistregel een haak die een of twee maten groter is dan bij gewoon haken, omdat de stof anders te strak en te stug wordt. Meer over maten lees je bij haaknaald.

Garen kiezen voor tunisch haken

Voor tunisch haken is een gladde, middeldikke wol of katoen het prettigst. Je ziet de steken goed en het garen splijt niet snel. Vermijd garen met veel haren, want dan zie je de steken niet. Voor een deken kun je een zacht wol-acrylgaren kiezen dat tegen de wasmachine kan. Lees meer over de keuze bij wol kopen.

Tunisch haken basissteek, stap voor stap

De basissteek, de tunische eenvoudige steek, haak je zo. Haak eerst een ketting van 20 lossen.

Rij 1, heenrij.

1. Steek de haak in de tweede losse vanaf de haak.
2. Sla het garen om en haal een lus op. Laat die lus op de haak staan.
3. Herhaal dit in elke volgende losse. Je hebt nu 20 lussen op de haak (de eerste lus is de lus waarmee je de ketting afsloot).

Rij 1, terugrij.

1. Sla het garen om en haal het door de eerste lus.
2. Sla het garen om en haal het door twee lussen.
3. Herhaal stap 2 tot er één lus op de haak overblijft. Die lus is de eerste lus van de volgende rij.

Rij 2, heenrij.

1. Zoek het verticale draadje aan de voorkant van de eerste steek (de “paal”).
2. Steek de haak van rechts naar links achter dit draadje, sla het garen om en haal een lus op. Laat hem op de haak.
3. Herhaal in elke volgende paal. Steek in de laatste steek aan de rand door de paal en het achterste draadje, zodat de rand netjes wordt.

Rij 2, terugrij. Zoals bij rij 1.

Herhaal rij 2 voor je gewenste lengte. Je keert je werk nooit: je houdt de voorkant altijd naar je toe.

Wat maak je met tunisch haken?

De stof van tunisch haken is dik, warm en weinig rekbaar. Wikipedia noemt dat de stof dikker en iets minder elastisch is dan gewoon gehaakte stof, met een losse spanning. Daarom past het goed bij:

• Sjaals. Een tunisch haken sjaal is een goed eerste project: een rechte rij zonder mindering.
• Dekens. Een tunisch gehaakte deken is zwaar en warm. Zie ook de uitleg bij haken deken patroon.
• Mutsen en truien. Het werk in de ronde met een dubbelzijdige haak maakt naadloze stukken.
• Kussenhoezen en tassen. De stof is stevig en houdt zijn vorm.

Wikipedia noemt dat de techniek minder geschikt is voor fijne stukken zoals babykleding of sokken. Een tunisch haken babydeken kan wel: een deken is geen kleding, maar kies zachte, wasbare wol en een losse spanning, zodat de deken soepel blijft.

Tunisch haken verschillende steken

Naast de basissteek bestaan er veel varianten. Volgens Wikipedia zijn er steken die op breien lijken (de tunische tricotsteek), steken die lijken op averechts breien (de tunische ribbelsteek) en steken met een reliëf zoals de paalsteek en entrelac. De tunische tricotsteek geeft een stof die op gebreide tricot lijkt: je steekt in de steek zelf in plaats van achter de paal. Voor beginners volstaat de basissteek en de tricotsteek.

Waarom krult tunisch haken op?

Tunisch gehaakt werk heeft de neiging om op te krullen. Volgens Wikipedia wordt het daarom meestal geblokt, door het nat te maken of te stomen en in vorm te laten drogen. Je kunt het ook beperken door met een grotere haak te haken, of door een rand in gewoon haken of vasten rond het stuk te haken. Haak je een sjaal, voeg dan een rand toe. Zo blijft hij plat liggen.

Tunisch haken voor beginners

Heb je net leren haken? Dan is tunisch haken een goede volgende stap, mits je de vaste en de losse kunt. Begin met een oefenlapje van 20 steken en 15 rijen in de basissteek. Let op:

• Haak losjes, anders wordt de stof stug.
• Tel je steken na elke heenrij.
• Houd de haak niet te vast, zodat de lussen soepel kunnen glijden.
• Controleer in de terugrij of je eindigt met één lus.

Een tunisch haken boek of een uitlegvideo helpt bij de handeling. Een boek geeft meestal een overzicht van steken en patronen, een video laat je de beweging zien.

