Acryl schilderen: technieken, spullen en een eerste schilderij

Acryl schilderen is de makkelijkste manier om met verf te beginnen. Acrylverf droogt snel, maak je met water schoon zolang hij nat is en hecht op bijna elke ondergrond. Je hebt acrylverf, twee of drie penselen, een palet en een doek of paneel nodig. Daarna bouw je je schilderij op in lagen, van grote vlakken naar kleine details.

Wie net begint met schilderen voor beginners kiest vaak voor acryl, en dat is niet voor niets. Je hoeft niet te wachten tot een laag droog is, je kunt gemakkelijk iets overschilderen en je kunt dezelfde verf dun gebruiken als aquarel of dik als olieverf. In deze gids lees je hoe acryl schilderen werkt, welke technieken je kunt proberen en hoe je acryl gieten (pouring) aanpakt.

Wat is acryl schilderen en waarom is het fijn voor beginners

Acrylverf bestaat uit pigment in een bindmiddel van acrylaatkunsthars dat in water is verspreid. Dat staat in het artikel over acrylverf op Wikipedia. Als het water verdampt, vormt het bindmiddel een flexibele laag. Die laag is daarna watervast en je krijgt hem niet meer opgelost.

De uitvinding is nog niet zo oud. Volgens hetzelfde artikel bracht Permanent Pigments halverwege de jaren vijftig met Liquitex de eerste acrylverf op waterbasis voor kunstenaars uit. Daarom heeft acryl schilderen minder traditie dan olieverf, maar het heeft in een paar tientallen jaren een vaste plek veroverd.

Voor beginners zijn er vier redenen om met acryl te beginnen.

• Snel droog. Een laag is vaak binnen een kwartier tot een uur aanraakdroog, afhankelijk van de dikte. Je kunt dus meerdere lagen op één middag zetten.
• Water als oplosmiddel. Je maakt je penselen schoon met water en zeep en hebt geen terpentine nodig.
• Hecht op veel ondergronden. Doek, papier, hout, karton en steen gaan allemaal, meestal zonder grondlaag, zolang het oppervlak maar vetvrij is.
• Veel mogelijkheden. Verdund geeft acryl een aquarelachtig effect, dik aangebracht lijkt het op olieverf.

Er zijn ook nadelen. Door de snelle droging is nat-in-nat schilderen, waarbij je kleuren op het doek in elkaar laat lopen, lastiger. Gedroogde verf wordt bovendien donkerder dan hij nat is. Daar leer je snel mee omgaan. Meer over de verf zelf lees je in onze uitleg over acrylverf.

Spullen voor acryl schilderen

Voor acryl schilderen heb je niet veel nodig. Dit is een verstandige beginnersset.

• Acrylverf. Begin met zes tot acht kleuren: titaanwit, zwart of omber, een geel, een rood, een blauw en eventueel een groen. Met deze kleuren kun je bijna alles mengen. Een studiokwaliteit heeft meer pigment dan een hobbyverf en dekt daardoor beter.
• Penselen. Een plat penseel voor vlakken, een rond penseel voor lijnen en een fijn rond penseel voor details. Kijk voor het verschil tussen soorten in ons overzicht van acrylverf penselen.
• Een ondergrond. Een doek op spieraam, een canvasboard, een houten paneel of dik acrylpapier.
• Een palet. Een wegwerppalet van papier of een stuk glas of keramiek. Zet er elke keer maar kleine hoeveelheden op.
• Water en een doek. Een pot water voor je penselen en een stuk keukenpapier of een oude doek.
• Een ezel (optioneel). Een ezel zet je doek rechtop en op ooghoogte. Dat is fijn, maar op een tafelezel of een stapel boeken kom je ook ver.

Een kleine tip: schilder op een kleinere ondergrond dan je denkt. Een doek van 30 × 40 cm is genoeg voor je eerste schilderij en je maakt hem in een middag af. Dat is richtwaarde, geen regel.

Wil je weten hoe je omgaat met een palet, of een lamp neerzet voor goed licht? Daar hebben we aparte uitleg voor. Voor nu is een wit bord of een wegwerppalet goed genoeg.

Basistechnieken voor acryl schilderen

Er zijn een paar technieken die je bij bijna elk schilderij gebruikt. Als je die kent, kun je overal mee uit de voeten.

Dekkend en transparant

Dik uit de tube dekt je verf goed. Meng je hem met water of medium, dan wordt hij transparant en blijft de laag eronder zichtbaar. Dat heet een glacis. Je gebruikt dit voor schaduwen, lucht of zachte kleurovergangen. Voeg niet te veel water toe, want dan wordt de verf te dun en laat hij los. Als richtwaarde: tot ongeveer een derde water, daarboven liever een acrylmedium.

