Tag: Borduren

Een borduurpakket is de gemakkelijkste manier om te beginnen met borduren, omdat alles wat je nodig hebt in één doos zit: stof, garen, een naald en een patroon of voorbedrukt ontwerp. Voor beginners is een klein pakket met weinig kleuren, duidelijke uitleg en een ring de beste keuze. Let bij het kiezen op de soort steken, het formaat, de kwaliteit van het garen en de vraag of alles echt in de doos zit.

Er is veel keuze: pakketten voor kruissteek, voor vrij borduren, met kralen, voor kinderen en voor gevorderden. De prijzen en kwaliteit lopen sterk uiteen en een pakket dat er in de winkel mooi uitziet, kan een teleurstelling zijn als het patroon onduidelijk is of het garen pluist. In deze koopgids vergelijken we onafhankelijk waar je op let. We raden geen merk of winkel aan en noemen geen prijzen, omdat die veranderen. Wil je eerst de basis weten, lees dan onze gids over borduren.

Wat zit er in een borduurpakket?

De inhoud verschilt, maar een goed pakket bevat meestal deze onderdelen.

• Stof. Aida voor kruissteek, katoen of linnen voor vrij borduren, soms voorbedrukt. Volgens Wikipedia over borduren is aida een stof met weefselbosjes in plaats van draden, gemakkelijk aftelbaar en geschikt voor kruissteek.
• Garen. Meestal splijtgaren, ook borduurkatoen. Soms wol of perlégaren, afhankelijk van de techniek.
• Een naald. Een borduurnaald met een groot oog, meestal stomp bij telstof.
• Een patroon. Telpatroon, kleurenschema of voorbedrukt ontwerp.
• Handleiding. Uitleg van de steken en de volgorde.
• Vaak ook: een borduurring, een lijst, een opbergkaart voor het garen of kralen met een kralennaald.

Controleer in de beschrijving wat er wel en niet bij zit. Een pakket zonder ring is niet slecht, maar je moet er dan zelf een bijkopen. Zie voor het kiezen en gebruiken van een ring onze pagina over de borduurring.

Welke soorten borduurpakketten zijn er?

Pakketten verschillen vooral in de techniek. Welke past bij jou, hangt af van wat je wilt maken en hoe je wilt werken.

Borduurpakket met kruissteek

De bekendste soort. Je volgt een telpatroon op aida en zet kruisjes. Volgens Wikipedia over de kruissteek gaat het om een borduursteek van twee schuine steken die elkaar kruisen, vaak gemaakt op stramien. Het is overzichtelijk, goed te leren en geschikt voor beginners. Er zijn ook voorbedrukte pakketten waarbij het ontwerp al op de stof staat. Meer uitleg over de keuze lees je in ons artikel over een borduurpakket met kruissteek.

Pakket voor vrij borduren

Hierbij staat een tekening op de stof en kies je zelf welke steken je gebruikt, zoals stiksteek, steelsteek en kettingsteek. Het geeft meer vrijheid en een persoonlijker resultaat, maar vraagt meer eigen keuzes. Een goed pakket legt de steken stap voor stap uit. Voor wie liever tekent met garen dan telt, is dit een fijne vorm.

Pakket met kralen

Bij borduren met kralen worden kleine kralen met een dun draadje op de stof genaaid. Zo ontstaan glinsterende ontwerpen. Een pakket bevat meestal kralen in alle kleuren, een kralennaald en een patroon. Het werk is fijn en vraagt geduld en goed licht. Voor beginners is een eenvoudig ontwerp met weinig kleuren het makkelijkst. Let op dat er genoeg kralen in zitten en dat ze gelijkmatig van maat zijn.

Pakketten voor kinderen

Kinderpakketten gebruiken grove stof, dik garen en een stompe naald, vaak met een eenvoudig motief. Ze zijn bedoeld om te leren. Lees meer in ons artikel over borduren met kinderen.

Pakketten voor op kleding

Er bestaan ook pakketten om een motief op kleding te borduren, bijvoorbeeld met een opstrijkbaar patroon. Zo kun je een jasje of tas versieren. Ondersteuning aan de achterkant en een kleine ring zijn dan belangrijk. Zie ons artikel over borduren op kleding.

Waar let je op bij het kiezen?

Dit zijn de punten waarop pakketten echt van elkaar verschillen.

1. Moeilijkheid en formaat

Een klein pakket, bijvoorbeeld een motief van ongeveer tien bij tien centimeter, is in een paar avonden af. Dit is een richtmaat uit de praktijk. Grote pakketten kunnen weken tot maanden duren. Kies als beginner iets kleins, zodat je het afmaakt en de smaak te pakken krijgt. Leg een groot pakket liever op de verlanglijst voor later.

2. Aantal kleuren en steken

Meer kleuren betekent meer wisselen, meer tellen en meer kans op fouten. Pakketten met een beperkt aantal kleuren zijn overzichtelijker. Hetzelfde geldt voor steken: een pakket met één of twee steken leert je de basis, een pakket met tien verschillende steken is iets voor later.

3. Kwaliteit van de stof

Stof moet netjes geweven zijn, zonder gaten of vlekken, en groot genoeg voor het ontwerp plus een rand om in te spannen. Op aida met grotere vakjes zie je de gaatjes beter. Fijne stof is mooier maar vraagt meer van je ogen.

4. Kwaliteit van het garen

Goed garen loopt soepel, rafelt niet en heeft gelijkmatige kleuren. Pluizig of dun garen is vervelend. Kijk naar beoordelingen over het garen. Als je het werk gaat wassen, is kleurvast garen belangrijk: let op wat de fabrikant aangeeft.

5. Duidelijkheid van het patroon en de uitleg

Een goed patroon is leesbaar, met een kleurenlegenda en markeringen voor het midden. Een patroon in te kleine letters of met onduidelijke symbolen maakt het werk lastiger dan nodig. Een handleiding met tekeningen is een pluspunt. Bij vrij borduren moet de steekuitleg met afbeeldingen zijn.

6. Compleetheid

Staat in de beschrijving wat er in de doos zit? Zitten alle kleuren erin, ook de kleine hoeveelheden? Een pakket dat het garen precies uitrekent, heeft weinig overschot. Controleer of er extra garen is voor foutjes.

7. Thema en motief

Kies een motief dat je zelf mooi vindt. Je kijkt er lang naar. Populaire onderwerpen zijn bloemen, dieren, geboortetegels, kerst, boekenleggers, naamplaatjes en kleine kussens. Vraag jezelf af of je het werk straks wilt ophangen of weggeven.

8. Prijs

Prijzen lopen sterk uiteen. We noemen geen bedragen, want die veranderen. Vergelijk wat je krijgt voor je geld: hoeveel garen, welke kwaliteit stof, of er een ring bij zit. Een duurder pakket is niet altijd beter, maar een zeer goedkoop pakket heeft soms garen of stof van mindere kwaliteit. Voor een eerste keer is een eenvoudig pakket van redelijke kwaliteit een goede keuze.

Borduren pakket kopen voor beginners: de korte versie

Zoek je een borduren pakket voor beginners en heb je weinig tijd om te vergelijken? Loop dan deze korte lijst af. Een goed borduren pakket voor beginners is klein, heeft weinig kleuren en een leesbaar patroon. Kijk bij elk borduren pakket of stof, garen, naald en uitleg in de doos zitten. Wil je borduren met kralen, kies dan een pakket met een eenvoudig ontwerp. Zoek je een borduren pakket voor een kind, kies dan grove stof en dik garen. En heb je een borduren pakket op het oog dat opvallend goedkoop is, lees dan eerst reviews over garen en patroon. Zo koop je een borduren pakket dat je ook echt afmaakt.

Waar koop je een borduurpakket?

Pakketten zijn te koop bij handwerk- en hobbywinkels, warenhuizen, discounters, online platforms en webwinkels van merken. Het aanbod verschilt per seizoen. Een paar tips voor het vergelijken:

• Lees de omschrijving goed en kijk wat er precies in zit.
• Zoek foto’s van het uitgepakte pakket of reviews met foto’s.
• Kijk of er een duidelijke retourregeling is, voor het geval er iets ontbreekt.
• Let bij pakketten uit actiefolders op het formaat en de inhoud, niet alleen op de prijs.
• Vraag in een winkel of je de inhoud mag bekijken.

Er zijn merken en winkels die je regelmatig terugziet, maar wij raden hier geen specifiek merk aan. Ontdek zelf wat bij je past.

Wat heb je naast een pakket nog nodig?

De meeste pakketten bevatten alles, maar een paar dingen heb je vaak toch nodig of zijn handig.

• Een borduurring of frame, als er geen bij zit.
• Een kleine, scherpe schaar om draden af te knippen.
• Goed licht, bij voorkeur daglicht of een lamp met een neutrale kleur.
• Een strijkijzer en zachte handdoek om het werk af te werken.
• Een lijst of karton om het werk in te lijsten.

Wil je met een machine werken in plaats van met de hand, bekijk dan ons artikel over de borduurmachine. Voor een breder overzicht van de hobby staat alles op een rij in de pijler naaien en borduren.

Zo haal je het meeste uit je pakket

Pak het pakket uit en leg alles neer. Controleer de inhoud aan de hand van de lijst, en sorteer het garen op symbool of kleurnummer. Vind het midden van de stof en het patroon, en begin daar. Span de stof in de ring en werk in rijen. Houd de achterkant netjes, zonder knopen en zonder lange sprongen. Kijk regelmatig naar het patroon om te zien of je op de goede plek bent.

Houd je het kort? Plan een vast moment, bijvoorbeeld een uurtje per avond. Zo heb je een klein pakket binnen een paar weken af. Heb je het werk klaar, dan kun je het wassen, strijken en inlijsten.

Een borduurpakket past in een lange traditie. In het Rijksmuseum bewaart men een merklap uit 1698, met zijden kruissteken op wollen mousseline geborduurd. Wat toen met geduld en een patroon op een lap stof werd gedaan, doe je nu met een doos waarin alles al klaarligt.

Veelgemaakte fouten bij het kiezen van een borduren pakket

Te groot beginnen

Het mooiste pakket is niet altijd het beste voor een eerste keer. Kies een klein formaat.

Alleen op prijs kiezen

Een pakket met slecht garen of een onduidelijk patroon kost je veel frustratie. Kijk naar de inhoud en de reviews.

De inhoud niet controleren

Soms ontbreekt een kleur of de ring. Lees de beschrijving voor je koopt en controleer bij het uitpakken.

Het verkeerde type kiezen

Wil je tellen en niet tekenen? Dan kies je kruissteek. Houd je van vrij werken? Dan kies je een pakket met een voorgetekend ontwerp. Zoek een pakket dat bij je werkwijze past.

Geen rekening houden met wassen

Wil je het werk gebruiken, bijvoorbeeld op een handdoek of kussen, controleer dan of het garen kleurvast is.

Veelgestelde vragen over borduren pakket

Verder lezen

Borduren met kinderen lukt als je kiest voor grove stof, een stompe naald en dik garen, en als je het werk klein en kleurrijk houdt. Veel kinderen kunnen vanaf ongeveer vijf of zes jaar met begeleiding eenvoudige steken zetten, zoals de stiksteek. Een kleine ring, een gat-patroon om door te prikken en een motief van een paar steken maken het haalbaar. Zo leert een kind concentratie, handvaardigheid en geduld, en heeft het iets moois om te laten zien.

