Gouache: wat het is, hoe je ermee schildert en welke je kiest

Gouache is dekkende verf op waterbasis die mat opdroogt. Doordat er veel pigment in zit en er wit is bijgemengd, schijnt het papier er niet doorheen, zoals bij aquarel. Je schildert licht over donker, verbetert fouten door er overheen te schilderen en kunt droge verf met water weer losweken. Daarom is het een prettige verf om mee te beginnen.

Wie net begint met schilderen voor beginners hoort vaak over acryl, olie en aquarel, en veel minder over deze verf. Toch is het een van de meest vergevingsgezinde verfsoorten. Het zit tussen aquarel en acryl in: je kunt het dun gebruiken als aquarel en dik en dekkend als acryl. In deze gids lees je wat gouache precies is, hoe je ermee schildert, welk papier en welke set je nodig hebt en hoe de verf zich verhoudt tot acryl, plakkaatverf en textielverf.

Wat is gouache?

Gouache is een dekkende verf op waterbasis. Het is gemaakt van pigment, water en een bindmiddel. Volgens het artikel over gouache op Wikipedia is dat bindmiddel in moderne verf meestal dextrine, een lijmachtig bindmiddel op basis van zetmeel. Duurdere soorten bevatten vaak ook gom arabicum. Dat laatste was in de oorspronkelijke gouache het belangrijkste bindmiddel, samen met krijt als wit.

Het woord komt van het Italiaanse guazzo. Het werd in de achttiende eeuw in Frankrijk de naam voor dekkende waterverf, en kunstenaars als Turner, Klee, Chagall en Picasso gebruikten die verf om de intense kleur en de snelle werkwijze.

Het belangrijkste kenmerk van gouache is de dekkracht. Er zit veel pigment in en er is wit bijgemengd, zodat het papier eronder niet meer door de verf heen schijnt. Dat is het grote verschil met aquarel, waarin je juist het licht van het papier gebruikt. Bij deze verf kun je dus licht over donker schilderen, wat bij aquarel niet kan.

Gouache, plakkaatverf en acryl gouache

De namen lopen in de winkel soms door elkaar. Dit zijn de verschillen.

Gouache en plakkaatverf

Plakkaatverf wordt vaak gouache genoemd, en in de basis is het inderdaad dezelfde verfsoort: dekkende waterverf in potten of tubes. Het verschil zit in de kwaliteit. Bij goedkope verf worden vulstoffen toegevoegd om toch dekkend te zijn, bij betere kunstenaarsgouache zit er meer pigment in. Dat merk je aan de kleur, die frisser en egaler is. Meer over de schoolvariant lees je bij plakkaatverf. Wie op zoek is naar kunstenaarskwaliteit, vindt meer informatie bij gouache verf.

Acryl gouache

Acryl gouache is een nieuwere variant. In plaats van gom arabicum of dextrine gebruikt de fabrikant een bindmiddel op basis van acryl. Volgens de Engelstalige Wikipedia is acryl gouache nat met water te verdunnen en droogt hij op tot een matte, dekkende en waterbestendige laag. Dat is het verschil met de klassieke variant: de verf is na het drogen niet meer oplosbaar. Voor wie de verf op kleding, tassen of buiten wil gebruiken, is dat handig. Voor wie fouten wil kunnen weglossen, is de klassieke variant fijner.

Gouache of acryl?

Een veelgestelde vraag is gouache vs acryl. Dit zijn de verschillen op een rij.

Je kiest dus gouache voor papier, illustratie en snelle studies, en acryl voor doek en werk dat je wilt ophangen zonder lijst achter glas. Meer over de andere verf lees je in onze uitleg over acryl schilderen.

Wat heb je nodig om met gouache te schilderen

Je hebt maar een paar spullen nodig. Dat maakt het een laagdrempelige hobby.

• Een gouache set. Kies voor een beginner een set van zes tot twaalf kleuren, met wit, zwart, een geel, een rood en een blauw. Wit is het belangrijkst, want daarmee maak je lichtere tinten. Een gouache beginners set is goedkoper dan los kopen, en bevat meestal genoeg kleuren om alle andere te mengen.
• Penselen. Een rond penseel (maat 4 of 6) voor lijnen en kleine vlakken, een plat penseel voor grotere vlakken en een fijn penseel voor details. Synthetische haren zijn prima en goedkoper dan natuurhaar.
• Papier. Zie hieronder.
• Een wit palet. Een keramisch bordje, een plastic palet of een wit plastic bord. Wit palet toont je kleuren goed, zodat je mengsels beter inschat.
• Twee potjes water. Eén om je penseel in schoon te maken, een tweede met schoon water om kleuren mee te verdunnen.
• Een doekje of keukenpapier. Om je penseel droog te deppen.