Tunisch haken patronen

Er zijn aparte patronen voor tunisch haken, omdat de steken anders worden opgebouwd. Gebruik daarom geen gewoon haakpatroon voor tunisch werk. Meer over patronen lees je bij haken patronen. Zoek je het patroon voor een deken? Kijk dan naar tunisch haken patronen voor dekens, zoals een basissteek in rechte rijen.

Afhechten bij tunisch haken

Je rondt een tunisch gehaakt stuk af met halve vasten. Haak eerst nog een heenrij en een terugrij, dan haak je de laatste rij zo af: steek de haak achter de paal van de eerste steek, sla het garen om en haal het door de paal én door de lus op je haak. Dat is een halve vaste. Herhaal dit in elke steek tot het eind van de rij en hecht het garen af. Haak je dit losjes, dan blijft de rand soepel en trekt het stuk niet samen. Meer over die steek vind je bij haken halve vaste.

Kleuren wisselen en strepen

Tunisch haken leent zich goed voor strepen. Wissel van kleur aan het einde van een terugrij, op het moment dat er nog één lus op je haak staat. Haal de nieuwe kleur door die lus en haak verder met de nieuwe kleur. De oude kleur laat je aan de rand hangen, zodat je hem later kunt meenemen of afknippen. Voor een deken met brede strepen kun je met enkele kleuren een mooi effect maken, zoals je dat ook ziet bij haken deken patroon.

Een tunisch gehaakt werkstuk wassen en verzorgen

Wassen doe je volgens het label van het garen. Omdat de stof dik is, duurt het drogen lang: leg het plat op een handdoek en vorm het terwijl het nog vochtig is. Dit is meteen de manier om het werk te blokken, waar Wikipedia over spreekt. Hang een tunisch gehaakt stuk nooit nat op, want door het gewicht rekt het uit.

Veelgemaakte fouten bij tunisch haken

1. Het werk keren. Bij de basissteek keer je niet; je houdt de voorkant naar je toe.
2. Te strak haken. De stof wordt stug en krult sterk op.
3. De laatste steek overslaan. De rand wordt dan ongelijk, en je mist steken.
4. Te kleine haak. Gebruik een maat groter dan bij gewoon haken.
5. Een haak zonder stopper of kabel gebruiken voor veel steken. De lussen glijden eraf.

Veelgestelde vragen over tunisch haken

Verder lezen

Een pompon maken doe je door wol vele keren om een stevige vorm te winden, in het midden stevig vast te knopen en de lussen aan de buitenkant door te knippen. Daarna knip je de pompon rond. Het gaat met je hand, een vork, een stuk karton of een pomponmaker. Gebruik meer wol voor een volle pompon en knoop hem vast met een dubbele knoop.

Een pompon is een klein klusje dat veel doet: het versiert een muts, een sjaal, een kussen of een cadeau. Hieronder lees je vijf manieren om een pompon te maken, wat je nodig hebt, hoe je hem mooi rond krijgt, en wat je kunt doen als hij te dun of scheef uitvalt. Wil je meer garentechnieken zien? Kijk dan bij haken en breien en bij punniken.

Wat heb je nodig voor een pompon?

Voor elke methode heb je hetzelfde nodig:

• Wol of garen. Elke dikte kan, maar wol en acryl pluizen mooi op. Meer over de keuze van garen lees je bij pompon maken met wol en wol kopen.
• Een scherpe schaar. Een scherpe schaar geeft een gelijkmatig resultaat.
• Een stevig draadje om vast te knopen, bijvoorbeeld een stuk van hetzelfde garen of dun, sterk garen.
• Een hulpmiddel om om te wikkelen: je hand, een vork, karton of een pomponmaker.

Volgens Wikipedia over de pompon wind je restjes garen vele malen om je hand, knoop je het midden stevig vast en knip je de lussen aan de buitenkant door. Daarna knip je de rand bij, zodat de bal rond wordt. Voor grotere of kleinere pompons kun je karton of een vork met lange tanden gebruiken, en er zijn kant-en-klare hulpmiddelen te koop.

Methode 1: pompon maken met je hand

De eenvoudigste manier, zonder materiaal.