Borduren met kinderen is een rustige, tastbare activiteit die weinig materiaal vraagt. Daarom is het geschikt voor thuis, voor een regenachtige middag of voor het schoolwerkje. In dit artikel lees je vanaf welke leeftijd borduren kan, welke spullen veilig zijn, hoe je een eerste project aanpakt, welke steken het eerst aan bod komen en hoe je het leuk houdt voor jong en oud. Wil je eerst zelf de basis oefenen, lees dan onze gids over borduren.

Vanaf welke leeftijd kunnen kinderen borduren?

Er is geen vaste leeftijd. Het hangt af van de fijne motoriek, de concentratie en de begeleiding. Als richtwaarde kunnen veel kinderen vanaf een jaar of vijf of zes met hulp een eenvoudige steek zetten. Jongere kinderen kunnen beginnen met rijgkaarten, waarbij een stompe naald met dik garen door grote gaten gaat. Oudere kinderen en tieners kunnen steeds meer zelf, tot en met kruissteek en vrij borduren. Dit is een praktische richtlijn, geen onderzoeksresultaat: elk kind is anders.

Volgens Wikipedia over handwerken kregen meisjes vroeger op de lagere school les in nuttige handwerken. Tegenwoordig wordt handwerken vooral als hobby beoefend, en voor iedereen. Dat betekent dat borduren er niet meer bij hoort als schoolvak, maar dat het wel een mooie bezigheid blijft voor jongens en meisjes.

Wat leren kinderen van borduren?

Borduren oefent de handvaardigheid: een naald pakken, door een gaatje prikken, de draad aantrekken. Het vraagt concentratie, het opvolgen van een volgorde en geduld. Daarnaast beleven kinderen er plezier aan een resultaat te zien groeien. Dit zijn algemene ervaringen van ouders en leerkrachten, geen wetenschappelijke claim.

Welke spullen heb je nodig voor borduren met kinderen?

Voor kinderen kies je spullen die veilig zijn en makkelijk te hanteren.

Stof

Kies een grof weefsel met grote gaten. Aida met grote vakjes is geschikt, zeker als het vakje groot genoeg is om de naald zonder moeite door te laten. Voor de jongsten bestaan kaartjes of plastic raamwerkjes met voorgeponste gaten. Ook een stuk vilt of stevig katoen kan, mits de naald niet te scherp is. Volgens Wikipedia over borduren is aida een stof met bosjes draden en dus gemakkelijk aftelbaar, en stramien een grof weefsel dat vaak voorbedrukt wordt verkocht. Beide zijn geschikt voor kinderen.

Garen

Dik garen is het makkelijkst: wol, tapisseriewol of perlégaren. Voor kleine kinderen werkt een korte draad van zo’n veertig centimeter het best, omdat lange draden verwarren. Dit is een richtwaarde. Bij splijtgaren van katoen kun je meerdere draden samen gebruiken voor een dikke lijn.

Naald

Een stompe naald met een groot oog, zoals een tapisserienaald, is veiliger en makkelijker in te rijgen. Scherpe naalden zijn voor ouderen en voor stoffen die dat nodig hebben. Geef een kind liefst geen kleine naald met een klein oog: dat geeft frustratie.

Ring of frame

Een kleine houten of plastic ring houdt de stof strak. Voor kleine handen is een ring van een centimeter of vijftien prettig. Lees onze uitleg over de borduurring voor tips over inspannen. Bij heel kleine kinderen is een frame zonder schroef soms veiliger.

Schaar en overig

Een kleine kinderschaar met afgeronde punt, een rijgdraadje en een bakje om alles in te bewaren. Houd alles na het borduren in een doos met deksel, buiten bereik van jonge kinderen, vooral naalden en spelden.

Veilig borduren met kinderen

Veiligheid is geen reden om niet te beginnen, maar wel iets om bij stil te staan. Een paar afspraken helpen.

• Blijf erbij. Laat jonge kinderen niet alleen met naalden en schaar.
• Tel de naalden. Weet hoeveel naalden je neerlegt en hoeveel je opruimt.
• Gebruik een stompe naald. Voor de jongsten altijd.
• Een vaste plek. Borduren aan tafel, niet in bed of op de bank, zodat naalden niet zoek raken.
• Korte draden. Voorkomt dat het garen om vingers of polsen wikkelt.
• Berg alles op. Kleine onderdelen horen niet bij jonge broertjes of zusjes.

Dit zijn praktische afspraken, geen wettelijk voorgeschreven regels. Pas ze aan op de leeftijd en het karakter van je kind.

Zo begin je met borduren met kinderen: een eerste project

Een eerste project is klein, kleurrijk en snel af. Het geeft plezier en een gevoel van succes.

Project 1: een rijgkaartje of een stiksteek-lijn

Voor de jongsten: een kaart met gaten waar het kind een draad doorheen steekt, bijvoorbeeld in de vorm van een dier of een vorm. Je leert het kind in- en uitsteken en de draad aantrekken.

Project 2: een regenboog van stiksteken

Teken met een stift bogen op een stuk stof of vilt. Het kind borduurt met stiksteken over de lijnen, elke boog in een andere kleur. Een regenboog is makkelijk, vrolijk en gebruikt maar één steek.

Project 3: een naam of initiaal

Teken een letter met grote lijnen. Het kind volgt de lijn met stiksteken. Leuk als cadeau of als label.

Project 4: een eenvoudig kruissteekmotief

Voor kinderen die al wat ervaring hebben: een klein kruissteekmotief op aida met grote vakjes, bijvoorbeeld een hartje of een ster. Een gegeven telpatroon is makkelijk om te volgen. Wil je meer weten over de kruissteek, kijk dan naar de uitleg over kruissteek.

Project 5: een eigen tekening

Een kind tekent iets en borduurt de lijnen na. Zo is het werkstuk helemaal van het kind. Het hoeft er niet perfect uit te zien.

Welke steken leer je een kind?

Begin met één steek, en voeg er pas een toe als de eerste lukt.

• Stiksteek. Omhoog, een stukje verder omlaag. De basis voor alles.
• Rijgsteek. Een lange stiksteek, geschikt voor de jongsten, met grote tussenruimte.
• Steelsteek. Voor gebogen lijnen en letters, voor oudere kinderen.
• Kruissteek. Twee schuine steken die elkaar kruisen. Op aida een goede volgende stap.
• Lussteek en knoopsteek. Voor kleine versieringen, als het kind meer ervaring heeft.

Een overzicht van alle steken staat bij borduursteken.

Zo houd je borduren met kinderen leuk

Kinderen houden het vol als het speels blijft. Een paar dingen helpen.

• Houd de sessies kort. Een kwartier tot een halfuur is voor veel kinderen genoeg. Dit is een richtwaarde.
• Laat ze kiezen. Garenkleur, motief en plek. Eigen keuzes maken het werk persoonlijker.
• Waardeer de poging. Scheve steken horen erbij. Het gaat om het proces.
• Borduur zelf mee. Kinderen kijken veel af. Samen aan tafel borduren is gezellig.
• Zet iets af. Een klein werkje dat af is en een plek krijgt, motiveert meer dan een groot werk dat blijft liggen.
• Verbind het met iets. Een kaart voor oma, een label voor een tas, een onderzetter.

Wat als het niet lukt?

Raakt een kind gefrustreerd, stop dan en probeer later opnieuw. Soms is een andere steek of een grotere naald genoeg. Moeilijk is niet erg, saai wel. Pas het niveau aan.

Borduren met kinderen in een groep, op een feestje of in de klas

Borduren met kinderen werkt ook goed in een groepje. Op een regenachtige middag, een kinderfeestje of in de klas kan een klein borduurproject een rustig moment geven tussen drukkere activiteiten. Een paar dingen helpen bij een groep.

Bereid alles vooraf voor. Span de stof in de ringen, rijg de naalden in en leg per kind een bakje met een paar kleuren garen klaar. Zo hoeft niemand te wachten en blijft het overzichtelijk. Kies een eenvoudig motief dat in een uur af kan, zoals een hartje, een ster of een regenboog, en teken de lijnen alvast op de stof. Voor de jongsten kunnen de lijnen met stippen worden aangegeven, zodat ze alleen van stip naar stip hoeven te steken.

Zorg voor genoeg volwassenen. Eén volwassene per paar kinderen is prettig, zodat er altijd iemand is om te helpen met inrijgen en om de naalden in de gaten te houden. Tel de naalden aan het begin en aan het eind. Laat de kinderen hun naam op de achterkant schrijven, zodat niemand het verkeerde werkje mee naar huis neemt. En kijk niet naar perfectie: een groepje kinderen dat samen iets maakt, heeft vooral plezier. Het resultaat is een rij kleurrijke, eigenzinnige werkjes, en dat is precies de bedoeling.

Borduren op kleding met kinderen

Een kleine versiering op een kinderjasje, een tas of een schortje is een mooi project voor kind en volwassene samen. Het kind borduurt een eenvoudig motief op een stuk stof dat later wordt opgenaaid, of op een kledingstuk met een ondersteuning aan de achterkant. Meer daarover lees je in borduren op kleding. Voor een volwassene die met de naaimachine de afwerking doet, kan een borduurmachine een alternatief zijn voor namen en motieven, maar voor kinderen is borduren met de hand veiliger en leerzamer.

Veelgemaakte fouten

Te moeilijk beginnen

Een fijn patroon met veel kleuren zorgt voor teleurstelling. Begin met een grof weefsel, dik garen en een eenvoudige vorm.

Te lange draad

Lange draden raken in de knoop. Gebruik een draad van ongeveer veertig centimeter voor de jongsten.

Te weinig begeleiding

Jonge kinderen hebben iemand nodig die helpt bij in- en uitsteken, in de beginfase. Zit erbij.

Te veel perfectie

Wie alles wil verbeteren, haalt de lol weg. Laat ze zelf werken en geef een compliment voor de inzet.

De stof zit los

Span de stof strak in de ring. Een los doek maakt het prikken moeilijk. Help het kind met inspannen.

Veelgestelde vragen over borduren met kinderen

Verder lezen

Borduren op kleding lukt het best als je de stof goed ondersteunt, een ring gebruikt en kiest voor een klein, eenvoudig motief. Teken of plak je ontwerp op de plek, leg een laagje ondersteuning aan de achterkant, span de stof met een ring en borduur met stiksteek, steelsteek of kettingsteek. Een naam, een bloem of een klein dier op de borstzak is een mooi eerste project.

Borduren op kleding is een van de populairste manieren om met een handwerktechniek iets persoonlijks te maken. Een gewone jas, jeans of trui krijgt zo een eigen karakter, en je kunt beschadigde plekjes verstoppen of oude kleding een tweede leven geven. In dit artikel lees je welke stoffen geschikt zijn, hoe je ontwerpen overbrengt, welke spullen je nodig hebt, hoe je de steken zet zonder dat de kleding gaat trekken en hoe je het resultaat wast. Wil je eerst de basis, lees dan onze gids over borduren.

Welke kleding is geschikt voor borduren op kleding?

