Acrylverf op waterbasis: wat betekent het en wat kun je ermee

Acrylverf op waterbasis is verf met pigment in een kunstharsemulsie die je met water verdunt en waarmee je penselen met water en zeep schoonmaakt. Nat los je hem op met water, maar droog is hij waterbestendig en niet meer terug te draaien. Dat maakt acrylverf makkelijk om te beginnen, en lastig als je verf op kleding komt.

Bijna alle acrylverf voor kunstenaars en hobbyisten is op waterbasis. Toch is de vraag naar acrylverf op waterbasis terecht, want het woord wordt ook gebruikt voor muurverf, lakverf en spuitverf. In dit artikel lees je wat acrylverf op waterbasis precies is, wat het betekent voor droogtijd, opruimen en veiligheid en hoe je het gebruikt. Ben je nieuw met verf? Lees dan eerst onze gids schilderen voor beginners.

Wat betekent acrylverf op waterbasis

Volgens de Engelstalige Wikipedia over acrylverf bestaat acrylverf uit pigment dat is gedispergeerd in een emulsie van acrylpolymeer, met toevoegingen zoals weekmakers en ontschuimers. De meeste acrylverven zijn op waterbasis en kun je met water verdunnen, maar ze worden waterbestendig als ze droog zijn. De Nederlandstalige Wikipedia beschrijft dat het droogproces niet omkeerbaar is en dat de basis een acrylaathars is dat in water is verspreid, al gebruiken sommige formuleringen ook andere oplosmiddelen.

Dat betekent in de praktijk:

• Nat kun je de verf met water verdunnen, mengen en uit penselen en van handen wassen.
• Droog vormt hij een elastisch, waterbestendig laagje dat je niet meer met water oplost.
• Schoonmaken doe je met water en zeep, niet met terpentine of een ander oplosmiddel.

Daarmee is acrylverf op waterbasis een stuk eenvoudiger dan olieverf. Olieverf gebruikt lijnolie als bindmiddel, droogt veel langzamer en vraagt om een oplosmiddel zoals terpentine, dat giftig kan zijn, zo vermeldt Wikipedia. Wil je weten wat dat in de praktijk betekent? Lees dan ons artikel over terpentine.

Waterbasis versus oplosmiddelbasis

Niet elke verf met ‘acryl’ in de naam is op waterbasis. Hier de verschillen.

• Acrylverf voor kunstenaars: op waterbasis, in tubes of potten, voor doek, papier, hout en meer.
• Acrylverf voor muren en meubels: vaak ook op waterbasis, en bedoeld voor het huis. Wikipedia noemt dat acrylaat op waterbasis ook als latex-huisverf op de markt kwam voordat er acrylverf voor kunstenaars was. Deze verf is niet voor schilderijen bedoeld en heeft een andere samenstelling.
• Spuitverf en lakverf: gebruiken vaak een oplosmiddel. Ze drogen snel, geven een gladde laag, maar hebben dampen die je niet moet inademen. Gebruik ze buiten of goed geventileerd en volg de instructies.

Staat er op de verpakking ‘waterbasis’, ‘wasbaar met water’ of ‘verdunbaar met water’? Dan is het een waterbasisverf. Staat er ’terpentine’ of ‘oplosmiddel’ bij het schoonmaken, dan niet.

Voordelen van acrylverf op waterbasis

• Eenvoudig opruimen. Penselen en handen maak je schoon met water en zeep. Volgens Wikipedia haal je nog natte acrylverf met warm water en zeep van je huid.
• Snel droog. Per laag vaak 10 tot 20 minuten, al verschilt het per merk en luchtvochtigheid. Je kunt snel lagen opbouwen.
• Weinig geur. Geen scherpe dampen zoals bij oplosmiddelen, al blijft het verstandig om te ventileren.
• Veelzijdig. Hecht op papier, doek en veel andere materialen. Je kunt het dik of dun gebruiken.
• Waterbestendig na het drogen. Een droge laag kan tegen een vochtige doek en is goed over te schilderen.
• Fouten overschilderen. Je zet een nieuwe laag over een droge, ook al ziet de eerste er niet uit.

