Beukenhout en essenhout: eigenschappen, gebruik en kopen

Beukenhout is een licht, fijn en stevig loofhout dat weinig splintert en daarom geliefd is voor speelgoed, meubels en parket. Essenhout is lichter van kleur, taai en veerkrachtig, en daarom de klassieke keuze voor stelen van gereedschap en voor meubels met een opvallende nerf. Beide hebben één zwak punt: ze zijn niet bestand tegen weer en vocht.

Dat maakt de keuze eenvoudig als je weet waar het werkstuk komt te staan. Voor binnen en voor de werkbank zijn het prima soorten, voor de tuin kijk je beter naar iets anders. In dit artikel zetten we de eigenschappen naast elkaar en laten we zien waar je beukenhout en essenhout voor gebruikt. Daarna lees je waar je op let bij het kopen. Het grotere plaatje vind je in onze gids over houtbewerking.

Wat is beukenhout?

Beukenhout komt van de gewone beuk (Fagus sylvatica), een boom die in Europa veel voorkomt. Volgens Wikipedia kan de boom 46 meter hoog worden en leeft hij gewoonlijk 200 tot 400 jaar. Het hout is bleek tot lichtbruin en heeft een fijne, rustige tekening. Dat laatste is een algemene beschrijving, de precieze kleur hangt af van de boom en de behandeling.

Het belangrijkste dat Wikipedia zegt over beukenhout is: het wordt gebruikt voor speelgoed, meubels en parket, en het splintert zeer weinig. Voor een hobbyist is dat een prettig gegeven. Bij schuren en schaven houd je weinig scherpe vezels over, en een kinderspeelgoed of snijplank voelt na het schuren glad aan.

Daar staat een belangrijke beperking tegenover. Het hout verkleurt snel door schimmels en is daarom niet geschikt voor buiten, in keukens of in natte ruimtes. Ook houtworm tast het gemakkelijk aan. Voor een plantenbak buiten is beukenhout dus geen goede keuze.

Beukenhout in de praktijk

In de praktijk kom je beukenhout vooral tegen in planken, latten en platen. Webwinkels verkopen beukenhout planken, balken en snijplanken, en het is in veel kinderspeelgoed en in houten gereedschapsstelen verwerkt. Het zit in veel meubels binnen, zoals stoelen, tafels en kasten, omdat het stevig is en een gelijkmatig oppervlak geeft.

Wat is essenhout?

Essenhout is het hout van de es. Wikipedia beschrijft het hout als licht van kleur, taai en sterk. Door die veerkracht wordt het gebruikt voor bogen, de rekstokken van gymtoestellen en de stelen van bijlen en spaden. Door de vlamachtige nerf is het ook gewild voor meubels, vloeren en trappen.

Voor wie gaat timmeren of zagen is het goed om te weten dat essenhout door zijn taaiheid zwaar aanvoelt bij het bewerken. De pagina over houtdraaien noemt es naast eik als lastiger te draaien dan populier, vuren, grenen of beuk.

Net als beuk heeft essenhout een zwak punt: buiten duurt het kort. Volgens de pagina over duurzaamheidsklassen valt es in klasse 5, niet duurzaam. In contact met de grond gaat het dan 5 jaar of korter mee. Gebruik essenhout dus voor binnenwerk of voor werk dat beschermd staat.

Wie een gereedschapssteel van es wil vervangen, let op de nerf. Een steel hoort een rechte, doorlopende nerf in de lengterichting te hebben, anders kan hij onder belasting breken. Dat is een algemene werkplaatsregel. Ook bij meubels met es kijk je naar het verloop van de nerf, want een scheve nerf geeft een minder sterk, maar soms juist mooier resultaat. Kies bewust wat je belangrijker vindt.

Beukenhout en essenhout vergeleken

Beide soorten zijn loofhout, beide komen uit Europa, en beide zijn geen goede keuze voor buiten. Toch voelen ze anders aan en kiezen mensen ze voor andere dingen. De tabel zet de verschillen op een rij.

De kolom “kleur” is een algemene omschrijving. De rest komt uit de bronnen, behalve de regel over het splijten van es: dat is een algemene werkervaring en geen bronvermelding. Gebruik het als richtlijn.

Welke kies je: beuk of es?

Denk aan wat het werkstuk moet doen. Moet het veel buigen, trekken of schokken opvangen, zoals een steel of een leuning, dan past es door zijn veerkracht. Moet het glad, rustig en gelijkmatig zijn, zoals speelgoed, een kistje of een snijplank, dan is beuk de logische keuze. Wil je een opvallende nerf in de tafelrand of in een trap, dan valt es meer op. Wil je zonder gedoe leren draaien, begin dan met beuk of nog zachter hout.

Prijs en beschikbaarheid verschillen per leverancier en per seizoen. Beuk ligt in veel houthandels in standaardmaten klaar, bij es zul je vaker moeten vragen. Dat is een algemene ervaring en geen cijfer uit een bron.

Verschil beukenhout en eikenhout

Vaak zoeken mensen naar het verschil tussen beukenhout en eikenhout. Het eerste verschil is duurzaamheid. Eiken valt volgens de duurzaamheidstabel in klasse 3, matig duurzaam, dus 10 tot 15 jaar in contact met de grond. Beuk blijft binnen. Eikenhout is daardoor ook bruikbaar voor tuinmeubels in beschutte plekken, beuk niet. Het tweede verschil is de tekening: eik heeft doorgaans een opvallender nerf met grotere poriën. Dat is een algemene richtlijn. Lees meer over die soort in ons artikel over eikenhout.