Vrijwel elk kledingstuk kan een geborduurd motief krijgen, maar de ene stof gaat makkelijker dan de andere. Volgens Wikipedia over borduren kan borduren op leer, textiel en andere ondergronden, en worden vaak lichte, stevige stoffen gebruikt. Voor kleding is dat niet anders. De regel is simpel: hoe stabieler de stof, hoe makkelijker het werk.

Stoffen die goed gaan

• Katoen en linnen. Stevig, niet rekbaar en makkelijk te borduren. Een overhemd, blouse of schort is een goed begin.
• Spijkerstof (denim). Stevig en vergevingsgezind, maar de naald moet scherp zijn. Een jeansjas of -zak is een klassieker.
• Canvas. Voor tassen, jassen en schorten. Dik, maar goed te borduren met een stevige naald.
• Wol en vilt. Een jas of muts is te borduren, vooral met wol of dikker garen.

Stoffen waar je op moet letten

• Rekbare stof zoals tricot, jersey en sweaterstof. De stof rekt uit in de ring en trekt weer samen na het borduren, waardoor het werk kreukelt. Gebruik ondersteuning aan de achterkant en span niet te strak.
• Gebreide kleding. Een trui of vest rekt mee. Borduur met een stabilisator aan de binnenkant en gebruik een grotere naald met stompe punt om de breisteken niet te beschadigen.
• Dunne of gladde stof zoals zijde en satijn. Gevoelig voor gaatjes en afdrukken van de ring. Werk met een zachte ondergrond en een kleine, fijne naald.
• Waterdichte of gecoate stof. Elke steek laat een gaatje achter, dus het materiaal is minder goed waterdicht na het werk.

Een kledingstuk dat je al vaak draagt, is soms de leukste kandidaat. De Rijksoverheid schrijft in een bericht over een toekomstbestendige textielsector dat kleding langer gedragen kan worden, en dat verhuur, doorverkoop en reparatie kansen zijn. Een geborduurd motief is een leuke manier om een oud kledingstuk een nieuw leven te geven.

Wat heb je nodig voor borduren op kleding?

Het lijstje lijkt op dat voor gewoon borduren, met een paar extra’s.

• Een borduurring. Een kleinere maat is handig omdat je maar een stuk van het kledingstuk inspant. Zie onze uitleg over de borduurring.
• Garen. Splijtgaren van katoen is de standaard. Voor jeans en jassen kun je dikker garen of perlégaren gebruiken.
• Naalden. Een scherpe borduurnaald voor weefsels, een stompe voor gebreide stof.
• Ondersteuning (stabilisator). Een dun laagje dat je aan de achterkant plakt of opstrijkt, zodat de stof niet trekt. Opstrijkbaar of oplosbaar, afhankelijk van de stof.
• Een uitwasbare of verdwijnende stift, of een stukje overtrekpapier om het ontwerp over te brengen.
• Kleine, scherpe schaar.

Kies je voor machinaal werk, dan heeft een borduurmachine hier een eigen aanpak. Een kleiner werkje met de hand is echter zeer goed te doen.

Zo breng je een ontwerp over op kleding

Bij borduren op kleding breng je een ontwerp op meerdere manieren over. Welke past, hangt af van de stof.

Overtrekken met een lichtbak of raam

Plak de tekening tegen een raam, leg het kledingstuk erover en trek het ontwerp over met een uitwasbare stift. Het werkt goed bij dunne of lichte stof.

Plakbaar of oplosbaar patroon

Er bestaan vellen waarop je een ontwerp tekent of print, die je op de stof plakt. Je borduurt door het vel heen en wast het daarna weg. Dat is vooral prettig bij donkere of dikke stof, waarop overtrekken niet lukt.

Met een sjabloon of met de hand tekenen

Teken het motief rechtstreeks met een stift of krijtpotlood op de stof, of gebruik een sjabloon. Bij donkere kleding gebruik je een witte of lichte stift. Controleer eerst op een onzichtbare plek of de lijnen verdwijnen bij wassen.

De plaats bepalen

Leg het kledingstuk neer en kijk waar het motief komt. Bij een shirt zit een klein motief vaak op de borst, aan de zijkant van de borstkas, op de kraag of aan de mouwrand. Meet de plek, bijvoorbeeld een handbreedte onder de kraag, zodat links en rechts gelijk zijn. Controleer vóór het borduren hoe het motief valt als je het kledingstuk aantrekt.

Zo werkt borduren op kleding in vijf stappen

Heb je het ontwerp en de spullen? Dan volg je deze stappen voor borduren op kleding.

Stap 1: ondersteun de stof

Plak of strijk een laagje ondersteuning aan de achterkant, juist op de plek van het ontwerp. Bij rekbare stof is dit onmisbaar, bij stevige stof soms niet nodig. Kies een type dat past bij de stof; de verpakking geeft meestal een advies.

Stap 2: span in een ring

Span alleen het deel dat je gaat borduren in de ring, met de rest van het kledingstuk eromheen vrij. Zorg dat de stof strak maar niet uitgerekt staat. Controleer dat je niet per ongeluk een andere laag, zoals de achterkant van een shirt, mee hebt ingespannen.

Stap 3: kies je steken

Voor borduren op kleding werken eenvoudige steken het beste. De stiksteek en steelsteek maken lijnen en letters. De kettingsteek geeft een iets dikkere lijn. Voor vlakken gebruik je satijnsteek of een reeks kleine steken naast elkaar. Alle steken staan in ons overzicht van borduursteken.

Stap 4: borduur met rustige spanning

Trek de draad niet te strak aan. Op kleding veroorzaakt te strakke spanning rimpels die na het wassen blijven. Houd de steken gelijkmatig en werk de achterkant netjes af: geen lange draden of knopen die onder de huid prikken.

Stap 5: werk af

Haal de stof uit de ring, knip de draadeinden af en verwijder overtollige ondersteuning. Bij opstrijkbare ondersteuning knip je de randen bij. Strijk het werk voorzichtig op de achterkant, met een doek eronder.

Ideeën voor borduren op kleding

De mogelijkheden zijn groot, en de meeste begin je met iets kleins.

• Een naam of initialen. Op een borstzak, mouw of kraag. Met stiksteek of steelsteek lukt een lettertype met ronde letters goed.
• Een bloem of plantje. Klassiek op een jeansjas, blouse of schort.
• Een klein dier of symbool. Op de borst van een shirt of op een tas.
• Een logo of woord. Als je een eenvoudig ontwerp hebt, kun je het met de hand borduren of laten maken.
• Reparatie als versiering. Een gat of vlek bedekken met een motief of met zichtbare stoppen.
• Kinderkleding. Een klein motief op een jasje of schortje is een mooi cadeau. Kinderen kunnen zelf ook meedoen: zie ons artikel over borduren met kinderen.

Borduren op kleding die je al hebt, of op nieuwe stof?

Je kunt op twee manieren beginnen. Borduren op kleding die je al hebt is het makkelijkst om te oefenen, omdat je meteen ziet hoe het resultaat past. Je hoeft niets te naaien, en een oude jas of jeans heeft vaak toch al een plek waar een motief mooi staat. Het nadeel is dat een kledingstuk in elkaar zit: je kunt niet overal bij met de ring, zoals in de mouw of onder een zoom.

De andere manier is borduren op nieuwe stof, voordat je er een kledingstuk van naait. Dan werk je plat, heb je veel ruimte en kun je het hele ontwerp in één keer inspannen. Dit is wat veel naaisters doen met een kledingpatroon: ze borduren eerst het stuk dat op de borst of de mouw komt en naaien daarna het kledingstuk in elkaar. Dat vraagt wel dat je de naadtoeslagen en de plek van het motief goed meet. Voor beginners is borduren op een bestaand kledingstuk daarom het verstandigst. Wie later zelf kleding wil maken, vindt meer in onze gids over naaien en borduren en bij de naaimachine.

Kleding met geborduurd werk wassen en verzorgen

Wil het werk jaren mooi blijven, dan helpt een zachte aanpak. Was het kledingstuk met de hand of op een kort, koel programma, met het geborduurde deel naar binnen gekeerd. Gebruik een mild wasmiddel en wring niet uit. Laat het aan de lucht drogen en strijk aan de achterkant. Dit zijn algemene richtlijnen. Kijk altijd ook naar het waslabel van het kledingstuk en naar de verpakking van het garen, want niet elk garen is kleurecht.

Heb je gewerkt met een wegspoelbare stabilisator of een uitwasbare stift? Spoel het kledingstuk dan goed om alle restjes weg te krijgen. Droog het niet in een droger voordat alle lijnen weg zijn, want warmte kan stiftlijnen vastzetten.

Veelgemaakte fouten bij borduren op kleding

Het werk trekt en rimpelt

Te strakke draad, geen ondersteuning of een te strak ingespannen stof. Gebruik een stabilisator, span minder strak en trek de draad rustiger aan.

De ring laat een afdruk achter

Haal de ring weg als je stopt en stoom de afdruk weg. Bij gevoelige stoffen werk je met een zachte band om de ring.

Het ontwerp is te groot

Een groot, dicht motief maakt kleding stijf en zwaar. Houd het ontwerp klein en licht, vooral op dunne stoffen.

De achterkant prikt of schuurt

Knopen en lange draden kunnen irriteren. Bedek de achterkant met een stuk zachte stof of een opstrijkbare onderlaag.

Het patroon verdwijnt niet

Test uitwasbare stiften vooraf, en gebruik ze niet op stoffen waar ze blijven zitten.

Veelgestelde vragen over borduren op kleding

Verder lezen

Een borduurring houdt de stof strak gespannen, zodat je steken netjes blijven liggen en de stof niet gaat trekken. Je kiest een ring die iets groter is dan je ontwerp, legt de stof over de binnenring, drukt de buitenring eroverheen en trekt de stof aan alle kanten strak. Voor de meeste beginners is een ronde houten borduurring met een schroefje in een middelgrote maat de beste start.

Een goede borduurring is eigenlijk het belangrijkste hulpmiddel dat je hebt, na naald en garen. Zit de stof los, dan trekken de steken het werk samen en wordt het bobbelig. Zit de stof te strak, dan trekt het weefsel scheef. In dit artikel lees je welke soorten er zijn, hoe je een maat kiest, hoe je stof inspant, hoe je de ring tijdens het werk gebruikt en hoe je na afloop de ringafdruk eruit haalt. Wil je eerst de basis weten, lees dan onze gids over borduren.

Waarvoor gebruik je een borduurring?

Volgens Wikipedia over borduren hoort een borduurraam of borduurring tot het gereedschap, om de stof strak te spannen. Het is een eenvoudig hulpmiddel met een groot effect. Een gespannen stof geeft steken die gelijk van lengte en spanning zijn. Je trekt de draad niet te strak aan, omdat de stof zelf al op spanning staat. En de steken zakken niet weg in het weefsel.

Er zijn werken waarvoor je geen ring nodig hebt. Bij kleine telwerkjes op stevige stof, of bij grote werken op een frame, werk je anders. Voor de meeste beginners geldt: neem een ring, vooral bij vrij borduren en bij dunne stoffen. Het scheelt veel frustratie. Ook bij kruissteek op aida is een ring of frame handig, hoewel sommige mensen het zonder doen, zoals de Wikipedia-pagina over kruissteek aangeeft: het werk wordt vaak in een ring gespannen om het vlak te houden.