1. Houd drie of vier vingers bij elkaar en wind de wol er 50 tot 100 keer omheen. Voor een dunne wol heb je meer windingen nodig dan voor dik garen.
2. Knip de wol af en schuif het bundeltje voorzichtig van je vingers.
3. Pak een los stuk garen, leg het om het midden en knoop het zo strak mogelijk met een dubbele knoop.
4. Knip alle lussen aan beide kanten door.
5. Schud de pompon op en knip hem rond.

Pompon maken met hand geeft een kleine pompon. Het is een uitkomst als je geen hulpmiddel bij de hand hebt, maar de vorm is minder gelijkmatig.

Methode 2: pompon maken met een vork

Een vork is het snelste hulpmiddel voor kleine pompons, bijvoorbeeld voor een sleutelhanger of een kerstdecoratie.

1. Houd een gewone vork met de tanden naar boven.
2. Wind de wol 30 tot 50 keer om alle tanden, van boven naar beneden.
3. Knip een stuk garen af, schuif het tussen de middelste tanden door en knoop het stevig om het midden van de wol.
4. Schuif de wol van de vork af, knip de lussen door en knip hem rond.

Pompon maken met vork is ook een leuke activiteit met kinderen. Let wel op de schaar.

Methode 3: pompon maken met karton

Met karton kun je de grootte zelf bepalen.

1. Knip twee kartonnen ringen uit een stuk karton. De buitendiameter is de gewenste pompon, bijvoorbeeld 8 cm, de binnenste opening ongeveer 2,5 cm.
2. Leg de ringen op elkaar en wind de wol door het gat en om de buitenkant, tot het gat bijna vol is.
3. Knip met een scherpe schaar tussen de twee ringen door, langs de buitenrand.
4. Schuif een stuk garen tussen de ringen, knoop het stevig vast en trek de kartonnen ringen weg.
5. Schud de pompon op en knip hem bij.

Pompon maken met karton geeft een gelijkmatige bal. Voor een pompon met karton heb je veel garen nodig, dus gebruik dikke wol of wind meer rondes.

Methode 4: pompon maken met een wc-rol

Een rol van een wc-rol is een gratis hulpmiddel dat net genoeg doorsnede heeft voor een middelgrote pompon. Je knipt de rol in twee ringetjes, of gebruikt hem hele en wikkelt de wol er omheen. Het werkt als de kartonnen ringen: wind wol, knip door langs de rand, knoop vast en haal de rol weg. Pompon maken met wc rol is een goede restverwerking, maar de pompon blijft klein tot middelgroot.

Methode 5: pompon maken met een pomponmaker

Een pomponmaker is een plastic of metalen hulpmiddel met twee scharnierende helften. Je wikkelt de wol rond elke helft, sluit het geheel, knipt de wol langs de rand door en knoopt het midden vast. Het resultaat is een gelijkmatige, ronde pompon in een vaste maat. Pomponmakers zijn er in diverse maten en worden in handwerkwinkels, bij warenhuizen en online verkocht. Het is een handige keuze als je veel pompons wilt maken, bijvoorbeeld voor een slinger of deken.

Zo krijg je een volle ronde pompon

Een pompon die plat of dun is, komt meestal door te weinig windingen of een knoop die niet strak genoeg zit.

• Wind genoeg wol. Een volle pompon heeft veel windingen. Twijfel je? Wind er nog 20 bij.
• Knoop zo strak mogelijk. Een dubbele knoop is nodig. Een losse knoop laat wol los.
• Knip de lussen goed door. Ook de lussen onder de knoop, zodat alles recht staat.
• Knip rond. Schud de pompon op en knip hem langzaam bij, steeds een beetje, en kijk telkens van een afstand.
• Gebruik een scherpe schaar. Een bot mes trekt aan de draden en maakt de vorm onregelmatig.
• Laat de bindtouwtjes zitten. Die gebruik je om de pompon vast te naaien.

Pompon vastmaken en gebruiken

De twee uiteinden van het knoopdraadje gebruik je om de pompon vast te zetten. Haal ze door de top van een muts of sjaal en knoop ze aan de binnenkant stevig vast, of naai ze met een stopnaald vast. Wikipedia noemt dat pompons vaak aan het uiteinde van een muts zitten, in kinderknutsels worden gemaakt en in speelgoed worden verwerkt.

Een paar ideeën:

• Op een muts of sjaal.
• Als slinger voor een kinderkamer of feest.
• Aan een kussen of deken.
• Als versiering aan een cadeau of kerstboom.
• Als sleutelhanger of tashanger.
• Als bolletjes voor een kerstbeest of sneeuwpop.

