Gouache verf is een dekkende verf op waterbasis. Je verdunt hem met water, schildert er matte, egale vlakken mee op papier en kunt de gedroogde verf later weer natmaken. Omdat de verf dekt, kun je een lichte kleur over een donkere zetten. Dat maakt gouache verf makkelijker te corrigeren dan aquarelverf.
Gouache verf valt tussen aquarel en acryl in. Het ziet er mat en fluweelachtig uit en je werkt er snel mee. Veel illustratoren, ontwerpers en hobbyschilders gebruiken hem voor posters, kaarten en kleine schilderijen. In ons stappenplan om te leren schilderen voor beginners zie je hoe gouache past tussen de andere verfsoorten. In dit artikel lees je wat gouache verf is, hoe je ermee schildert en waar je op let bij het kopen. Een kort overzicht van het onderwerp vind je ook bij gouache.
Kort samengevat
- Gouache verf is dekkend, mat en op waterbasis, en na het drogen kun je hem opnieuw nat maken.
- Het is makkelijker te corrigeren dan aquarel, omdat een nieuwe laag de oude bedekt.
- Gouache verf droogt vaak anders dan hij nat lijkt: lichte tinten worden donkerder, donkere lichter.
- Schilder op dik papier, bij voorkeur aquarelpapier of speciaal gouachepapier.
- Begin met een kleine set en meng de rest zelf.
Wat is gouache verf?
Gouache verf bestaat uit pigment, water en een bindmiddel, van oudsher gom arabicum. Volgens Wikipedia gebruiken goedkopere varianten dextrine. Soms zit er een inerte vulstof in, zoals krijt, dat de verf extra dekking geeft. Vergeleken met aquarel heeft gouache grotere pigmentdeeltjes en meer pigment ten opzichte van het bindmiddel. Daardoor is hij dekkender en meer reflecterend, en ziet het resultaat er mat uit.
De naam komt van het Italiaanse guazzo, dat oorspronkelijk ongeveer plas of spetter betekende. In het achttiende-eeuwse Frankrijk werd het woord gebruikt voor dekkende verf op waterbasis. Gouache is volgens dezelfde bron minstens twaalf eeuwen in gebruik, onder andere in middeleeuwse handschriften en Perzische miniaturen. In de negentiende eeuw kwamen tubes met aquarelverf op de markt en verspreidde zich ook de goedkope plakkaatverf. Wil je weten hoe plakkaatverf zich verhoudt tot gouache? Lees dan onze uitleg over plakkaatverf.
Er bestaat ook acrylgouache. Die heeft een acrylbindmiddel in plaats van gom arabicum en is een nieuwere variant. In dit artikel gaat het over de traditionele gouache verf, tenzij we het anders zeggen.
Gouache verf, aquarel en acryl vergeleken
Veel beginners twijfelen tussen gouache, aquarel en acryl. Dit zijn de belangrijkste verschillen.
| Gouache verf | Aquarelverf | Acrylverf | |
|---|---|---|---|
| Dekking | Dekkend | Transparant | Dekkend |
| Opnieuw nat te maken | Ja | Ja | Nee, na drogen waterbestendig |
| Afwerking | Mat | Licht, doorzichtig | Mat tot glanzend |
| Ondergrond | Vooral papier | Papier | Doek, hout, papier en meer |
| Corrigeren | Makkelijk, je schildert eroverheen | Lastig | Makkelijk |
Het verschil met aquarel zit vooral in de dekking. Een webwinkel voor kunstbenodigdheden, Splendith, beschrijft in een vergelijking dat aquarel transparant en licht is en geschikt voor lagen en kleurovergangen, terwijl gouache dekkend is en daardoor rijke, matte kleuren geeft. Beide verfsoorten zijn volgens dezelfde bron opnieuw te activeren met water, ook als ze droog zijn. Gouache is makkelijker te corrigeren, omdat de hoge dekking eerdere lagen verbergt. Bij aquarel kost dat meer oefening.
Het verschil met acryl zit in het opnieuw nat maken. Gedroogde acrylverf laat zich niet meer oplossen en blijft staan. Gouache verf kun je altijd weer activeren, wat handig is op een palet maar ook betekent dat een schildering gevoelig blijft voor water en vocht. Meer over aquarel schilderen en acryl schilderen lees je in onze andere gidsen.
Wat heb je nodig om met gouache verf te schilderen?
Voor gouache verf heb je weinig nodig. Dit is de basis.
- Gouache verf. Een set van zes tot twaalf kleuren, in tubes of in potjes. Tubes zijn handig voor veel gebruik, potjes voor ruime dekking.