Welke soorten borduurringen zijn er?

Er zijn drie vormen die je in de winkel tegenkomt. Elke heeft zijn eigen toepassing.

Houten borduurring met schroef

De klassieker. Twee ringen, waarvan de buitenste een schroefje heeft om de spanning in te stellen. Hout geeft houvast, waardoor de stof minder wegglijdt. Er zijn ringen in veel maten, van heel klein tot flink groot. Een houten ring is ook mooi als lijst: je kunt het werk erin laten zitten en ophangen.

Plastic borduurring

Een plastic ring met een veerklem of schroef. Hij is licht, goedkoop en vaak ruim verkrijgbaar, bijvoorbeeld bij grote hobbywinkels en discounters, en geschikt voor kinderen en voor oefenwerk. Plastic heeft meestal minder grip dan hout, dus de stof kan sneller losraken. Bij fijne stoffen kan dat vervelend zijn.

Borduurraam of frame

Een rechthoekig raam, met zijkanten die je vastzet, wordt gebruikt voor grote werken zoals tafelkleden of wandkleden. Je kunt hem op een standaard zetten, zodat je beide handen vrij hebt. Dat is handig bij lange kruissteekprojecten. Een raam vraagt wel meer ruimte en meer tijd om in te spannen.

Ovale ring, grote ring en klemmen

Daarnaast bestaan ovale ringen, ringen met een standaard of klem en ringen die je aan een tafel kunt vastzetten. Zo houd je beide handen vrij. Zoek je een borduurring voor ovale vormen, dan helpt een ovale ring voor lange motieven zoals een slinger of een tekst. Een ring met houder is prettig als je lang achter elkaar werkt.

Welke maat borduurring kies je?

De ring moet groter zijn dan je ontwerp, zodat het hele motief binnen de ring past. Bij een groter werk verplaats je de ring, maar dat doe je liever zo weinig mogelijk, omdat de ring de gemaakte steken plat drukt.

• Klein motief of naam: een ring van een paar centimeter doorsnee. Hij is handig mee te nemen.
• Gemiddeld motief: een middelgrote ring, het meest gebruikt bij beginners.
• Groot motief: een grotere ring of een frame. Bij erg grote ringen wordt de stof in het midden minder strak, dus kijk of een raam meer geschikt is.

Een bruikbare vuistregel is om een ring te kiezen waarvan de binnenmaat ruim een paar centimeter groter is dan je ontwerp. Dit is een richtwaarde uit de praktijk. Een klein werk in een grote ring is wel mogelijk, maar het zit minder handig, omdat je hand steeds ver moet reiken. Een middelgrote ring is vaak de beste keuze.

Zo span je de stof in je borduurring

Inspannen lijkt eenvoudig, maar het is de stap die de meeste invloed heeft op het resultaat. Volg deze volgorde.

Stap 1: knip de stof groot genoeg

De stof moet minstens enkele centimeters rondom de ring uitsteken, zodat je hem kunt vastpakken en aantrekken. Heb je een klein stukje stof, leg er dan een stuk extra stof omheen of werk met een frame.

Stap 2: leg de stof over de binnenring

Leg de binnenring op een vlakke tafel en leg het gedeelte van de stof waar je wilt borduren in het midden, met de goede kant naar boven. Zorg dat het ontwerp in het midden van de ring valt.

Stap 3: druk de buitenring eroverheen

Draai het schroefje van de buitenring los en zet de ring over de stof. Druk hem naar beneden tot de ringen in elkaar zitten. Trek tijdens het aandraaien de stof voorzichtig bij aan de randen, aan alle kanten gelijk.

Stap 4: draai het schroefje vast

Draai het schroefje zo vast dat de stof niet meer verschuift. Trek nog een keer na rondom aan de stof. Het weefsel moet recht lopen: de draden van de stof horen evenwijdig aan de rand.

Stap 5: controleer de spanning

Tik zachtjes met een vinger op de stof. Hij moet strak voelen, bijna als een trommelvel. Is hij slap, dan draai je de schroef iets los, trekt de stof aan en draait weer vast. Is hij overspannen, dan trekt het weefsel scheef en geeft hij bij het borduren mee.

Zo gebruik je de ring tijdens het borduren

Zit de stof vast, dan borduur je op de gebruikelijke manier. Een paar gewoontes helpen.

• Houd de ring in je ene hand of leg hem op je schoot. Zo kun je steeds van boven en onder werken.
• Controleer de spanning af en toe. Door het werken verslapt de stof een beetje. Trek hem bij waar nodig.
• Werk de achterkant netjes. Knopen en dikke draden die achter de stof zitten, drukken in de ring en geven bobbels. Houd het werk plat.
• Haal het werk eruit als je stopt. Laat je een werkstuk dagenlang in de ring zitten, dan blijft er een afdruk achter, vooral bij gevoelige stoffen en bij hout. Dat geldt ook voor ringen met schroef: de druk laat een rand achter.

Ringafdruk en kreukels verwijderen

Zit er na het borduren een ring in de stof, dan is dat meestal te herstellen. Probeer dit:

1. Vochtig maken. Dep de ring zachtjes met een licht vochtige doek.
2. Op de achterkant strijken. Leg het werk met de goede kant naar beneden op een zachte handdoek en strijk de ring weg met een stoomstrijkijzer, zonder te drukken.
3. Wassen. Een licht wasbeurt met de hand haalt de afdruk vaak weg. Gebruik een mild wasmiddel en kijk eerst naar de verpakking van je garen en stof.
4. Voorkomen. Haal het werk uit de ring als je stopt, vooral als je het langere tijd laat liggen.

Bij stoffen zoals fluweel, zijde of gecoate katoen kun je beter geen ring gebruiken, omdat de afdruk blijft. Gebruik dan een frame of werk met een stuk papier of vilt dat je onder het werk legt. Op kleding kun je de ring ook gebruiken, mits je hem op een stabiele ondergrond zet. Meer daarover vind je in de pagina over borduren op kleding.

Veelgemaakte fouten met de borduurring

De stof zit te los

Het gebruikelijkste probleem. Draai het schroefje meer aan en trek de stof bij. Wikkel de binnenring met band voor meer grip.

De stof trekt scheef

Je hebt de stof te hard aan één kant getrokken. Haal hem eruit en span opnieuw in, met de draden van het weefsel recht langs de ring.

De ring is te groot of te klein

Een ring die te klein is, zorgt dat je steeds moet verplaatsen. Een ring die te groot is, geeft een slappe stof in het midden. Kies een middelmaat.

Het ontwerp zit niet in het midden

Teken het midden van je ontwerp en vouw de stof dubbel om het midden te vinden. Zo zet je het motief goed in de ring.

De ring laat sporen na

Zie hierboven. Haal het werk uit de ring als je stopt, en gebruik een zachte band of een frame bij gevoelige stoffen.

Alternatieven voor de borduurring

Een borduurring is niet de enige optie. Een paar alternatieven:

• Een borduurraam of frame. Voor grote werken en kruissteek. Je hebt beide handen vrij, met een standaard.
• Rolframe of scroll frame. Voor lange werken op telstof.
• Opstrijkbare stabilisator. Soms gebruikt bij machineborduren in plaats van een ring. Zie onze uitleg over de borduurmachine.
• Geen ring. Bij stevige stof en kleine telwerkjes lukt het ook zonder.

Zoek je onderwerpen rond borduren, bekijk dan de pijler naaien en borduren of leer meer over de verschillende borduursteken.

Veelgestelde vragen over de borduurring

Verder lezen

Borduursteken zijn de steken waarmee je met naald en draad een patroon op stof maakt. Met tien borduursteken kom je een heel eind: voorsteek, achtersteek, stengelsteek, kettingsteek, plattesteek, Franse knoop, margrietsteek, festonsteek, visgraatsteek en kruissteek. Elke steek heeft een eigen uiterlijk, en door ze te combineren ontstaan bloemen, letters, randen en vlakken.

Je hoeft niet alle borduursteken te kennen om te beginnen. Veel mooi werk bestaat uit maar drie of vier steken. In deze uitleg lees je hoe je elke steek stap voor stap maakt, waar je hem voor gebruikt en hoe je ze oefent. Het hoort bij het bredere vak van borduren, en je vindt er meer over in onze gids over naaien en borduren.

Wat zijn borduursteken?

Een borduursteek is één manier om een draad door de stof te halen. Door steken op een bepaalde manier te herhalen ontstaat een lijn, een vlak of een textuur. Borduren is daarmee een verzameling steken, een soort alfabet waarmee je beelden maakt.

In de borduurwereld maakt men onderscheid tussen vrij borduren en tellend borduren. Volgens Wikipedia zijn bij vrij borduren de ontwerpen aangebracht zonder rekening te houden met de weefselstructuur van de stof, en wordt bij tellend borduren over een vast aantal draden van de ondergrond gesteken, wat makkelijker gaat op een gelijkmatig geweven stof zoals aida. Kruissteek is het bekendste voorbeeld van tellend borduren. De meeste andere steken in dit artikel gebruik je bij vrij borduren, waarbij je het patroon op de stof tekent en met de steken volgt.

Dezelfde bron noemt voorsteek, plattesteek, kruissteek en kettingsteek als steken die in vroeg borduurwerk veel voorkomen. De basis is dus oud, en je leert hem nog steeds op dezelfde manier. Ook het Royal School of Needlework in Londen, een school die handborduren onderwijst, geeft een reeks Essential Stitch Guides uit over traditionele borduurtechnieken.

Wat heb je nodig om borduursteken te oefenen?

Voor borduursteken voor beginners heb je weinig nodig. Dit is de basis.

• Stof. Een effen, middelgrove katoen of linnen. Een gebroken witte stof laat je steken goed zien.
• Borduurgaren. Meestal zes draadjes aan elkaar, die je kunt splitsen. Voor de meeste steken gebruik je twee of drie draadjes, voor fijne lijnen één.
• Borduurnaald. Een naald met een groot oog, zodat het garen er makkelijk doorheen gaat. Kies een dikte die bij het aantal draadjes past.
• Een borduurring. Die houdt de stof strak. Volgens Wikipedia kan een ring of frame de stof spannen voor een gelijkmatige steekspanning, zodat het patroon niet vervormt. Spanning is het geheim van mooie borduursteken.
• Een schaar met kleine, scherpe bladen.
• Een stoffenpen of potlood om het patroon op de stof te tekenen. Kies een pen die uit te wassen is of verdwijnt.

Heb je het liever machinaal, dan bestaan er ook borduurmachines. Die werken met ingebouwde steekpatronen en zijn een ander verhaal dan de handsteken uit dit artikel.

Borduursteken voor beginners: de basis in 5 steken

Begin met deze vijf. Samen laten ze zien hoe lijnen en vlakken werken.

Voorsteek

De voorsteek is de eenvoudigste steek, en je kent hem van naaien.

1. Kom van de achterkant omhoog op punt 1.
2. Ga op een korte afstand, ongeveer een halve centimeter, weer omlaag op punt 2.
3. Kom omhoog op punt 3, even ver als de afstand tussen 1 en 2, en herhaal.