Lagen opbouwen

Begin met een dunne ondertekening, werk dan de grote vlakken uit en eindig met de details. Bij acryl schilderen kun je van donker naar licht werken, of andersom. Een veelgebruikte aanpak is eerst een middentoon over het hele doek te zetten, omdat je dan niet tegen wit hoeft aan te kijken. Laat elke laag droog worden voor je er een volgende op zet, dan blijven de kleuren helder.

Nat in nat en wisen

Door de snelle droging heb je bij nat-in-nat schilderen maar kort de tijd. Werk daarom in kleine vlakken, spuit je doek in met een beetje water, of gebruik een vertrager. Een vertrager is een medium dat de verf langer nat houdt.

Droog penseel

Neem weinig verf op je penseel en veeg het bijna droog. Sleep het dan licht over het doek. Zo krijg je een korrelig effect, handig voor gras, bast en wolken.

Overlopen, afplakken en structuur

Met schildertape plak je strakke randen af. Met een paletmes zet je dikke, ruwe vlakken neer. Met een spons of een oude tandenborstel maak je spetters en structuur. Dit zijn simpele technieken die er snel indrukwekkend uitzien.

Abstract schilderen met acryl

Abstract schilderen met acryl is een goed beginpunt, omdat je niets hoeft na te tekenen. Kies drie of vier kleuren die bij elkaar passen, plak een paar stroken af en werk met verschillende lagen en penseelstreken. Je leert zo vanzelf hoe verf zich gedraagt, wat een goede voorbereiding is op figuratief werk.

Een eerste schilderij in zes stappen

Wil je gewoon beginnen? Dit stappenplan werkt voor bijna elk onderwerp.

Stap 1 van 6

Stap 1: kies een eenvoudig onderwerp

Kies iets met grote, rustige vlakken: een lucht met wolken, een heuvellandschap, een zonsondergang of een stilleven met twee of drie voorwerpen. Beginners maken een schilderij sneller af als de vormen eenvoudig zijn. Een zee of lucht schilderen met acryl is een goede eerste opdracht, omdat je er maar drie of vier kleuren voor nodig hebt.
:::

Stap 2 van 6

Stap 2: bereid je ondergrond voor

Een voorbehandeld doek kun je meteen gebruiken. Een paneel of papier is beter te beschilderen met een laagje gesso of acrylmedium eronder. Dat voorkomt dat de verf te veel intrekt. Bij hout is dat extra belangrijk, zoals je hieronder leest.
:::

Stap 3 van 6

Stap 3: schets licht voor

Teken met potlood of met een dunne laag verdunde verf de grote vormen. Teken geen details. De ondertekening is een hulpmiddel en verdwijnt toch onder de verf.
:::

Stap 4 van 6

Stap 4: zet de grote vlakken neer

Begin met de achtergrond en de grootste vlakken. Werk dekkend en laat de lagen droog worden. Gebruik een plat penseel en grote, rustige halen. Zet een kleur niet op zijn plek door hem steeds opnieuw te mengen, maar meng genoeg voor het hele vlak.
:::

Stap 5 van 6

Stap 5: voeg licht en schaduw toe

Als de basis droog is, zet je lichtere en donkerdere tinten in dunnere lagen eroverheen. Hier zit het verschil tussen een plat en een levendig schilderij. Meng wit bij voor licht en een donkere tint of het complement bij voor schaduw.
:::

Stap 6 van 6

Stap 6: werk af en laat drogen

Voeg met een fijn penseel de laatste details toe, zoals randen, accenten en je handtekening. Laat het schilderij minstens een dag drogen en bescherm het daarna met een vernis, zie hieronder.
:::

Acryl gieten: pouring uitgelegd

Acryl gieten, ook wel acryl pouring of fluid art, is een techniek waarbij je vloeibare verf over een doek giet en laat lopen. Het resultaat zijn abstracte vlakken met vloeiende kleuren en vaak cellen: kleine ronde patronen. Het lijkt op een speelse techniek, maar ook hier komt het op voorbereiding aan.

Wat heb je nodig voor acryl pouring

• Verf in de juiste dikte. Gewone tubeverf is te dik. Je meng hem met een pouring medium, een gietmedium dat de verf vloeibaar en glad maakt, zodat hij kan lopen. Verhoudingen verschillen per merk. Een veelgebruikte richtwaarde is ongeveer één deel verf op twee tot drie delen medium, maar lees altijd de verpakking van je eigen medium.
• Bekers en roerstokjes. Een beker per kleur, plus een grote beker om te gieten.
• Een vlakke ondergrond. Het doek moet echt waterpas liggen, anders loopt alles naar één kant.
• Een afdekking. Leg krantenpapier of plastic onder je werk, en draag handschoenen.
• Een droogplek. Het werk moet vaak een of twee dagen vlak liggen drogen. Houd het stofvrij.