Pompon maken met kinderen

Pompon maken is een van de eenvoudigste handwerkjes voor kinderen, en Wikipedia noemt het ook als klassiek kinderknutsel. Een vork of een kartonnen ring is voor kinderen te doen, het wikkelen is een goede oefening voor de handen. Laat de volwassene het knopen en het doorknippen doen, of begeleid het met een kleine schaar met ronde punt. Een pompon met geborduurde oogjes wordt zo een schattig beestje, en een slinger van gekleurde pompons is een leuke versiering voor de kinderkamer.

Pompon maken van restjes en met meerdere kleuren

Een pompon is de ideale bestemming voor restjes wol. Houd een doosje met resten en maak er zo nu en dan een paar pompons van. Wil je een gestreepte of gemêleerde pompon? Wind twee of drie kleuren tegelijk, of wissel per laag van kleur. Voor een pompon met een stip van een tweede kleur wikkel je eerst een kleine hoeveelheid van de ene en daarna de rest in de andere kleur. Knip de pompon aan het eind goed rond, zodat de kleuren mooi door elkaar lopen.

Een pompon bewaren en schoonmaken

Een pompon pluist, ook na lang gebruik. Borstel hem af en toe met een zachte borstel en knip losse draadjes bij. Wil je hem wassen, doe dat met de hand in lauw water en laat hem drogen aan de lucht. Bewaar pompons droog, zodat de wol niet gaat muffen.

Veelgemaakte fouten bij pompon maken

1. Te weinig wol. De pompon wordt dun en je ziet de kern.
2. Te losse knoop. De pompon valt uit elkaar bij het knippen.
3. Te veel knippen. Wie te veel wegknipt, houdt een kleine pompon over. Knip altijd in kleine stappen.
4. Een botte schaar. Dit geeft een rafelig resultaat.
5. Te dun garen om te knopen. Gebruik sterk garen, zoals een dubbele draad.

Pompon maken: welke methode past bij welke klus?

Elke methode om een pompon te maken heeft zijn eigen voordelen. De hand is gratis en altijd beschikbaar, maar wordt snel groot en onregelmatig. De vork is ideaal voor kleine pompons, bijvoorbeeld voor sleutelhangers of cadeaus. Karton en een wc-rol geven een nette, gelijkmatige maat. Een pomponmaker is het snelst en het mooist, vooral als je er meerdere wilt maken.

Kies de methode op basis van de grootte en het aantal. Voor een enkele pompon aan een muts is karton prima. Voor een slinger met twintig pompons is een pomponmaker de moeite waard. Voor kinderen die voor het eerst een pompon maken, is een vork de veiligste en snelste manier, omdat er maar weinig wol nodig is.

Een snelle vergelijking

• Met je hand: geen materiaal nodig, wisselende maat, geschikt voor een middelgrote pompon.
• Met een vork: klein en snel, ideaal voor mini-pompons.
• Met karton: gelijkmatig en aanpasbaar, je bepaalt zelf de maat.
• Met een wc-rol: middelgroot, makkelijk te vinden materiaal.
• Met een pomponmaker: snel en strak, goed voor meerdere pompons.

Pompon maken met meerdere kleuren

Een pompon met twee of drie kleuren geeft een speels effect. Wikkel de kleuren niet per laag, maar naast elkaar, of wissel ze af per lap van een paar wikkelingen. Bij het knippen ontstaat dan een gemengde bol met zachte kleurovergangen. Wil je strepen of een patroon, wikkel dan eerst de ene kleur over de helft van het werkstuk en dan de andere kleur erbij.

Restjes wol zijn hiervoor perfect. Houd een bakje met restjes bij de hand en maak er pompons van. Zo ruim je je voorraad op en krijg je tegelijk unieke kleuren die je niet kunt kopen.

Wat kun je met pompons doen?

Pompons zijn veelzijdig. Hang er een aan de rits van je jas, maak een slinger voor de kinderkamer, versier een cadeau of naai ze op een kussen. Een rij kleine pompons langs de rand van een deken geeft een speelse afwerking. Maak je veel pompons, bewaar ze dan in een doos of zak met een gaas, zodat ze niet plat worden gedrukt. Met een beetje stoom of door ze te schudden krijgt een platgedrukte pompon zijn vorm snel terug. Meer over wol vind je in wol kopen.