Maak de stukjes steeds even lang en laat tussen de steken evenveel ruimte. Een voorsteek is een zachte, gestippelde lijn, handig voor een omtrek of een patroon van stippeltjes.

Achtersteek

De achtersteek geeft een strakke, aaneengesloten lijn en is de steek voor omtrekken, letters en fijne lijnen.

1. Kom omhoog op punt 1, een steeklengte vóór het begin van je lijn.
2. Ga omlaag op het beginpunt van de lijn.
3. Kom omhoog een steeklengte voorbij punt 1 en ga omlaag in het gat waar je de vorige steek eindigde.

Je gaat dus steeds een stap terug, in het gat van de vorige steek. Zo sluiten de steken op elkaar aan. Kleine, gelijke steken geven de strakste lijn. Veel borduurpatronen bestaan alleen uit achtersteek.

Stengelsteek

De stengelsteek lijkt op een touwtje en is de mooiste steek voor bloemstelen en gebogen lijnen.

1. Kom omhoog op punt 1 en ga een klein stukje verderop omlaag op punt 2.
2. Kom omhoog op de helft van die steek, tussen punt 1 en 2, en houd de draad steeds aan dezelfde kant van de naald, onder de lijn.
3. Ga weer een stukje verderop omlaag en herhaal.

Elke steek begint dus halverwege de vorige en overlapt die een beetje. Houd de draad steeds aan dezelfde kant, anders zie je een onregelmatige lijn. Voor een dikkere stengel gebruik je meer draadjes.

Kettingsteek

De kettingsteek geeft een lijn die op een ketting lijkt en is ook geschikt als omtrek of om vlakken te vullen.

1. Kom omhoog op punt 1.
2. Ga omlaag in hetzelfde gat en laat een lusje draad liggen.
3. Kom omhoog een stukje verderop, met de naald door de lus, en trek de draad aan.
4. Ga weer omlaag in het gat waar je zojuist omhoog kwam, met een nieuwe lus, en herhaal.

Trek de lussen niet te strak aan, dan wordt de ketting dun. Een losse, gelijke trek geeft een mooie ronde schakel.

Plattesteek

De plattesteek vult een vlak. Je ziet hem in blaadjes, bloemblaadjes en letters.

1. Teken de vorm op de stof en werk eerst de omtrek in een voor- of achtersteek.
2. Kom omhoog aan de ene rand van de vorm en ga omlaag aan de overkant.
3. Leg de volgende steek dicht naast de vorige, parallel, en ga zo door tot het vlak gevuld is.

Zet de steken zo dicht tegen elkaar dat de stof niet meer zichtbaar is, zonder over elkaar heen te komen. Steken in dezelfde richting geven een gladde glans. Voor grote vlakken kun je beter een andere steek kiezen, omdat lange steken kunnen blijven haken.

Vijf borduursteken voor meer variatie

Met de vijf steken hierboven kun je veel. De volgende vijf voegen textuur en vorm toe.

Franse knoop

De Franse knoop is een klein bolletje en zie je als hart van een bloem of als oog.

1. Kom omhoog op de plek waar je het bolletje wilt.
2. Wikkel de draad een of twee keer om de naald, vlak bij de stof.
3. Steek de naald vlak naast het beginpunt weer in de stof, niet precies in hetzelfde gat, en trek de wikkels voorzichtig tegen de stof aan terwijl je de draad doortrekt.

Houd de draad onder lichte spanning terwijl je de naald doorhaalt. Meer wikkels geven een grotere knoop, maar ook meer kans op een slordig resultaat. Twee wikkels is voor beginners ruim genoeg.

Margrietsteek

De margrietsteek, ook wel losse kettingsteek genoemd, is een enkele lus die je met een klein steekje vastzet. Meerdere in een cirkel vormen een madeliefje.

1. Werk een kettingsteek, maar trek de lus niet dicht.
2. Maak met een klein steekje over de bovenkant van de lus de lus vast.
3. Kom omhoog op de plek voor het volgende blaadje en herhaal.

Zes tot acht blaadjes rond een Franse knoop vormen een bloem. Met een groene margrietsteek maak je blaadjes langs een stengel.

Festonsteek

De festonsteek, in het Engels blanket stitch, is een steek voor randen en een afwerking van stof.

1. Kom omhoog op de rand van de stof.
2. Steek de naald een stukje verder naar rechts, iets van de rand af, in de stof en kom meteen aan de rand weer omhoog, met de draad onder de naald.
3. Trek de draad aan en herhaal. Zo ontstaat langs de rand een rij lussen met rechtopstaande steekjes.

Je gebruikt de festonsteek voor een rand rond een lapje, een dekentje of een kleed. Zet de steken op gelijke afstand en even hoog voor een strakke borduursteek rand.

Visgraatsteek

De visgraatsteek geeft blaadjes met een middenlijn, schuin gestoken steken die aan weerszijden naar het midden toe lopen.

1. Maak een kleine steek bovenaan het blaadje, in het midden.
2. Kom omhoog aan de linkerrand van het blaadje, iets lager dan de eerste steek, en ga omlaag op de middenlijn, net onder het eind van de eerste steek.
3. Kom omhoog aan de rechterrand en ga weer op de middenlijn omlaag. Wissel links en rechts af.

De steken overlappen elkaar iets in het midden, waardoor er een vlecht ontstaat. Het is een snelle manier om een blad te maken.

Kruissteek

De kruissteek is de bekendste tellende borduursteek en wordt meestal op aida gemaakt, een stof met een duidelijk rooster.

1. Kom omhoog in de linkeronderhoek van een vakje.
2. Ga omlaag in de rechterbovenhoek, zodat je een schuine streep hebt.
3. Kom omhoog in de rechteronderhoek en ga omlaag in de linkerbovenhoek, zodat de twee streepjes een kruisje vormen.

Werk altijd met de bovenste steek in dezelfde richting, dan krijg je een gelijkmatig oppervlak. Wil je daarover meer weten, kijk dan bij de uitleg over kruissteek in onze gids over borduren.

Borduursteken bloemen: zo combineer je ze

Veel beginners willen een bloem borduren. Je maakt een bloem met een paar borduursteken voor bloemen die je al kent.

• Stengel: stengelsteek of achtersteek in groen.
• Blaadjes: plattesteek of visgraatsteek.
• Bloemblaadjes: margrietsteek in een cirkel, of plattesteek per blaadje.
• Hart van de bloem: een of meer Franse knopen in een tegenovergestelde kleur.
• Takje met kleine bloemen: Franse knopen langs een stengelsteek.

Begin met een eenvoudige bloem op een proeflapje. Twee kleuren groen en twee tinten van de bloem zijn genoeg. Een bloem is een goede manier om te zien hoe de borduursteken elkaar aanvullen.

Borduursteken voor een rand

Wil je een mooie afwerking, dan heb je borduursteken voor een rand nodig. Deze steken werken goed:

• Festonsteek voor een klassieke lusrand langs de stof.
• Kettingsteek voor een rand die als ketting om een vorm loopt.
• Stengelsteek voor een golvende lijn.
• Voorsteek in een andere kleur, zoals een gestippelde lijn aan de binnenkant.

Teken de rand met een lat en een potlood op de stof. Zo blijft hij recht. Borduur je op een kledingstuk, zoals de rand van een kraag of een zak, dan geldt hetzelfde. Meer tips daarvoor staan bij borduren op kleding.

Borduursteken stap voor stap oefenen

Goed borduren is oefenen, en dat kan klein. Doe het zo.

1. Maak een proeflapje. Span een stuk stof in een ring en teken rijen van 5 cm. Borduur elke borduursteek op een eigen rij, met een naam in potlood ernaast. Zo heb je een naslagwerk dat je zelf hebt gemaakt.
2. Herhaal tot hij gelijk wordt. Een steek lukt zelden in één keer. Herhaal elke rij tot de steken even lang en even strak zijn.
3. Wissel garendikte. Probeer dezelfde steek met een, twee en drie draadjes. Zo zie je wat bij welk effect past.
4. Maak een klein werkstuk. Een bloem, een naam of een rand. Combineer daarin minstens drie steken.
5. Bewaar je proeflapje. Hang het op of leg het in een map. Na een paar weken zie je de vooruitgang.

Een paar fouten die vaak voorkomen: te strak trekken, waardoor de stof rimpelt; te lange steken, die blijven haken; garen dat verdraait terwijl je werkt. Laat het werk af en toe aan de naald ronddraaien, zodat het garen weer recht komt te hangen.

Een borduursteken boek of uitleg kiezen

Wil je meer dan dit overzicht, dan is een borduursteken boek een goede aanvulling. Een goed boek laat elke steek in foto’s of tekeningen per stap zien, zodat je het naast je werk kunt leggen. Een borduursteken boek in het Nederlands is makkelijker als je ook de termen in je eigen taal wilt leren. Zoek een boek met veel steken en voorbeeldpatronen, en kijk of het ook de basis uitlegt, zoals garen splitsen en een ring spannen.

Je kunt ook video-uitleg kijken, maar een boek heeft het voordeel dat je het kunt openleggen naast je borduurring. Veel mensen combineren beide: eerst een video om de beweging te zien, daarna het boek om de steek te herhalen. Voor leren borduursteken met een docent bieden ook creatieve centra en handwerkwinkels cursussen aan.

Veelgestelde vragen over borduursteken

Verder lezen

Een borduurmachine is een naaimachine die een motief of tekst kan borduren. Je spant de stof in een raam, kiest een ontwerp en de machine beweegt het raam onder de naald, steek voor steek. Voor thuisgebruik werkt een machine met één naald en één kleur tegelijk, dus bij een meerkleurig ontwerp wissel je tussendoor van garen. Voor logo’s, namen en kleine ontwerpen is dat prima te doen.

Wie net begint, vraagt zich af of een borduurmachine de moeite waard is. Het hangt af van wat je wilt maken. Borduur je graag met de hand, dan geeft een machine een andere ervaring: sneller, preciezer en met ontwerpen die je met de hand nauwelijks haalt, maar ook minder persoonlijk. In dit artikel lees je hoe een borduurmachine werkt, welke soorten er zijn, wat je erbij nodig hebt, waar je op let bij kopen of huren en hoe je je eerste ontwerp borduurt. Wil je eerst de basis, begin dan met onze gids over borduren.

Hoe werkt een borduurmachine?

Volgens Wikipedia over de borduurmachine is dit een naaimachine die in staat is een motief of tekst te borduren. Bij moderne machines wordt het borduurraam met de stof computergestuurd heen en weer bewogen onder de naald. Zo wordt een voorgeprogrammeerd patroon automatisch gestikt. Met borduursoftware op een computer kun je zelf een patroon maken, inclusief kleurkeuze, en dat naar de machine sturen.

In de praktijk betekent dat dit: jij zet de stof in het raam, hangt het raam aan de machine en kiest een ontwerp. De machine naait. Wanneer de kleur moet wisselen, stopt hij en geeft hij een seintje. Jij vervangt het garen, en de machine gaat verder. Het ontwerp zelf bestaat uit duizenden steken die in een bestand zijn vastgelegd, met voor elke steek een plek en een volgorde.