Beperkingen

• Snel droog is ook een nadeel. Voor zachte overgangen heb je weinig tijd. Een retarder of een stuk papier met water op je palet helpt.
• Droog niet meer uit kleding. Draag een schort. Lees onze uitleg over acrylverf uit kleding halen, en over schilderen op kleding met acrylverf kleding.
• Kleuren veranderen bij het drogen. Natte acrylverf lijkt vaak iets lichter of donkerder dan na het drogen. Test je mengsels vooraf.
• Sommige ondergronden vragen voorbereiding. Volgens Wikipedia moet poreus MDF doorgaans worden afgedicht en canvas worden gegrond, om verkleuring te voorkomen.
• Een palet opgedroogd? Een droog laagje verf krijg je er alleen met moeite af.

Zo gebruik je acrylverf op waterbasis

Verdunnen

Met water maak je de verf dunner en krijg je een mat, aquarelachtig effect. Voeg je acrylmedium toe, dan wordt de verf glanzender en blijft hij beter binden. Gebruik niet te veel water: bij een verhouding van meer dan ongeveer de helft kan de verf zijn bindkracht verliezen en wegschilferen. Dat is een richtwaarde, geen exacte regel.

Droogtijd verlengen

Wikipedia noemt dat een retarder de werktijd verlengt, al kan te veel ervan voorkomen dat de verf goed droogt. Je kunt ook een natte palet gebruiken: een speciaal vochtig papier onder je verf houdt hem langer nat.

Penselen verzorgen

Spoel penselen onder lauw water, direct na gebruik, en masseer de haren met zeep. Laat verf niet in het penseel opdrogen. Lees meer in onze gids over penselen.

Werken op andere ondergronden

Acrylverf op waterbasis werkt op veel ondergronden, zoals hout, steen, karton en canvas. Op gladde ondergronden zoals glas, plastic of keramiek hecht gewone acrylverf minder goed en kan hij er afbladderen. Voor schilderen op keramiek bestaat speciale verf. Wil je alleen decoratie, dan kun je met acryl werken en afwerken met een vernis, maar de verf is dan niet geschikt voor gebruik met eten of in de vaatwasser.

Waarmee begin je

Voor je eerste schilderij met acrylverf op waterbasis heb je weinig nodig: zes tubes, een paar penselen, een palet en een doek. Kies een eenvoudig onderwerp en schilder van groot naar klein. Dat kan een lucht zijn, een stilleven of een dier. Een stappenplan voor dieren schilderen laat zien hoe je met acryl een vacht en ogen opbouwt. Wil je een eerste schilderij van begin tot eind maken? Lees dan hoe je een schilderij maakt. Liever een duidelijk voorbeeld volgen? Dan is schilderen op nummer een prettige start.

Acrylverf waterbasis kiezen en kopen

Acrylverf op waterbasis koop je in hobbywinkels, kunstenaarswinkels en online, in tubes, potten en sets. Winkels als Action hebben vaak goedkope sets voor hobbygebruik, al wisselt het aanbod. Kijk bij het kiezen naar het type: studentenkwaliteit is voordelig en heeft minder pigment, artiestenkwaliteit is duurder en heeft sterkere kleuren. Voor beginners is studentenkwaliteit meer dan voldoende. Een startset van zes tot twaalf kleuren is goed genoeg om te leren mengen. Let op de verpakking: staat er ‘acryl’, ‘waterbasis’ en ‘voor doek en papier’, dan zit je goed. Staat er ‘muurverf’ of ‘lak’, dan is het een ander product.

Veilig werken met acrylverf

Acrylverf op waterbasis is milder dan verf op oplosmiddelbasis, maar het blijft een verf. Houd het buiten bereik van jonge kinderen en eet en drink er niet bij. Ventileer de ruimte, vooral bij het gebruik van spuitverf of vernis. Wees voorzichtig met pigmenten die metalen bevatten, zoals cadmium: lees de verpakking en vermijd inademen van poeder of nevel. Spoel geen grote hoeveelheden verf door de gootsteen. Vraag bij twijfel bij je gemeente hoe je verfresten moet inleveren.