Veelgestelde vragen over pompon maken

Verder lezen

Punniken doe je met een klosje, een haaknaald en een draad wol. Je haalt steeds een lusje over de draad, en zo groeit er een gebreid koord uit het gat van het klosje. Punniken is volgens de Nederlandstalige Wikipedia een eenvoudige vorm van rondbreien. Daardoor leer je het in een kwartier, ook als je nog nooit een naald hebt vastgehouden.

Het koord dat je maakt, kun je oprollen tot een onderzetter, vastnaaien tot een muts of in een zigzag leggen tot een sjaal. In deze gids lees je wat je nodig hebt, hoe punniken werkt, hoe je het afwerkt en wat er daarna allemaal mogelijk is. Heb je meer zin in haken of breien? Begin dan bij onze pijler over haken.

Wat is punniken?

Punniken is een handwerktechniek waarmee je een holle streng maakt, ook wel een koord of buis. Je gebruikt daarvoor een klosje, meestal een cilindertje van hout met een gat in het midden en een paar spijkertjes bovenaan. De Nederlandstalige Wikipedia noemt de techniek ook klosje breien. Andere namen die je tegenkomt zijn vingerbreien en armbreien, al zijn dat strikt genomen verwante technieken waarbij je met je vingers of een arm het koord of de stof maakt.

Het klosje met vier spijkertjes is de bekendste vorm. Daarnaast vind je kunststof en houten modellen, soms met meer pennen. Het principe is altijd hetzelfde: de draad loopt door het gat, de lusjes hangen om de pennen, en je trekt het onderste lusje telkens over de nieuwe draad.

Waarom is punniken zo populair bij beginners?

Er is bijna niets dat misgaat. Je hoeft geen steken te tellen, geen patroon te lezen en geen naalden te beheersen. Een gemiste lus is meestal snel gevonden, en je werk blijft hangen aan het klosje. Daardoor is punniken ook een van de eerste technieken die kinderen leren. Wil je meer ervaren handwerken? Dan is het een goede opstap naar haken en breien.

Wat heb je nodig om te punniken?

De lijst is kort. Je koopt alles in één keer voor een paar euro, en je gebruikt het jaren.

• Een punnikklosje. Meestal een houten cilinder met een doorlopend gat en vier spijkertjes aan de bovenkant. Het minimum is twee spijkertjes, de meeste klosjes hebben er vier.
• Een haaknaald. Een kleine haaknaald van zo’n 2,5 tot 3 mm past bij een standaard klosje. Veel klosjes worden met een eigen naald geleverd.
• Garen. Meestal wol. Kies voor je eerste keer een glad, middeldik garen in één kleur. Een garen met noppen blijft haken aan de spijkertjes.

Je kunt ook een klosje zelf maken. Elke dikwandige buis met kopspijkertjes aan één kant werkt, zoals een stuk karton van een keukenrol met vier spijkertjes. Dat is een goed idee voor een knutselmiddag met kinderen, al houdt een echt houten klosje het langer vol.

Wol is voor punniken een goede keuze, omdat de vezel volgens de Nederlandstalige Wikipedia over wol goed terugveert naar zijn vorm. Je koord blijft daardoor soepel en rekt niet uit. Voor welk garen kies je? Dik garen geeft een dik koord en gaat snel. Dun garen geeft een fijn koord, dat je kunt gebruiken voor sieraden. Voor de eerste keer is wol van gemiddelde dikte het fijnst. In ons overzicht van garen lees je hoe de dikte werkt, en bij wol kopen waar je op let in de winkel.

Punniken in 6 stappen

Hieronder lees je hoe je een koord maakt met een klosje met vier spijkertjes. Heb je een ander model, dan werkt het hetzelfde.

Stap 1: draad door het gat

Steek het begin van je draad van boven door het gat, zodat een eindje van ongeveer tien centimeter aan de onderkant uitsteekt. Houd dat eindje losjes vast, of laat het hangen. Dit is het begin van je koord.

Stap 2: beginlussen maken

Leg de draad om het eerste spijkertje, en ga dan met de klok mee langs de andere spijkertjes. Zo ontstaat bij elk spijkertje een lus. Doe het een tweede keer, zodat elk spijkertje twee lagen draad heeft: de onderste en de bovenste.