De Engelstalige Wikipedia noemt naast papier ook karton en perkament als ondergrond. Bijna alles wat je thuis hebt, kun je dus gebruiken. Een eerste papieren blok kost weinig.

Alle andere spullen heb je niet nodig. Een schildersezel is overbodig, omdat je op papier meestal plat of schuin werkt. Heb je zin in een eigen werkplek, kijk dan eens naar een palet of een lamp voor goed licht, maar dat is een luxe.

Welk papier past bij gouache

De verf dekt het papier af, dus het papier hoeft minder absorberend en minder hoogwaardig te zijn dan bij aquarel. Dat zegt ook het artikel op Wikipedia. Toch kies je met zorg.

• Aquarelpapier van 300 gram is veilig. Het golft niet snel en blijft vlak bij veel water.
• Aquarelpapier van 200 gram werkt voor dikkere verf, maar golft sneller als je veel water gebruikt.
• Gouachepapier of mixed media papier heeft een gladdere of stevigere structuur en is bedoeld voor dekkende verf.
• Tekenpapier van 160 gram kan, zolang je weinig water gebruikt. Kies het niet voor dun, vloeibaar werk.
• Gekleurd papier is een mooie keuze. Omdat de verf dekt, kun je licht schilderen op een donkere ondergrond.

Plak je papier met schildertape op een plank vast. Dat houdt het vlak en geeft je een nette witte rand na het afplakken.

Gouache technieken voor beginners

De verf is veelzijdig. Met deze technieken kom je een heel eind.

Vlak en dekkend schilderen

Meng de verf met zo min mogelijk water, zodat hij ongeveer de dikte van room heeft. Zet er een egale laag mee neer. Dit is de basis van de typische gouache-look: vlakke, matte kleurvlakken. Werk met een plat penseel en maak lange, rustige halen.

Dun en transparant

Met veel water erin gedraagt de verf zich als aquarel. De verf wordt transparant en het papier schijnt door. Zo maak je zachte overgangen voor een lucht of water. De verf laat daarna los, dus laat de eerste laag droog worden voordat je er dun overheen schildert.

Licht over donker

Dit onderscheidt de verf van aquarel. Schilder een donkere achtergrond, laat hem drogen en zet er lichte details bovenop, zoals sterren, bloemblaadjes of lichtreflecties. Het werkt verrassend goed als je het in dunne lagen doet.

Nat in nat

Maak het papier nat en zet er kleuren in die in elkaar lopen. De verf droogt trager dan acryl, dus je hebt tijd om te mengen. Dit werkt het best met verf die iets is verdund.

Droog penseel en structuur

Veeg je penseel bijna droog en sleep het licht over het papier. Zo krijg je een korrelige structuur voor gras, bast en wolken.

Opnieuw nat maken en verbeteren

Omdat de verf weer oplosbaar is, kun je een fout met een nat penseel en een doekje verwijderen. Deze eigenschap maakt de verf aantrekkelijk voor beginners, maar het heeft ook een nadeel: als je een droge laag overschildert met veel water, kan de onderlaag opnieuw gaan lopen. Gebruik daarom een licht vochtig penseel voor de bovenste lagen.

Kleur en droging: waar je op moet letten

Deze verf heeft een eigenschap die beginners verrast: de kleur verandert tijdens het drogen. De verf droogt mat op, en volgens Wikipedia is de droge kleur niet gelijk aan de natte, en het bronartikel zegt ook dat de verf lichter lijkt als het droog is. Dat maakt het lastig om dezelfde kleur opnieuw te mengen.

Dit kun je ertegen doen.

• Test op een stukje papier. Meng je kleur, zet een veeg op een proefstrook, laat hem drogen en bekijk het resultaat.
• Meng genoeg. Maak meteen genoeg kleur voor het hele vlak, zodat je niet opnieuw hoeft te mengen.
• Bewaar een kleurkaart. Schrijf je mengsels bij een proefstrook. Zo kun je ze later terugvinden.
• Gebruik een beperkt palet. Met minder kleuren vergeet je minder en kloppen je schilderijen onderling beter.

De verf op je palet droogt ook op, maar je kunt hem opnieuw vochtig maken. Een natte spons in een afsluitbaar bakje houdt je verf een tijd bruikbaar. Dat scheelt verf.

Ideeen om te schilderen met gouache

Weet je niet wat je moet schilderen? Deze onderwerpen werken goed voor gouache.