- Papier. Dik papier, van 200 gram of zwaarder. Aquarelpapier werkt goed, ook als het niet speciaal voor gouache is. Schilder je met veel water, plak het papier dan met schilderstape op een plank.
- Penselen. Een plat penseel voor vlakken, een rond penseel van middenmaat en een fijn rond penseel voor details.
- Een palet. Een wit bord of een kunststof palet werkt prima. Gouache blijft op het palet bruikbaar, want je maakt hem met een druppel water weer vloeibaar.
- Twee potjes water. Eén om je penseel te wassen en één om schoon water te pakken.
- Een doekje of keukenpapier.
De hoeveelheden en maten zijn richtwaarden uit de schilderpraktijk.
Zo werk je met gouache verf
Verdun voor de juiste dikte
Gouache verf heeft de juiste dikte als hij ongeveer als room loopt. Te dik geeft een korrelige laag die kan barsten. Te dun geeft een doorschijnende laag, zoals aquarel. Voeg water toe met je penseel, in kleine hoeveelheden, en probeer de verf eerst op een proefstrook.
Werk van donker naar licht
Omdat gouache dekt, kun je lichte kleuren over donkere zetten. Veel schilders beginnen daarom met de donkere basis en voegen lichte vlakken en details later toe. Zo bouw je een schilderij op zoals je bij acryl doet.
Laat lagen drogen
Zet een volgende laag pas als de vorige droog is, anders pakt het penseel de onderlaag mee en wordt het modderig. Omdat gouache verf opnieuw nat te maken is, doet een natte penseelstreek over een droge laag precies dat: de onderliggende verf lost op en meng je mee. Dat kan een mooi effect zijn, maar het is ook de meest voorkomende beginnersfout.
Houd rekening met kleurverschuiving
Gouache droogt vaak in een andere tint dan hij nat lijkt. Volgens Wikipedia worden lichte tinten donkerder en donkere tinten lichter. Dat maakt het lastig om een kleur op een later moment exact opnieuw te mengen. Wat je kunt doen: meng genoeg van een kleur voor het hele vlak, en maak een kleurenkaart waarop je elke tint nat en droog noteert.
Gebruik wit en zwart met mate
Wit maakt een kleur lichter en minder verzadigd, en zwart maakt hem vies. Kies liever een kleur in een donkerdere tint of voeg een kleine hoeveelheid van de tegenovergestelde kleur toe. Dat geeft een rijkere schaduw dan zwart.
Een eenvoudige oefening: een berglandschap in vier lagen
Een berglandschap is een goede eerste oefening voor gouache verf, want het bestaat uit vlakken in lagen.
Stap 1 van 4
Stap 1: de lucht
Schilder met een plat penseel een vlak lucht in een lichte tint, bijvoorbeeld lichtblauw met een beetje wit. Laat de verf drogen.
:::
Stap 2 van 4
Stap 2: de verste bergen
Meng een lichte grijsblauwe tint en schilder de verste bergen. Hoe verder weg, hoe lichter en blauwer de kleur. Laat drogen.
:::
Stap 3 van 4
Stap 3: dichterbij
Schilder de bergen daarvoor in een iets donkerder tint. Leg elke laag over de vorige. Dat kan met gouache verf, omdat de verf dekt.
:::
Stap 4 van 4
Stap 4: de voorgrond en de details
Zet de donkerste tint op de voorgrond, met bomen of rotsen. Voeg met een fijn penseel lichte details toe, zoals sneeuw op de toppen of een lichte rand op een boom.
:::
Gouache verf kopen: waar let je op?
Als je gouache verf gaat kopen, helpt het om te weten wat je wilt en hoeveel je wilt uitgeven.
- Studentenkwaliteit of artiestenkwaliteit. Studentenverf is goedkoper, met minder pigment en meer vulstof. Voor oefenen is dat prima. Artiestenverf heeft meer pigment en vaak betere lichtechtheid. Dat is een richtwaarde.
- Tubes of potjes. Tubes zijn fijn voor kleinere hoeveelheden en onderweg. Potten zijn handig voor grotere vlakken en voor wie veel schildert.
- Een kleine set. Begin met een rood, geel, blauw, wit en zwart, en leer kleuren mengen. Dat is goedkoper en je leert er meer van dan van een grote set.
- Los kleuren bijkopen. Bij veel merken kun je losse tubes kopen. Zo vul je een set aan met de kleuren die je het meest gebruikt.
- Let op de lichtechtheid. Kleuren die in het zonlicht vervagen, staan vaak op het etiket aangegeven. Hang werk dat je wilt bewaren niet in de zon.