Stap 3: het onderste lusje overhalen

Pak de haaknaald. Steek hem onder de onderste lus van het eerste spijkertje, til die lus op, en trek hem over de bovenste draad en over de kop van het spijkertje. De lus valt in het gat van het klosje. Dit is de steek waarmee alles draait.

Stap 4: verder met de klok mee

Draai het klosje een kwartslag, ga naar het volgende spijkertje, en doe hetzelfde. Leg eerst de draad boven om het spijkertje, trek daarna de onderste lus eroverheen. Herhaal dat rondom en rondom.

Stap 5: je koord groeit

Na ongeveer tien rondjes zie je onderaan het klosje een gebreid koord naar buiten komen. Trek er na een paar rondjes zachtjes aan. Zo blijft de spanning gelijk, en glijdt het koord soepel door het gat. Trek niet te hard, want dan wordt het koord te strak en kun je het niet meer overhalen.

Stap 6: de draad aan het eind

Is je koord lang genoeg? Knip de draad af met een stuk van ongeveer twintig centimeter. Haal het draadeind door de resterende lusjes, trek ze één voor één van de spijkertjes af, en trek de draad aan als een rijgdraad. Maak een knoop of hecht de draad af met een naald.

Punniken afwerken

Een koord dat je opruimt zonder afwerken, kan weer losgaan. Daarom werk je altijd af. Haal de lusjes van de pennen één voor één, rijg de draad erdoor en trek aan. Daarna hecht je het draadeind af door het met een stopnaald een stukje in het koord terug te steken.

Aan de andere kant, het beginstuk, doe je hetzelfde: het eindje dat je onder het klosje liet hangen, steek je met een naald terug in het koord. Pas op dat je niet te strak trekt, want dan kromt het koord. Een goed afgewerkt koord is aan beide kanten even soepel en kun je aan elkaar naaien of oprollen.

Wat kun je maken met een punnikkoord?

Het koord zelf is de bouwsteen. Wat je ervan maakt, hangt vooral af van hoe je het samenvoegt.

Een onderzetter, mat of kleedje

Rol het koord op in een spiraal en naai de windingen aan elkaar. Je krijgt een ronde onderzetter, een vloermat of, als je lang genoeg doorgaat, een kleedje. Gebruik een dikkere wol voor een mat, en een dunne voor een onderzetter.

Een muts of handschoen

De Nederlandstalige Wikipedia noemt mutsen en handschoenen als voorbeelden. Je naait het koord in een spiraal tot een muts, en maakt aparte vingers voor handschoenen. Voor een muts heb je een lang koord nodig, dus werk met een dik garen, anders ben je uren bezig.

Een sjaal of slinger

Leg het koord in een zigzag, en naai de bochten aan elkaar. Zo ontstaat een platte sjaal. Wil je liever een slinger of versiering? Dan laat je het koord gewoon los hangen en knoop je er pompons aan. Hoe dat gaat, lees je bij pompon maken met wol en in het artikel over pompon maken.

Sieraden en sleutelhangers

Met een dun garen en een klein klosje maak je armbanden, kettingen en sleutelhangers. Afwerken doe je met een klein sluitinkje. Voor een gehaakte variant kijk je bij haken sleutelhanger.

Punniken met kinderen

Punniken is een van de beste handwerken voor kinderen. Het is concreet, je ziet je werk groeien, en het lukt na een paar minuten. De meeste kinderen kunnen er vanaf een jaar of zeven mee aan de slag, mits een volwassene helpt met de eerste lussen. Jongere kinderen vinden het meestal te moeilijk om de naald te beheersen.

Begin met een dik garen in een heldere kleur, en een klosje met grote spijkertjes. Laat het kind een korte streng maken van een halve meter, en maak daar samen iets van, zoals een armband of een slinger. Het gevoel dat je iets hebt gemaakt, is het belangrijkste.

Wil je kinderen later leren breien? Dan is punniken een mooie voorbereiding. Je leert er het gevoel van lussen overhalen, en dat is precies wat je later bij breien nodig hebt.

Punniken met een groter klosje of meer pennen

Een standaard klosje heeft vier spijkertjes en maakt een koord van ongeveer een centimeter doorsnee. Wil je een dikker koord, kies dan een klosje met meer pennen of een groter gat. Zo kun je met punniken ook een brede, stevige buis maken, geschikt voor een sjaal of een mand. Een grotere buis vraagt wel meer wol en meer rondjes, dus het duurt langer voordat je resultaat ziet.

