Houtsoorten voor buiten en voor meubels: welk hout past waarbij?

De beste houtsoorten buiten zijn soorten die weinig last hebben van vocht en schimmels: robinia, eiken, kastanje, douglas en lariks, en thermisch gemodificeerd hout. Voor meubels binnen kies je op hardheid, nerf en uiterlijk: eiken, beuken, es, noten en kers zijn de klassiekers. Vurenhout is overal goedkoop te vinden, maar buiten gaat het sneller kapot en binnen is het zacht.

Dat verschil klinkt eenvoudig, maar bij de houtsoorten voor buiten en voor meubels speelt meer mee. Een tuinbank staat in regen en zon, een kast staat in de woonkamer. Het ene hout hoort daarom bij het ene project en niet bij het andere. In dit artikel zie je welke soorten bij welk gebruik passen, wat de duurzaamheidsklassen betekenen en hoe je dat vertaalt naar een keuze voor je eigen project. Wil je een breder overzicht? Bekijk dan de gids over houtsoorten en het hoofdoverzicht over houtbewerking.

Wat maakt hout geschikt voor buiten?

Hout leeft, ook als het een plank is. Het neemt vocht op, krimpt en zet uit, en wordt aangetast door schimmels en insecten. Buiten gebeurt dat sneller dan binnen, omdat regen, zon en wisselende temperaturen het hout belasten. Hoe goed een houtsoort daartegen kan, noemen we duurzaamheid.

Die duurzaamheid is ingedeeld in klassen. Wikipedia beschrijft de duurzaamheidsklassen volgens de Europese norm EN 350: vijf klassen, van zeer duurzaam (klasse 1) tot niet duurzaam (klasse 5). De klasse is gemeten aan onbehandeld kernhout in contact met de grond. Ze zegt dus het meest over hout dat in de grond staat, maar is ook een goede maat voor buitengebruik in het algemeen.

Twee dingen om te onthouden:

• Kernhout versus spinthout. De klasse geldt voor het kernhout, de donkere binnenkant van de stam. Het lichte spinthout aan de buitenkant is bij vrijwel alle soorten klasse 5, ook bij grenen, lariks en douglas. Plank met veel spint? Dan is die minder duurzaam dan de klasse doet vermoeden.
• Boven de grond gaat hout langer mee. De klasse is gemeten in contact met de grond. Een plank in een schutting of bank staat droger en gaat dus langer mee dan een paal in de grond.

Hoe je hout buiten zo lang mogelijk houdt, lees je ook in het artikel over hout afwerken.

Houtsoorten voor buiten: de bekendste keuzes

Dit zijn de houtsoorten voor buiten die je het vaakst tegenkomt, van betaalbaar tot duur.

Douglas. Het kernhout is volgens Wikipedia over douglashout matig duurzaam (klasse 3 tot 4); het spinthout is niet duurzaam. Het wordt veel gebruikt voor kozijnen, deuren en constructiehout. Voor tuinmeubels of een plantenbak werk je het buiten af met olie of verf. Douglas is relatief betaalbaar, licht en makkelijk te bewerken, wat het een goede keuze maakt voor beginners.

Lariks. Zit qua duurzaamheid in dezelfde buurt als douglas (klasse 4 volgens de tabel hierboven, in de praktijk wat harsrijker). Het is een gewilde keuze voor gevelbekleding en terrassen. Het vergrijst mooi als je het onbehandeld laat.

Eiken. Een bekende klassieker, die volgens de Wikipedia-tabel tussen klasse 2 en 4 valt, afhankelijk van het type en de herkomst. Eiken is hard, zwaar en daardoor wat lastiger te bewerken. Voor tuinmeubels en palen in de grond is Europees eiken een goede keuze. Lees meer in ons artikel over eikenhout.

Robinia. Van de houtsoorten die in Nederland in enige afmeting groeien is robinia het duurzaamst, met klasse 1 tot 2. Het is hard en zwaar, en wordt gebruikt voor speeltoestellen, palen en tuinmeubels. Voor een hobbyist is het wat lastig te vinden en te bewerken.

Thermisch gemodificeerd hout. Door verhitting wordt grenen, es of populier beter bestand tegen vocht. Wikipedia noemt thermische en chemische modificatie als manier om duurzaamheid te verbeteren. Het hout wordt donkerder, maar ook wat brosser. Het is niet voor constructie in de grond, maar prima voor beplanking, schermen en terrassen.

Tropisch hardhout. Soorten als teak, azobé en bangkirai zijn zeer duurzaam. Ze zijn zwaar en duur, en moeilijker te bewerken. Let hierbij op een keurmerk. Volgens Wikipedia zijn FSC en PEFC certificeringen die duurzaam bosbeheer bevorderen. Lees ons artikel over teakhout en onze uitleg over hardhout.

Vuren en grenen. Goedkoop en overal te koop, maar niet duurzaam. Buiten gaat vurenhout snel achteruit, tenzij het is geïmpregneerd. Zie ons artikel over vurenhout.

Welke houtsoorten voor buiten zijn het beste voor beginners?

Voor een eerste buitenproject, zoals een plantenbak, bank of schutting, zijn douglas en lariks een goede combinatie van prijs, bewerkbaarheid en duurzaamheid. Heb je een hoger budget en wil je het langer houden, kies dan eiken of thermisch gemodificeerd hout. Wil je zo min mogelijk onderhoud, dan blijft tropisch hardhout met keurmerk een optie, maar de prijs ligt veel hoger.