Veel mensen zoeken naar gouache verf bij de Action of andere winkels met voordelige sets. Zo’n set kan een goede manier zijn om te beginnen. Let wel op de dekking, het aantal kleuren en de dikte van de verf. Een te dunne verf geeft strepen en je moet er meerdere lagen overheen zetten. Kijk bij het kopen van gouache verf ook naar wat je ermee wilt doen: voor oefenen is een eenvoudige set genoeg, voor werk dat je wilt ophangen kies je een betere kwaliteit.
Gouache verf op stof of andere ondergronden
Gouache verf is gemaakt voor papier, en daar werkt hij het best. Op stof is hij niet bestand tegen wassen, omdat de verf bij water opnieuw oplost. Voor kleding of textiel kies je daarom een verf die daarvoor is gemaakt, zoals textielverf of een bekend merk als Dylon. Op hout en doek kun je gouache gebruiken als decoratie, maar zonder vernis blijft hij gevoelig voor vocht en wrijving. Wil je een schilderij op doek maken dat jaren meegaat, dan is acryl of olieverf een betere keuze.
Veelgemaakte fouten met gouache verf
- Te veel water. De verf wordt doorschijnend en je verliest de dekking die gouache zo prettig maakt.
- Te dik aanbrengen. Een dikke laag kan barsten als hij droogt. Werk met dunne, dekkende lagen.
- Te snel overschilderen. Is de onderlaag niet droog, dan meng je de kleuren en wordt het modderig.
- Verkeerd papier. Dun tekenpapier golft en gaat pillen. Gebruik papier van 200 gram of zwaarder.
- Niet genoeg mengen. Een kleur die je opnieuw moet mengen, wijkt altijd een beetje af. Meng dus ruim.
- Te veel wit. Het maakt kleuren krijtachtig. Meng liever met een lichtere versie van de kleur.
Veelgestelde vragen over gouache verf
Wat is gouache verf?
Gouache verf is een dekkende verf op waterbasis, gemaakt van pigment, water en een bindmiddel zoals gom arabicum. Hij droogt mat op en je kunt hem na het drogen opnieuw nat maken. Hij wordt vooral op papier gebruikt.
Wat is het verschil tussen gouache en aquarel?
Gouache is dekkend en geeft matte, rijke kleuren, aquarel is transparant en licht. Beide zijn na het drogen opnieuw te activeren met water. Gouache is makkelijker te corrigeren, omdat een nieuwe laag de oude bedekt.
Wat is het verschil tussen gouache en acryl?
Gedroogde acrylverf laat zich niet meer oplossen met water en is waterbestendig. Gouache verf is na het drogen opnieuw nat te maken en blijft dus gevoelig voor water. Acryl hecht op veel meer ondergronden, gouache werkt het best op papier.
Op welk papier schilder je met gouache verf?
Op dik papier, van 200 gram of zwaarder. Aquarelpapier is goed geschikt. Plak het vast op een plank als je veel water gebruikt, zodat het niet golft.
Is gouache verf geschikt voor beginners?
Ja. Gouache is makkelijk te corrigeren omdat hij dekt, en je kunt oude verf op het palet opnieuw gebruiken door er water bij te doen. Begin met een kleine set en leer kleuren mengen.
Waarom verandert gouache verf van kleur als hij droogt?
Gouache droogt vaak in een andere tint dan hij nat lijkt. Volgens Wikipedia worden lichte tinten donkerder en donkere tinten lichter. Maak een kleurenkaart zodat je weet hoe elke tint er droog uitziet.
Is gouache verf van de Action goed genoeg?
Voor oefenen kan een voordelige set prima werken. Let op de dekking, het aantal kleuren en de dikte van de verf. Wil je werk bewaren of ophangen, kies dan een betere kwaliteit met aanduiding van lichtechtheid.
Waar kan ik gouache verf kopen?
In winkels voor hobby- en kunstbenodigdheden, in webwinkels en bij voordelige ketens. Vergelijk de kwaliteit, het aantal kleuren en de prijs per tube. Begin met een kleine set en koop later losse kleuren bij.
Verder lezen over gouache en andere verf
Gouache verf is een fijne instap als je dekkende, matte kleuren wilt zonder dat je meteen met een doek en een ezel aan de gang hoeft. Begin met een kleine set, dik papier en een eenvoudig landschap.
Meer lezen? Begin bij onze gids schilderen voor beginners. Lees daarna over gouache in het algemeen, over plakkaatverf en over textielverf als je op stof wilt werken. Wil je met transparante verf werken? Kijk dan bij aquarel schilderen.