• Bloemen en planten. Vlakke bloemvormen in felle kleuren, met een donkere achtergrond.
• Een vaas of fruitschaal. Een simpel stilleven met drie voorwerpen.
• Een landschap in vlakken. Heuvels, een lucht en een zon, opgebouwd uit grote vlakken.
• Een kaart of illustratie. Het is erg geschikt voor een kaart, een poster of een boekillustratie, omdat de verf gelijkmatig droogt.
• Letters en patronen. Lijnen en herhaalde vormen komen mooi uit in dekkende verf.
• Een gouache schilderij in een kleurthema. Kies drie kleuren en beperk jezelf, dan krijg je meteen een samenhangend werk.

Een eerste schilderij in vijf stappen

Wil je meteen beginnen? Met dit stappenplan maak je op een middag een klein schilderij op papier.

1. Kies een eenvoudig onderwerp. Een vaas met twee of drie bloemen, een boom of een heuvel met een zon werkt goed. Hoe minder details, hoe mooier de vlakke kleuren uitkomen.
2. Plak je papier vast. Zet een stuk van ongeveer 18 × 24 cm met schildertape op een plank. Dat is een richtmaat voor een eerste werkje.
3. Maak een lichte schets. Teken met een zacht potlood de grote vormen. Druk niet hard, want potlood schemert soms door lichte lagen.
4. Schilder van groot naar klein. Begin met de achtergrond en laat de laag drogen. Zet daarna de grotere vormen neer en eindig met kleine details en lichte accenten.
5. Laat het drogen en haal de tape eraf. Trek de tape langzaam los, schuin weg van het papier, zodat je een nette witte rand overhoudt.

Een tip voor beginners: werk met de kleuren van je set, en meng niet meer dan twee kleuren tegelijk. Mengsels van drie of meer kleuren worden snel modderig. Houd voor de lichtste vlakken het wit nodig en voeg wit liever toe in kleine beetjes.

Veelgemaakte fouten

• Te veel water. Dan wordt de laag dun en vlekkerig en verlies je de dekkracht. Gebruik water om de verf romig te maken, niet om hem te laten lopen.
• Te snel overschilderen. Een natte laag die je meteen overschildert, loopt in de laag eronder. Wacht tot de ondergrond droog is, of werk bewust nat in nat.
• Papier dat golft. Gebruik dik papier of plak het vast. Bij veel water zijn dunne vellen ondoenlijk.
• Een kleur niet testen. Omdat de droge kleur afwijkt van de natte, doe je er goed aan een veeg op een proefstrook te zetten.
• Penselen laten staan. Spoel je penselen na gebruik en leg ze plat neer. Verf in de haren droogt hard en laat zich minder goed uitwassen.
• Te veel verf op het palet. Een klein hoopje per kleur is genoeg. Droge verf kun je opnieuw nat maken, maar het is toch zonde.

Gouache kopen: waar let je op

Wie gouache wil kopen, ziet een groot prijsverschil. Dit helpt je kiezen.

• Pigmentkwaliteit. Kunstenaarskwaliteit heeft meer pigment en minder vulstoffen. De kleuren zijn frisser en dekken beter.
• Lichtechtheid. Goede merken vermelden hoe lichtecht een kleur is. Dat is vooral belangrijk als je werk ophangt.
• Potten of tubes. Tubes zijn handig voor een set, potten voor veel verbruik van een vaste kleur.
• Setgrootte. Een gouache set van zes tot twaalf kleuren is genoeg voor een start. Kleuren die je veel gebruikt, vooral wit, koop je later los bij.
• Acryl of klassiek. Klassieke gouache is opnieuw oplosbaar, acryl gouache niet. Kies naar je gebruik.

Je vindt het bij hobbywinkels, kunstenaarswinkels en online. Bekende merken zijn onder andere Winsor & Newton, Holbein, Himi en Shinhan. Een beginnersset van een merk uit het middensegment is een goede keuze. Je hoeft niet meteen de duurste te nemen.

Andere verf in het overzicht

Het is een van de verfsoorten in een groter palet. Als je op zoek bent naar iets voor stof, kijk dan eens naar textielverf. Dat is verf die in de stof trekt en wasbaar is, geschikt voor een t-shirt of tas. Een bekend merk is Dylon, zie textielverf van Dylon. Dat is een andere verf, maar het is wel verf op waterbasis die je met een penseel gebruikt. Voor schoolwerk en kinderen is de eerder genoemde plakkaatverf de goedkope keuze.

Veelgestelde vragen over gouache

Verder lezen over verf en schilderen