Technieken voor acryl gieten

• Dirty pour. Je giet alle kleuren in één beker en keert die op het doek om. De kleuren lopen zelf in elkaar.
• Flip cup. Je zet het doek op de beker en draait alles om. Daarna til je de beker op.
• Swipe. Je zet kleuren naast elkaar en trekt er met een stuk karton of een spatel doorheen.
• Cellen maken. Cellen ontstaan als verf van verschillend gewicht in elkaar loopt. Sommigen gebruiken daarvoor een paar druppels siliconenolie, maar dat is niet nodig voor een eerste poging.

Pouring is niet te sturen tot op de millimeter en dat is juist de charme. Een mislukte pouring is vaak gewoon een ander resultaat. Wil je er een workshop voor volgen, zoek dan naar een acryl gieten workshop in de buurt, waar je meteen ziet hoe de verf zich gedraagt. Een pouring vernis je als hij helemaal droog is, zodat de kleuren diep en glanzend blijven.

Acryl schilderen op hout, papier en andere ondergronden

Acryl hecht op veel dragers. Volgens het Wikipedia-artikel over acrylverf is dat meestal zonder grondering mogelijk, zolang het oppervlak vetvrij is. Per ondergrond zijn er toch kleine tips.

Acryl schilderen op hout

Hout trekt verf in en laat soms hars of tannine door. Schuur het hout licht, stof het af en zet er een laag gesso of acrylmedium op. Daarna schilder je zoals op een doek. Meer hierover lees je in onze uitleg over acrylverf op hout.

Acryl schilderen op papier

Gewoon tekenpapier golft als je het nat maakt. Kies liever acrylpapier of dik aquarelpapier van 300 gram. Plak het met schildertape op een plank als je veel water gebruikt, dan blijft het vlak.

Acryl schilderen op textiel en kleding

Op kleding gebruik je liever een textielmedium of speciale textielverf, zodat de verf flexibel blijft en wasbaar is. Lees meer over acrylverf op kleding. Is er per ongeluk verf op een kledingstuk beland? Dan helpt het om snel te zijn: bekijk hoe je acrylverf uit kleding krijgt.

Acryl schilderen met markers en inkt

Behalve verf uit tubes zijn er acryl markers en acryl inkt. Markers zijn handig voor lijnen, letters en details, zeker op steen of hout. Meer daarover lees je bij acryl markers. Acryl inkt is vloeibaarder dan verf en geeft heldere kleuren, geschikt voor tekenen met een pen of penseel.

Afwerken: vernis en medium voor acryl

Een schilderij dat je ophangt, wil je beschermen tegen stof, vuil en vingers. Dat doe je met een vernis. Vernis acryl is er in mat, zijdeglans en glans. Zet het pas op als het schilderij helemaal droog is, dus liever een paar dagen dan een paar uur, vooral bij dikke lagen. Het resultaat is een egale glans en een beschermlaag die je desnoods weer kunt vervangen.

Fabrikant Golden noemt op zijn website varnishes als producten die “finished work” beschermen en de uiteindelijke uitstraling mooier maken. Ook acrylmedium kun je gebruiken: dat is een transparante laag die je verf glans of structuur geeft. Een acryl medium kun je ook door de verf mengen om hem transparanter en langer verwerkbaar te maken.

Veelgemaakte fouten bij acryl schilderen

• Te veel water. De verf wordt dun, krijgt een vlekkerige laag en laat los. Gebruik medium in plaats van extra water.
• Penselen laten opdrogen. Acryl kun je er niet meer uit krijgen als het droog is. Spoel je penselen tussendoor en zet ze nooit rechtop in water.
• Te veel verf op je palet. Die droogt uit. Pak steeds een kleine hoeveelheid en gebruik een natte palet of een spuitflesje.
• Te snel doorwerken. Als een laag nog niet droog is, trek je hem los. Wacht even, of werk aan een ander stuk.
• Verkleuring niet meenemen. Acryl wordt bij het drogen iets donkerder. Meng je kleur dus iets lichter dan je wilt.
• Een te groot doek. Begin klein, dan zie je sneller resultaat.

Veelgestelde vragen over acryl schilderen

Acryl schilderen aan je eigen ezel