Veel mensen die serieus gaan punniken, schaffen na een tijdje een tweede klosje aan. Eén dun klosje voor sieraden en bandjes, en één groot voor sjaals en mutsen. De techniek blijft precies gelijk. Alleen het aantal lussen per rondje en de dikte van je wol verandert.

Punniken met twee kleuren

Wil je een gestreept koord? Dan wissel je na een aantal rondjes van kleur. Knoop de nieuwe draad aan de oude, en ga door. De knoop verdwijnt aan de binnenkant van de buis. Wissel je elke vijf rondjes, dan krijg je smalle strepen, wissel je elke twintig, dan worden ze breed. Zo kun je met een paar restjes wol in korte tijd een vrolijk koord maken.

Punniken met restjes wol

Punniken is bij uitstek een techniek voor restjes. Een koord van een meter vraagt maar een paar tientallen meters wol, dus een bol die bij het haken over is gebleven, is meestal genoeg. Zo gebruik je wat je toch al in huis hebt. Meer over wat je met de rest van je voorraad kunt doen lees je in de gids over wol kopen, waar we ook uitleggen hoe je restjes slim bewaart.

Punniken kopen: waar let je op?

Een klosje is goedkoop en bijna overal te koop, van hobbywinkels tot grote winkelketens. Je vindt er houten, kunststof en soms sets met meerdere klosjes en wol. Let bij punniken kopen op drie dingen:

• De spijkertjes. Ze moeten glad en stevig vastzitten. Een scherp of los spijkertje blijft haken in je wol.
• Het gat. Een gat dat te nauw is, remt het koord. Een ruim, glad gat laat het koord soepel zakken.
• De haaknaald. Zit er een in de set, controleer dan of hij klein genoeg is voor de lusjes om de spijkertjes.

Kies voor je eerste klosje een model van hout. Dat is rustig in je hand en gaat jaren mee. Voor kinderen is een grotere variant fijner, omdat de lussen duidelijker te zien zijn. Heb je zelf geen klosje? Dan kun je met een kartonnen rol en vier spijkertjes een eenvoudig klosje maken. Dat werkt prima om te kijken of punniken iets voor je is.

Wat als punniken niet lukt?

Punniken lukt bijna altijd, maar het kan haperen. Dit zijn de meest voorkomende oorzaken.

Zit het koord vast in het gat? Dan trek je te strak of is je koord te dik voor het gat. Haal de lusjes van de pennen, leg ze los en begin met een iets dunnere wol. Kom je er niet doorheen, dan helpt het om het koord een klein stukje terug te schuiven, voordat je verder punnikt.

Zijn er gaten in je koord? Dan heb je een rondje de draad niet boven het spijkertje gelegd. Haal het koord terug tot waar het goed zat en begin vanaf daar opnieuw. Het is geen ramp, want punniken is een techniek die je werk niet laat rafelen.

Wordt je koord scheef of draaierig? Houd de spanning van de draad gelijk en trek het koord op dezelfde manier naar beneden bij elk rondje. Na een paar keer krijg je daar gevoel voor. Voor wie liever haakt, vind je op onze pijler over haken en breien ook alternatieven.

Veelgemaakte fouten bij punniken

Er zijn vier fouten die steeds terugkomen.

Te strak trekken

Trek je de draad te strak aan, dan past je haaknaald niet meer onder de lus. Houd de draad losjes, en trek het koord alleen zachtjes naar beneden.

De draad boven het spijkertje vergeten

Als je een rondje de draad niet boven het spijkertje legt, haal je een lus over niets. Het koord valt uit elkaar of heeft gaten. Leg altijd eerst de draad, en haal daarna pas de onderste lus eroverheen.

Een spijkertje overslaan

Je gaat vanzelf een keer een spijkertje over. Is dat niet te ver weg, dan kun je de lus gewoon terugzetten en verder gaan. Merk je het pas na tien rondjes, dan haal je het gewoon uit, rijg je de draad terug en begin je opnieuw.

Een koord dat draait

Een koord dat in een spiraal draait, is te strak of te los gemaakt. Houd de spanning gelijk en laat het koord zelf zakken.

Veelgestelde vragen over punniken

Verder lezen