Een stukje geschiedenis

De vroegste borduurmachine was de kettingsteekmachine, ontwikkeld vanaf 1866, schrijft Wikipedia. De machine van Ernst Bourry uit Sankt Gallen werkte volgens Wikipedia over de lockmachine met meerdere naalden en bleef tot ongeveer 1890 in gebruik. Pas in de jaren zestig kreeg de kettingsteek concurrentie van de zigzagmachine. Zo is borduren via een machine ouder dan veel mensen denken, en lang voor de computers van nu al uitgevonden.

Op de pagina over borduren staat dat de borduurmachine rond 1850 werd uitgevonden en dat het handborduren daarmee zijn glorietijd verloor. De bronnen verschillen een beetje in jaartallen, omdat ze verschillende ontwikkelingen beschrijven. Wat ze delen is dat machinaal borduren al meer dan anderhalve eeuw bestaat.

Welke soorten borduurmachines zijn er?

Er zijn grofweg drie manieren om machinaal te borduren. Welke past bij je, hangt af van je budget en je plannen.

Naaimachine met borduurfunctie

Veel naaimachines, vooral de elektronische, hebben ingebouwde siersteken en soms een borduureenheid die je kunt aankoppelen. Zo heb je met één apparaat zowel een naaimachine als een borduurmachine. Je kunt klein borduren, maar het raam is meestal beperkt in grootte. Meer daarover lees je in het artikel over borduren met de naaimachine, waar ook de vrije variant aan bod komt.

Thuis-borduurmachine met één naald

Dit is een machine die alleen borduurt, met een raam in meerdere formaten. Hij heeft één naald, dus je wisselt het garen per kleur. Veel modellen hebben een scherm waarop je ontwerpen kiest en een aansluiting om ontwerpen van een computer of USB-stick te laden. Dit is de gebruikelijke keuze voor wie regelmatig wil borduren.

Industriële machine met meerdere naalden

Industriële machines hebben meerdere naalden, zodat de machine zelf van kleur wisselt. Wikipedia noemt het onderscheid tussen thuismachines en commerciële of industriële machines uitdrukkelijk. Zulke machines zijn veel duurder en groter, en horen eerder bij een bedrijfje dat kleding of logo’s borduurt dan bij een hobbykamer. Het aantal naalden is een voorbeeld van een uitrusting die je pas nodig hebt als je er je werk van maakt.

Wat heb je nodig om met een borduurmachine te beginnen?

De machine is maar een deel van de uitrusting. Dit komt erbij:

• Ontwerpen. Bij de machine zit meestal een set. Meer vind je online, gratis of betaald, in bestandsformaten die je machine kan lezen. Welk formaat dat is, staat in de handleiding.
• Stabilisator. Een laagje dat je onder de stof legt of opstrijkt, zodat de steken niet gaan trekken. Dit is net zo belangrijk als het garen.
• Borduurgaren. Speciaal machinegaren is dunner en glanzender dan handgaren, en loopt gemakkelijker door de machine.
• Spoelgaren. Een dun garen voor de onderdraad, doorgaans in wit of zwart.
• Naalden. Er bestaan speciale borduurnaalden met een groter oog. Vervang ze regelmatig.
• Borduurschaar. Een kleine, scherpe schaar om draden vlak bij de stof af te knippen.

Daarnaast heb je een vaste plek nodig. Een borduurmachine staat het liefst stabiel op een stevige tafel, want hij trilt bij het borduren. Zet hem niet op een wiebelig of smal tafeltje.

Waar let je op bij het kopen van een borduurmachine?

De zoekopdracht borduurmachine kopen levert veel merken en prijzen op. Dit zijn de punten waar het om draait.

Grootte van het borduurraam

Het raam bepaalt hoe groot je ontwerp kan zijn. Voor een naam, een klein motief of een logo volstaat een klein raam. Wil je ook grotere ontwerpen op een kussen of een jas, kijk dan naar een machine met een groter raam of met meerdere raamformaten.

Ontwerpen en software

Controleer hoe je ontwerpen laadt: via USB, via een kabel of draadloos. Kijk ook welke bestandsformaten de machine kan lezen. Wil je zelf ontwerpen maken of bewerken, dan heb je software nodig, soms bij de machine inbegrepen en soms los te koop. Volgens Wikipedia kun je met software op een computer een patroon maken, inclusief kleurkeuze, en dat naar de machine sturen.

Gebruiksgemak

Een duidelijk scherm, een inrijgroute die op de machine is aangegeven en een automatische draadafsnijder maken het werk veel prettiger. Bij het eerste ontwerp merk je vooral hoe vaak je moet bijsturen, dus kies een machine die je helpt in plaats van tegenwerkt.

Service en onderdelen

Een borduurmachine is ingewikkelder dan een gewone naaimachine, met meer elektronica. Controleer of er een servicepunt in de buurt is, en of de garantie goed geregeld is. Bij problemen leg je het apparaat anders weken stil. Lees voor basisstoringen ook de pagina over naaimachine reparatie.

Nieuw, tweedehands of huren

Een tweedehands machine is goedkoper, maar het is moeilijk te zien of de elektronica nog goed is. Vraag een testrit en een garantie. Huren is een slimme manier om uit te proberen of je het leuk vindt, zonder de aanschaf in één keer te doen. Prijzen veranderen vaak, dus we noemen geen bedragen: vergelijk bij een paar winkels en vraag naar service.

Je eerste ontwerp borduren

Heb je een borduurmachine? Dan is dit de volgorde waarmee je kunt beginnen.

Stap 1: kies een eenvoudig ontwerp

Begin met een klein, licht ontwerp met weinig kleuren en weinig steken. Een naam of een klein bloemetje lukt prima. Ingewikkelde ontwerpen met veel kleuren en veel steken zijn voor later.

Stap 2: kies stof en stabilisator

Een stevige katoen of linnen is makkelijk voor het eerste werk. Leg er een laag stabilisator onder die past bij de stof: een tear-away stabilisator voor stevige stoffen, een cut-away voor rekbare stoffen. De fabrikant van je stabilisator geeft meestal een advies per stoftype.

Stap 3: span de stof in

Span de stof samen met de stabilisator in het raam, strak maar zonder trekken. Het weefsel moet recht liggen. Hang het raam aan de machine volgens de handleiding.

Stap 4: rijg in en start

Rijg de machine in met borduurgaren voor de bovendraad en spoelgaren voor de onderdraad. Kies het ontwerp, controleer de positie en start. Blijf kijken tijdens de eerste honderd steken: daar zie je meteen of de spanning en de stabilisator kloppen.

Stap 5: knip draadeindjes en werk af

Als het ontwerp klaar is, haal je het raam eruit, knip je losse draden af en verwijder je de stabilisator. Een kleine schaar helpt hier. Strijk het werk op de achterkant, met een doek eronder.

Veelvoorkomende problemen met een borduurmachine

De meeste problemen hebben een eenvoudige oorzaak.

De draad breekt of vormt een kluwen

Rijg opnieuw in met de naaivoet omhoog en controleer het spoeltje. Gebruik goed garen, want oud of goedkoop garen breekt sneller. Vervang de naald als hij stomp is.

Het ontwerp trekt of rimpelt

Dit komt meestal door te weinig stabilisator of een raam waarin de stof niet strak zit. Gebruik een steviger stabilisator en span opnieuw. Strijk je een rekbare stof op, kies dan een cut-away.

Gaten tussen de kleuren

Dit wijst op een stof die verschuift tijdens het borduren. Span strakker in of gebruik een extra laag stabilisator.

De machine slaat steken over

Controleer de naald: een stompe naald of een verkeerd type is de gebruikelijke oorzaak. Vervang hem door een naald die bij je garen en stof past.

Voor een meer algemeen overzicht van het gebruik van borduurringen en frames, kijk je ook in de uitleg over de borduurring. En wil je weten hoe je een ontwerp op kleding krijgt, lees dan de tips bij borduren op kleding.

Handborduren of machineborduren?

Dit is geen strijd, het zijn verschillende dingen. Handborduren is rustig, persoonlijk en goedkoop, en geeft je volledige controle over elke steek. Machineborduren is snel en precies, en geschikt voor namen, logo’s en herhaling. Veel mensen doen beide: de machine voor praktische klussen en de hand voor werk dat ze met aandacht willen maken.

Wie wil weten welke steken bij handwerk horen, vindt ze in het overzicht van borduursteken. Zoek je het grotere plaatje, ga dan naar de pijler naaien en borduren.

Veelgestelde vragen over de borduurmachine

Verder lezen

Borduren van een foto doe je in vijf stappen: kies een foto met duidelijke vormen, vereenvoudig hem tot contouren en kleurvlakken, zet dat over op stof, kies je garenkleuren en borduur de vlakken met een paar eenvoudige steken. Een foto één op één naborduren lukt niet, want garen is veel grover dan pixels. Daarom borduur je de indruk van de foto en niet elk detail.

Dat klinkt bescheiden, maar het resultaat is vaak mooier dan een gedrukte afdruk. Een geborduurd huisje, een hond of een bloemetje uit je eigen tuin krijgt reliëf en glans die op papier ontbreken. Ben je nog nieuw met naald en draad? Lees dan eerst het overzicht over naaien en borduren om te zien welke spullen en technieken je nodig hebt.

Welke foto’s lenen zich om te borduren?

De meeste fotoborduurprojecten mislukken niet bij het borduren, maar bij de keuze van de foto. Een foto met veel schaduw, een drukke achtergrond of heel fijne details wordt in garen al snel een onduidelijke vlek. Een goede foto om te borduren heeft:

• Een duidelijk onderwerp. Een huis, een boom, een dier of een bloem leest in garen beter dan een groepsfoto.
• Weinig kleuren. Zes tot tien garenkleuren zijn voor een eerste project genoeg. Meer kleuren betekent meer wisselen en meer draadeinden.
• Veel contrast. Een lichtere onderwerp tegen een donkerdere achtergrond (of andersom) geeft duidelijke contouren.
• Een rustige achtergrond. Een lege lucht of een effen muur laat je weg of vul je met één kleur.
• Vormen die op elk formaat herkenbaar blijven. Een vorm die op een kleine ring nog duidelijk is, werkt ook in garen.

Een foto borduren met mensen erop vraagt extra aandacht. Gezichten bestaan uit zachte overgangen en kleine verschillen, en die zijn in garen lastig. Kies voor een eerste portret liever een silhouet of een foto van de rug, of vereenvoudig het gezicht tot een paar lijnen. Heb je een foto van een huisdier of een huis, dan is dat een veel gemakkelijker begin.

Van foto naar borduurpatroon in drie stappen

Een foto borduren begint met het patroon, ook als je later voor borduren van een foto met de machine kiest. Dat kan op papier, op een tablet of in een app. Drie stappen brengen je daar.

Stap 1: trek de contouren over

Print de foto op de gewenste grootte, bijvoorbeeld op een A5-vel voor een ring van 15 centimeter. Leg er een vel overtrekpapier overheen en trek alleen de belangrijkste lijnen over: de rand van het onderwerp, de grote vlakken en een paar binnenlijnen. Het kan ook op een tablet. Een gids over eigen borduurontwerpen adviseert om de foto te bewerken en de belangrijke lijnen te traceren, waarna je de foto verwijdert zodat alleen je contour overblijft. Je houdt dan een lijntekening over die je direct op de stof kunt overtrekken.