Veelgemaakte fouten

• Te veel water. Een te dun mengsel hecht slecht en wordt doorzichtig.
• Penselen laten opdrogen. Spoel direct uit.
• Geen schort dragen. Droge verf gaat niet uit kleding.
• Palet laten opdrogen. Gebruik een natte palet of dek het af.
• Te snel overschilderen. Wacht tot de laag droog is.
• Verkeerde ondergrond. Zorg dat glad of vet oppervlak is voorbereid.

Acrylverf mengen met water, medium en andere verf

Acrylverf op waterbasis geeft veel mogelijkheden, juist omdat je er zoveel mee kunt mengen. Wat je toevoegt, bepaalt hoe de verf eruitziet en zich gedraagt.

• Water. Een beetje water maakt de verf dunner en makkelijker te verwerken. Te veel water kan het bindmiddel verzwakken, waardoor de verf slechter hecht. Houd het bij een kleine hoeveelheid.
• Acrylmedium. Medium verdunt de verf zonder het bindmiddel te verzwakken. Het bestaat in glanzende, matte en vertragende varianten.
• Vertrager. Een vertrager houdt de verf langer nat, zodat je langer kunt mengen en verlopen maken.
• Andere acrylverf. Je kunt kleuren mengen tot je gewenste tint. Meer hierover staat bij kleuren mengen.

Meng nieuwe producten eerst op je palet en test het op een proefstukje. Let op het etiket: sommige producten zijn alleen bedoeld voor bepaalde ondergronden of toepassingen.

Lagen opbouwen

Doordat acrylverf snel droogt, kun je binnen korte tijd meerdere lagen schilderen. Dat is een voordeel, maar je moet het wel bewust doen.

Dekkend schilderen

Werk van donker naar licht en laat elke laag drogen voordat je de volgende aanbrengt. Gebruik dikke verf voor dekking en een kleine hoeveelheid water voor vloeiende lagen.

Transparant schilderen

Met verdunde verf of een glazuurmedium schilder je dunne, doorzichtige lagen over elkaar. De onderlaag blijft zichtbaar en je krijgt diepte in de kleur. Doe dit in dunne, droge lagen, anders wordt het troebel.

Nat in nat

Door snel te werken kun je kleuren op het doek in elkaar laten overlopen. Met een vertrager heb je meer tijd. Meer over deze techniek lees je in nat in nat schilderen.

Een droog schilderij beschermen

Zodra een schilderij droog is, kun je het beschermen met vernis. Dat is niet verplicht, maar het beschermt tegen stof en vuil en geeft het werk een gelijkmatige glans. Er zijn matte, satijnen en glanzende vernissen. Breng het aan in een dunne, gelijkmatige laag en laat het goed drogen. Zorg dat de verf echt doorgedroogd is, wat bij dikke lagen langer duurt dan je denkt. Neem hiervoor de instructies van de fabrikant als uitgangspunt.

Wil je het schilderij ophangen, dan is het handig om de achterkant ook te controleren. Zorg dat er geen verf aan de achterzijde is gekomen en laat een doek nooit in vochtige ruimtes hangen. Een dik doek op een spieraam is zwaarder dan je denkt, dus kies goede ophanghaken. Meer praktische tips vind je bij schilderij ophangen.

Waterverf of acrylverf?

Beginners vragen zich vaak af wat het verschil is tussen aquarelverf en acrylverf, omdat beide met water werken. Het verschil zit in wat er gebeurt als de verf droogt. Aquarel blijft oplosbaar en kan opnieuw nat gemaakt worden. Acrylverf is na het drogen waterbestendig en blijft op zijn plek. Daardoor kun je met acryl lagen overschilderen zonder dat de onderlaag oplost. Aquarel werkt juist met transparantie en doorschijnend papier. Wie eerst wil experimenteren met water, kan beginnen met aquarel schilderen en daarna acryl proberen.

Veelgestelde vragen over acrylverf op waterbasis

Verder lezen