Wat maak je van beukenhout en essenhout?

Beuk en es lenen zich voor een heel scala aan projecten. Dit zijn de gangbare toepassingen, met wat je moet weten.

• Speelgoed en kleine dingen. Beuk is een klassieker voor speelgoed. Wikipedia noemt speelgoed expliciet als gebruik. Een houten kistje, een blokkendoos of een speelgoedauto is er prima van te maken. Meer ideeën vind je bij houten speelgoed maken.
• Meubels binnen. Stoelen, tafels, ladekasten en planken. Beuk en es geven een gelijkmatig, lichtgekleurd resultaat dat goed met olie of lak af te werken is.
• Snijplanken. Beukenhout wordt vaak voor snijplanken gebruikt. Kies voor het afwerken een olie die geschikt is voor contact met voedsel en lees de verpakking. Dat is een algemene richtlijn.
• Gereedschapssteel. Voor het vervangen van een steel van een hamer, bijl of schep is es de klassieke keuze, dankzij zijn veerkracht.
• Draaiwerk. Beuk draait goed, volgens Wikipedia zelfs een van de aanbevolen soorten voor beginners na populier en vuren.
• Brandhout. Zowel beuk als es zijn gangbaar als haardhout. Hoe goed ze branden en hoe lang je ze moet laten drogen, is voor dit artikel niet bij een bron gecontroleerd. Vraag de leverancier of laat het hout minstens een seizoen onder een afdak drogen. Een veelgebruikte richtlijn is een vochtgehalte van ongeveer twintig procent of lager.

Beukenhout buiten: dan liever iets anders

Het is verleidelijk om een beukenhouten snijplank of tuinbankje buiten te gebruiken. Dat gaat meestal niet goed. Volgens Wikipedia verkleurt beuk snel door schimmels. Gebruik voor buitenwerk een soort uit een betere duurzaamheidsklasse, zoals je leest in het artikel over hardhout of bij de houtsoorten voor buiten.

Beukenhout en essenhout bewerken

Beide soorten zijn goed te bewerken met scherp gereedschap. Ze zijn dichter dan vuren, dus een bot blad of een bot beitel voel je meteen. De volgende punten helpen.

1. Zagen. Gebruik een scherp blad met een fijne vertanding. Bij een cirkelzaag of tafelzaag helpt een goed blad meer dan extra kracht. Bekijk ons artikel over handzagen voor de keuze.
2. Voorboren. Boor bij schroeven altijd voor. Beuk en es zijn dicht genoeg om te splijten als je het niet doet.
3. Schaven en schuren. Beuk geeft een glad, rustig oppervlak. Begin met korrel 80, ga via 120 naar 180 en gebruik 240 als je gaat oliën. Meer over korrels vind je bij schuurpapier.
4. Verlijmen. Beide soorten zijn goed te verlijmen met houtlijm. Sluit de lijmnaad goed af met klemmen. Lees meer bij houtlijm.
5. Afwerken. Olie, hardwax of lak: ze nemen het hout goed op. Een lichte kleur wordt met de tijd iets warmer. Zie hout afwerken.

Veilig werken met beukenhout en essenhout

Bij het zagen en schuren van loofhout komt fijn stof vrij. Draag een stofmasker, werk met afzuiging als je die hebt, en zet een veiligheidsbril op. Gebruik bij elektrisch gereedschap gehoorbescherming, zie onze pagina over gehoorbescherming. Klem het werkstuk altijd vast en houd je handen uit de snijlijn. Dit zijn algemene veiligheidsrichtlijnen.

Waar let je op bij het kopen van beukenhout en essenhout?

Beukenhout kopen en essenhout kopen doe je bij een houthandel, een bouwmarkt of online. Bij hout dat je zelf wilt bewerken, controleer je een paar dingen voordat je betaalt.

• Droogte. Gedroogd hout werkt minder en trekt dus minder krom. Vraag of het hout kamerdroog is als je meubels maakt.
• Rechtheid. Leg een plank op een vlakke ondergrond en kijk of er licht onderdoor schijnt. Een holle of gedraaide plank is minder bruikbaar.
• Nerf en kwasten. Kijk of de nerf mooi doorloopt en of er scheuren of grote kwasten in zitten.
• Afmetingen. Vraag naar de exacte maat. Planken zijn vaak ruw gezaagd en moeten nog geschaafd worden. Reken op extra lengte voor zaagverlies.
• Soort en herkomst. Vraag of het hout beuk of es is en waar het vandaan komt. Een keurmerk als FSC of PEFC kan een aanwijzing zijn. Dat is een algemene richtlijn.

Een lokale houthandel laat je de planken zien en voelen. Online zie je de afmetingen op een rij en vergelijk je prijzen snel. Meer tips lees je in onze gids over hout kopen. Een overzicht van soorten vind je bij houtsoorten.

Platen van beukenhout

Naast massieve planken verkoopt de handel ook multiplex van beukenhout. Dat is een plaat van gelijmde lagen die minder werkt dan massief hout. Meer over platen lees je bij multiplex en osb plaat.

Veelgestelde vragen over beukenhout en essenhout

Verder lezen