Stap 2: vereenvoudig de vlakken

Kleine stippen, dunne lijnen en ingewikkelde texturen zijn lastig te borduren, schrijft diezelfde bron. Laat details daarom weg of maak ze groter. Een tak met honderd blaadjes wordt een boomkruin van drie groene vlakken. Een gezicht met schaduw wordt een paar lijnen. Beperk het aantal kleurvlakken tot een handvol en geef elk vlak een nummer.

Stap 3: kies je kleuren

Kijk naar de foto om je garenkleuren te kiezen. Dezelfde bron raadt aan om te kijken naar echte foto’s van je onderwerp, zodat de garenkleuren dicht bij het origineel liggen. Kleuren kunnen er bovendien anders uitzien als ze zijn geborduurd, dus leg de strengen naast de foto in daglicht en kies bij twijfel de kleur die iets zachter is. Een kleurenkaart van je garenmerk helpt om nummers te noteren.

Borduren van een foto met een app of programma

Wil je een foto borduren zonder zelf over te trekken, dan zijn er digitale hulpmiddelen die van een foto een patroon maken. Ze werken allemaal volgens hetzelfde idee: de foto wordt verkleind, het aantal kleuren wordt beperkt en je krijgt een rooster of een lijntekening.

• Een patroongenerator voor kruissteek. FlossCross is volgens de site een gratis online hulpmiddel waarmee je een kruissteekpatroon maakt, ook van een foto of afbeelding. Je hoeft je niet te registreren, de originele foto kan boven het patroon worden getoond en je exporteert het patroon als pdf. Het geeft je een telpatroon in plaats van een vrije tekening.
• Een app van een borduurmachinemerk. Brother laat op zijn site weten dat de functie Afbeelding om te borduren je eigen afbeeldingen omzet in borduurdata of kruissteekontwerpen, maar alleen met een abonnement op Artspira+. Het is dus niet gratis, maar je hebt er wel een machinebestand voor je borduurmachine mee.
• Digitaliseersoftware. Programma’s als Ink/Stitch, een gratis plugin voor Inkscape, laten je een afbeelding vectoriseren en daarna steektypes en richtingen toewijzen. Dat is een stuk meer werk dan een app, maar je hebt de volle controle.

Een gegenereerd patroon is een startpunt, geen eindresultaat. Kijk altijd of het aantal kleuren haalbaar is en haal losse stipjes weg. Bij veel foto’s levert een app te veel kleuren op, waardoor je borduurwerk er rommelig uitziet.

Borduren van je eigen foto met de hand

Handborduren is de rustigste manier om een eigen foto te borduren en vraagt weinig spullen. Borduren van een foto met de hand kost je vooral tijd, geen dure spullen. Je hebt nodig:

• een borduurring van 15 tot 20 centimeter;
• een effen, stevige stof zoals katoen of linnen, ruim genoeg om in de ring te klemmen;
• borduurgaren, bijvoorbeeld katoenen mouliné, in de gekozen kleuren;
• een borduurnaald met een oog dat groot genoeg is voor je garen;
• een schaar, liefst met een fijne punt;
• een stift of potlood dat verdwijnt voor het overtrekken van je patroon.

Je kunt het patroon op de stof overbrengen door het tegen een raam te houden met de stof erop en het over te trekken, of met een oplosbare stabilizer waar je het patroon op print of tekent. Plak die op je stof, borduur eroverheen en was hem daarna weg. Dat is een van de tips uit de gids die we hierboven noemden.

Welke steken gebruik je?

Voor het borduren van een foto heb je maar vier of vijf steken nodig:

1. Stiksteek of achtersteek voor contouren en lijnen.
2. Plat- of satijnsteek voor kleine, gladde vlakken zoals een bloemblad.
3. Lang-en-kortsteek voor grotere vlakken met zachte kleurovergangen, waarbij je steken van wisselende lengte dicht tegen elkaar legt.
4. Franse knoop voor kleine punten, zoals een oog of een bloemhart.
5. Kettingsteek voor krullende lijnen, zoals een pad of een tak.

Werk van de achtergrond naar de voorgrond, en van grote vlakken naar kleine details. Begin dus met de lucht en de grond, dan de grote vormen en als laatste de ogen, de ramen en de kleine accenten. Dat voorkomt dat je later nog over details heen moet borduren.

De ring goed gebruiken

Een foto borduren gaat stuk beter als de stof strak staat. Span de stof in de borduurring zodat hij strak is zonder te rekken, en trek de schroef stevig aan. Haal de stof tussendoor uit de ring als je hem een nacht laat liggen, anders blijft er een ringvormige afdruk achter. Wil je meer weten over de maten en soorten ringen, lees dan de aparte gids over de borduurring.

Een foto borduren met een borduurmachine

Heb je een borduurmachine, dan gaat borduren van een foto op een andere manier. De machine borduurt een digitaal bestand: een reeks steken die in volgorde en met kleurwisselingen worden gemaakt. Je moet dat bestand dus eerst hebben. Dat doe je door een foto te laten omzetten in een borduurbestand, met een app of met digitaliseersoftware.

Een paar dingen om te weten:

• Digitaliseren is een vak. Een automatisch bestand van een foto levert vaak een stugge, dichte steekstructuur op. Een handmatig bewerkt bestand ziet er mooier uit, maar kost meer tijd.
• Een machine borduurt vlakken beter dan fijne lijnen. Eenvoudige silhouetten en logo’s werken goed. Foto’s met veel schaduw vragen een zorgvuldig bestand.
• Stabilisator is nodig. Onder de stof komt een stabilisator, zodat de stof niet gaat rimpelen door de dichte steken.
• Test eerst. Borduur het bestand eerst op een restje stof en pas dichtheid en kleuren aan voor je het echte werk doet.

Wil je een foto op een trui, een tas of een shirt borduren? Dan heb je een andere aanpak nodig, omdat de stof meestal rekt. Lees daarvoor onze uitleg over borduren op kleding.

Een geborduurde foto afwerken en inlijsten

Is je borduren van de foto klaar, dan haal je de stof uit de ring. Verwijder de tekenlijnen volgens de gebruiksaanwijzing van je stift: sommige verdwijnen met water, andere met warmte. Strijk het werk aan de achterkant op een zachte handdoek, zodat de steken niet worden platgedrukt.

Daarna kun je het borduurwerk op twee manieren afwerken:

1. In de ring laten. Knip de stof rond de ring af met drie tot vier centimeter marge, rijg een kring langs de rand en trek hem aan. Plak of naai er aan de achterkant een stuk vilt overheen. De ring wordt zelf de lijst.
2. Inlijsten. Span het werk over een stuk karton of een stevige plaat en plaats het achter glas of in een diepe lijst. Zo blijft het stofvrij en komt het goed tot zijn recht.

Hang je borduurwerk niet in direct zonlicht, want garen kan verkleuren. Een rustige plek aan een muur zonder zon is het beste.

Borduren van een foto: veelgemaakte fouten en hoe je ze voorkomt

Wie voor het eerst een foto borduurt, of het nu een portret of een landschap is, loopt vaak tegen dezelfde dingen aan.

• Te veel details. Je wilt alles overnemen. Begin kleiner en eenvoudiger en voeg later details toe.
• Te veel kleuren. Meer kleuren geeft meer rommel. Beperk je tot tien of minder.
• De stof is te los. Dan trekt de stof en wordt het patroon scheef. Span de stof strak in de ring.
• Het garen is te dik. Gebruik minder draden uit je mouliné voor kleine vlakken. Voor fijne lijnen is één of twee draden genoeg.
• Te hard aantrekken. Trek de steken zo aan dat ze vlak liggen. Te strak geeft rimpels, te los geeft lussen.
• Lijnen niet overtrokken. Een patroon dat te licht is overgetrokken, ben je tijdens het borduren kwijt. Teken de lijnen iets duidelijker.

Borduren van een eigen foto is een proces van proberen. Je eerste werk zal niet perfect zijn, maar daar leer je het meest van. Bewaar je proeflapjes en vergelijk ze met je latere werk: je ziet snel vooruitgang.

Veelgestelde vragen over borduren van een foto

Verder lezen

Borduren is het versieren van stof met naald en garen. Je spant de stof in een ring, rijgt een draad in, en zet steek voor steek een patroon neer. Voor een eerste borduurwerk heb je een borduurring, een stukje stof, een paar kleuren garen, een borduurnaald en een kleine schaar nodig. Binnen een middag heb je een eerste werkje af.

Wie hiermee wil beginnen, kan dat op veel manieren. Je kunt een pakket kopen waar alles al in zit, een gratis patroon uitzoeken, of zelf een tekening overbrengen op de stof. Deze gids helpt je kiezen. We lopen door de spullen, de stoffen en garens, de belangrijkste steken en de twee grote richtingen: borduren op telstof met kruissteek, en vrij borduren. Aan het eind vind je per onderwerp een verdiepende pagina.

Wat is borduren, en waar komt het vandaan?

Borduren is een van de oudste textielkunsten. Volgens het overzicht van borduren op Wikipedia werden naar schatting al vanaf 3000 voor Christus versieringen op weefsels aangebracht. De oudste bewaarde resten komen uit Oost-Azië, uit de vijfde tot de derde eeuw voor Christus. In de middeleeuwen werd er in Europa vooral kerkelijk textiel geborduurd, met zijde op zijde of linnen. Vanaf de renaissance gebruikten ook adel en koningshuizen borduren voor wereldse doeleinden: kleding, meubels en wandkleden.

Rond 1850 kwam de eerste borduurmachine, waarmee de glorietijd van het handborduren eindigde. Toch is het handwerk nooit verdwenen. Het is sinds die tijd vooral een hobby geworden. Handwerken was vroeger iets wat meisjes op de lagere school leerden als nuttige vaardigheid, maar tegenwoordig kies je er zelf voor, om te ontspannen of om iets moois te maken. Het staat daarbij in het rijtje met breien, haken, weven en quilten.

Wil je zien hoe borduren er eeuwen geleden uitzag? Het Rijksmuseum bewaart een merklap uit 1698. Die is met zijde in kruissteek geborduurd op wollen mousseline en toont onder andere het wapen van Amsterdam en de Hollandse Maagd. Zo’n merklap is een mooi voorbeeld van wat je met een paar steken en een beetje geduld kunt maken: motieven, letters en soms een jaartal op één lap stof.

Welke spullen heb je nodig om te borduren?

De lijst is kort. Daardoor is dit een van de goedkoopste manieren om met een creatieve hobby te beginnen. Dit heb je nodig:

• Een borduurring of borduurraam. Die houdt de stof strak, zodat je steken netjes blijven en het werk niet kreukelt. Lees in onze gids over de borduurring hoe je een maat kiest en de stof goed inspant.
• Stof. Voor beginners werkt een gewone katoenen of linnen stof prima. Wil je tellen, dan neem je telstof zoals aida.
• Garen. Meestal splijtgaren, ook borduurkatoen genoemd.
• Een borduurnaald. Die heeft een lang oog, zodat meerdere draden erdoorheen passen, en een scherpe of stompe punt, afhankelijk van de stof.
• Een kleine, scherpe schaar. Borduurscharen hebben korte messen, zodat je dicht bij de stof kunt knippen.
• Een patroon. Een tekening, een voorbedrukte stof of een telpatroon.