Houtsoorten voor meubels: waar let je op?

Voor meubels binnen speelt vocht minder een rol. Je kijkt vooral naar hardheid, nerf, kleur en bewerkbaarheid. Op Wikipedia over hout staat dat eigenschappen als duurzaamheid, krimp, dichtheid, sterkte en bewerkbaarheid per soort verschillen, en dat hardheid en bewerkbaarheid niet altijd samenhangen. Een hard hout is dus niet automatisch moeilijk te bewerken.

De klassiekers voor meubels zijn:

• Eiken. Hard, sterk en met een duidelijke nerf. Geschikt voor tafels, stoelen en kasten. Zwaar, maar het resultaat gaat generaties mee.
• Beuken. Fijne, gelijkmatige structuur, licht van kleur. Veel gebruikt voor stoelen en speelgoed, maar minder geschikt voor buiten. Zie beukenhout.
• Es. Licht van kleur met een uitgesproken nerf. Taai en buigzaam, daarom populair voor stoelen en gereedschapssteels.
• Noten (walnoot). Donkerbruin met een sierlijke nerf. Duurder, maar een mooi resultaat voor een tafel of kast. Zie walnoot.
• Kers. Roodbruin en wordt mooier door het licht. Fijne structuur.
• Grenen en vuren. Zacht, goedkoop en makkelijk te bewerken. Goed voor een eenvoudige kast of boekenplank, maar het krijgt snel deuken.
• Multiplex. Een plaatmateriaal van gelijmde lagen. Stabiel en veelzijdig voor kasten en meubelwerk. Meer bij multiplex.

Voor een eerste meubel kies je liever een zacht, goedkoop hout om te oefenen, bijvoorbeeld vuren of grenen. Voor een meubelstuk dat je lang wilt houden, loont het om voor eiken of beuken te gaan.

Houtsoorten van meubels herkennen

Wil je weten welke soort een bestaand meubel is, bijvoorbeeld een antiek stuk? Dat is niet eenvoudig, maar met een paar kenmerken kom je ver.

1. Kijk naar de nerf. Eiken heeft grote poriën en een duidelijke tekening, die op sommige plekken in vlammen of spiegels loopt. Beuken heeft fijne, gelijkmatige tekening met kleine streepjes. Naaldhout, zoals vuren, heeft duidelijke jaarringen met een scherp verschil tussen licht en donker.
2. Voel de hardheid. Duw met je nagel tegen een onopvallende plek. Zacht naaldhout geeft mee, hardhout niet.
3. Kijk naar de kleur. Noten is donker en chocoladebruin, kers roodbruin en es licht. Let op: oude meubels zijn donkerder geworden door ouderdom en afwerking.
4. Bekijk de onderkant of achterkant. Vaak is hier onbewerkt hout zichtbaar, zodat je de echte kleur en nerf ziet.
5. Let op fineer. Veel antieke meubels hebben een fineerlaag van een mooie soort op een goedkoper onderhout.

Zeker weten kun je het soms niet zonder kijken met een loep of onderzoek door een restaurateur of houtkenner. Bij een waardevol antiek stuk is een deskundige de beste weg.

Hoe kies je de houtsoort voor jouw project?

Stel jezelf drie vragen:

1. Staat het binnen of buiten? Buiten kies je duurzaam hout, of je rekent op onderhoud. Binnen heb je meer vrijheid.
2. Hoeveel budget heb je? Vuren en douglas zijn het goedkoopst, eiken en noten kosten meer, tropisch hardhout en robinia vragen vaak het meeste.
3. Hoe bewerk je het? Met handgereedschap en een boormachine bewerk je zacht hout makkelijker. Hard hout vraagt scherp gereedschap en meer tijd.

Een paar voorbeelden als richtlijn:

• Plantenbak of kleine tuinbank: douglas of lariks, afgewerkt met olie. Zie ons stappenplan voor een plantenbak van hout.
• Tuintafel die jaren moet meegaan: eiken of thermisch gemodificeerd hout.
• Kast of boekenplank in huis: vuren, multiplex of beuken.
• Eettafel: eiken of noten.
• Speelgoed: beuken of berken. Meer in het artikel over houten speelgoed maken.

Meer over kopen en waar je op let, staat in onze gids over hout kopen. Bekijk ook de plaatmaterialen multiplex en OSB-plaat, die voor veel projecten een goedkoop alternatief zijn.

Duurzaamheid en keurmerken

Hout is een natuurlijk materiaal, maar de herkomst maakt uit. Op Wikipedia staat dat houtkap bijdraagt aan ontbossing, en dat FSC en PEFC certificeringen zijn die duurzaam bosbeheer bevorderen. Koop je tropisch hout, kies dan hout met zo’n keurmerk. Ook voor Europees hout kun je naar het keurmerk vragen. Een lokale houthandel kan je vertellen waar het hout vandaan komt.

Een tip voor wie duurzaam wil bouwen: kies een houtsoort die lokaal groeit, zoals eiken, lariks of douglas, en onderhoud je hout goed. Een product dat dertig jaar meegaat, is duurzamer dan een goedkoop product dat je na vijf jaar vervangt.

Veelgestelde vragen over houtsoorten voor buiten en voor meubels

Verder lezen