Meer dan dit is voor het eerste werkje niet nodig. Later komen er handige extra’s bij, zoals een opbergdoos voor de klosjes, een lichtbak voor het overtrekken van patronen en een klein lampje.

Stof: aida, linnen of gewone katoen

De stof bepaalt hoe makkelijk je borduurt. Op Wikipedia worden de belangrijkste soorten genoemd. Aida is een weefsel met bosjes draden in plaats van losse draden, zodat de gaatjes duidelijk te zien zijn. Daarmee is aida de eenvoudigste stof om op te tellen en dus geschikt voor kruissteek. Linnen is fijner en mooier, maar de draden kunnen verschuiven, wat het lastiger maakt. Stramien is een grof weefsel dat vaak voorbedrukt wordt verkocht en meestal met wol wordt geborduurd.

Voor vrij borduren, waarbij je zelf een tekening volgt, kun je bijna elke stevige stof gebruiken. Katoen, linnen en een mengweefsel zijn gemakkelijk. Heel dunne of rekbare stoffen vragen om een extra laagje ondersteuning aan de achterkant, daarover meer bij borduren op kleding.

Garen: splijtgaren, perlé en wol

Het meest gebruikte garen is splijtgaren van katoen. Het bestaat uit zes dunne draden die je kunt splitsen. Borduur je met alle zes tegelijk, dan krijg je een dikke, volle steek. Met twee of drie draden wordt het fijner. Perlégaren is een glanzend koordgaren dat niet gesplitst wordt, en wol, zoals crewelwol of tapisseriewol, gebruik je op grovere stoffen. Zijde en viscose geven glans, maar zijn gladder en lastiger voor beginners.

Een bruikbare vuistregel: begin met splijtgaren van katoen en gebruik twee of drie draden voor lijnen en alle zes voor opvulling. Zo leer je snel wat het verschil in dikte doet. Dit is een richtwaarde uit de praktijk, geen vaste regel.

Welke borduursteken leer je als eerste?

Er bestaan honderden borduursteken, maar met een handvol kom je ver. In het overzicht van Wikipedia staan de klassiekers: stiksteek, steelsteek, kettingsteek, kruissteek en halve kruissteek (petit point). Bij beginners werken deze drie het best.

De stiksteek is de basis. Je komt van onderen omhoog, gaat een stukje verder weer naar beneden en herhaalt. Het is dezelfde beweging als een gewone steek met de hand. Met een rij stiksteken teken je een lijn.

De steelsteek lijkt op de stiksteek, maar elke steek begint halverwege de vorige. Zo ontstaat een gedraaide lijn, ideaal voor stengels, letters en contouren. Eigenlijk is dit de steek waarmee je de meeste vrije patronen omlijnt.

De kruissteek bestaat uit twee schuine steken die elkaar kruisen. Hij wordt vaak gebruikt om vlakken te vullen en is de steek van de telpatronen. In onze aparte gids over kruissteek lees je hoe je een patroon leest en netjes werkt. In het overzicht van borduursteken vind je er nog veel meer, met uitleg per steek.

Zo houd je je werk netjes

Een paar gewoontes maken meteen verschil. Knip je garen op armlengte, want langer verward en rafelt. Maak geen grote knoop aan het begin, maar laat een staartje van een paar centimeter achter op de achterkant en werk dat in met je eerste steken. Trek niet te strak, want dan kreukelt de stof. En kijk af en toe naar de achterkant: daar zie je meteen of je draden netjes liggen en of de kleuren niet doorschemeren.

Telpatroon of vrij borduren: twee manieren van werken

Borduren valt grofweg in twee richtingen uiteen. Welke bij je past, hangt af van wat je prettig vindt.

Borduren op telstof

Bij een telpatroon volg je een schema met symbolen. Elk symbool staat voor een kleur en één steek, meestal een kruissteek. Je telt de vierkantjes op de aida en zet de steek op de juiste plek. Het resultaat is precies en voorspelbaar. Daarom is dit de favoriete start voor veel mensen: je hoeft niet te kunnen tekenen en je weet van tevoren hoe het eruit komt.

Zo’n telpatroon kun je los kopen, maar het zit ook in een pakket. Over de verschillen lees je in onze gids over een borduurpakket, en over de kruissteekversie in het artikel over borduren met kruissteek.

Vrij borduren

Bij vrij borduren volg je een tekening die je op de stof hebt overgebracht. Je kiest zelf welke steken je gebruikt en hoe dik de draad is. Dat voelt vrijer en lijkt meer op tekenen met garen. Een bloem, een naam of een klein dier lukt goed met alleen stiksteek, steelsteek en een paar lussen.

Een tekening overbrengen kan met een uitwasbare of verdwijnende stift, of door de tekening tegen het raam of op een lichtbak over te trekken. Een voorbedrukte stof is een tussenvorm: de tekening staat er al op, jij kiest de steken.

Waarmee borduur je: met de hand of met een machine?

De meeste beginners starten met de hand. Het kost weinig, je hebt er geen stopcontact voor nodig en je voelt direct wat je doet. Toch is borduren met een machine een serieuze optie, vooral als je letters, logo’s of grotere series wilt maken.

Sinds de negentiende eeuw kan borduren ook machinaal. Volgens Wikipedia introduceerde Singer in de jaren 1890 het borduren op de naaimachine in Europa, en ging machineborduren ongeveer vier keer zo snel als met de hand. Tegenwoordig zijn er twee routes. Met een gewone naaimachine kun je vrij borduren door de transporteur te laten zakken en de stof zelf te bewegen, zie borduren met de naaimachine. Een echte borduurmachine beweegt de stof in een raam automatisch, op basis van een digitaal ontwerp.

Voor de meeste beginners is de hand de beste leerschool. Je leert hoe garen zich gedraagt, hoe spanning werkt en hoe een steek eruit hoort te zien. Dat helpt later ook als je een machine koopt.

Wat kun je allemaal borduren?

De mogelijkheden zijn groter dan je denkt. Hieronder vind je de onderwerpen waar de meeste mensen mee beginnen, met een link naar de uitgebreide uitleg.

• Borduren op kleding. Een naam op een trui, een bloem op een jaszak of een klein motief op een kraag. Je leest er alles over in borduren op kleding.
• Borduren met kinderen. Met de juiste stof en een stompe naald is borduren prima te doen voor kinderen. Lees meer in borduren met kinderen.
• Borduren van een foto. Een foto omzetten in een telpatroon of een tekening om te borduren. Dat staat in borduren van een foto.
• Borduren met een pakket. Alles zit erin, jij hoeft alleen te beginnen. Kies je liever een telpatroon? Dan is een borduurpakket met kruissteek een goede start.
• Kleine gebruiksvoorwerpen. Boekenleggers, kaarten, kussens, tafelkleden en wandversieringen zijn klassiekers, omdat ze klein zijn en je ze snel afhebt.

Zoek je wat anders met draad en textiel? Binnen naaien en borduren vind je ook quilten, punch needle en naaien met de machine.

Veelgemaakte fouten bij het borduren

De meeste beginnersfouten zijn klein en makkelijk te herstellen. Een paar die steeds terugkomen:

De stof zit niet strak

Hangt de stof los in de ring, dan trekken de steken de stof samen en wordt het werk bobbelig. Span de stof in de ring zo dat hij strak staat als een trommel, maar zonder dat het weefsel scheef trekt. Haal het werk er na het borduren uit, anders blijft er een ringetje in de stof.

Het garen is te lang of te dik

Een draad van meer dan een armlengte rafelt en verwart. Gebruik je een te dikke draad op een fijne stof, dan blijven er gaten in de stof achter. Wissel dan naar minder draden of een dunnere naald.

Te strak aantrekken

Bij elke steek trek je de draad tot de stof net niet rimpelt. Trek je harder, dan krijgt het werk een bolling en lijken de lijnen krom. Een gelijkmatige, rustige spanning is belangrijker dan snelheid.

Knopen en losse eindjes

Knopen aan de achterkant lijken handig, maar ze zijn zichtbaar bij het inlijsten. Werk liever je draadeinde weg onder een paar steken aan de achterkant. Houd je achterkant netjes, dan houdt je werk ook beter.

Een patroon te groot kiezen

Een groot telpatroon kan weken kosten, en als je dan afhaakt, heb je niets afgekregen. Begin klein: een motief van tien bij tien centimeter is in een paar avonden af. Succes houdt je bij de hobby.

Zo houd je de hobby leuk en vol te houden

De mensen die het jaren volhouden, doen een paar dingen vergelijkbaar. Ze werken op een vaste plek met goed licht, en ze leggen hun spullen klaar zodat beginnen weinig moeite kost. Ze werken kleine projecten af voordat ze een groot project starten. En ze laten hun werk niet jaren in een la liggen: een half werkje ziet er na een jaar vaak verkleurd of gekreukeld uit.

Een vaste routine helpt. Een kwartier per avond is genoeg om vooruitgang te zien. Sommige mensen borduren bij de televisie, anderen in de tram of in de tuin. Omdat je weinig spullen nodig hebt, past deze hobby bijna overal. Zet daarom je werkje in een mandje bij de bank, zodat het altijd binnen handbereik ligt.

Wassen, strijken en inlijsten

Is je werk af, dan wil je het netjes afwerken. Was het zachtjes met de hand in lauw water en een mild wasmiddel, tenzij de verpakking van je garen iets anders zegt. Leg het nat op een schone handdoek en strijk het op de achterkant, op een zachte ondergrond, zodat de steken hoog blijven. Voor inlijsten kun je het werk om een stuk karton spannen en vastzetten met een stevige rijgdraad, of in een borduurring laten zitten als lijst.

Waarom borduren een goede hobby is om mee te beginnen

Handwerken is volgens Wikipedia over handwerken het zonder machines maken of herstellen van kleding, huishoudtextiel en siervoorwerpen van textiel. Vroeger lag de nadruk op het nut, tegenwoordig draait het om plezier. Daarin zit meteen de kracht van deze hobby: je hoeft niets, maar je kunt alles.

Het materiaal is licht en neemt weinig plaats in. Een ring, een doosje garen en een stuk stof passen in een tas, zodat je onderweg of bij vrienden kunt doorwerken. Het lawaai is nul, het afval minimaal en je maakt iets wat je kunt weggeven of ophangen. Veel mensen merken dat de herhaling van steken rustgevend werkt, een beetje zoals puzzelen. Je hoofd is bezig met het volgende gaatje en niet met de mail van vandaag. Dat is een persoonlijke ervaring en geen medische claim, maar het verklaart wel waarom de hobby zo lang blijft hangen.

Een ander voordeel is dat je geen talent nodig hebt. Een steek is een steek: hij ligt er goed of hij ligt er scheef, en scheef is te herstellen met een kleine tornschaar. Wie een telpatroon volgt, kan niet verdwalen, en wie vrij werkt, kan het patroon zo aanpassen dat het bij zijn eigen hand past. Beginnen kost dus weinig en je groeit vanzelf naar moeilijkere technieken, zoals dichte vlakken, schaduwen of werk met kralen.

Veelgestelde vragen over borduren

Verder lezen