Hardhout: soorten, eigenschappen en wanneer kies je het?

Hardhout is hout van loofbomen, en in de winkel meestal van tropische bomen, dat sterker en slijtvaster is dan het meeste naaldhout. De naam is een handelsterm en geen garantie: niet elk hardhout is hard en niet elk zachthout is zacht. Voor buitenwerk kijk je naar de duurzaamheidsklasse van de soort, voor binnenwerk naar de bewerkbaarheid en het uiterlijk.

Wie net begint met houtbewerking botst al snel op dit woord. In de bouwmarkt liggen planken, latten en balken van tropisch hout naast vurenhout, en de prijzen verschillen sterk. Hier lees je welke soorten je tegenkomt en wanneer het loont om ervoor te kiezen. Het overzicht van houtbewerking laat zien hoe dit past in je hobby.

Wat is hardhout eigenlijk?

Het woord is een praktische term. Volgens Wikipedia over loofhout is tropisch hardhout een benaming voor hout dat gemiddeld hard of sterk is, geen botanische indeling. Het wordt gebruikt voor kozijnen, vloeren, brugdekken en steigers en is slijtvaster en sterker dan bijna al het naaldhout. Nederlandse voorbeelden zijn meranti en merbau voor deuren, azobé voor beschoeiingen en bangkirai voor tuinhout.

De botanische indeling is een andere. Loofhout komt van loofbomen, naaldhout van naaldbomen. In de wetenschappelijke zin is het dus loofhout, en zachthout is naaldhout. In de praktijk loopt dat niet netjes gelijk, omdat loofhout veel meer varieert: het hardste loofhout is zwaarder dan het zwaarste naaldhout, maar balsahout is juist zachter dan elk commercieel naaldhout.

Het korte antwoord: zachthout is bijna altijd naaldhout (vuren, grenen, douglas), het andere is in de winkel meestal loofhout met een hoge dichtheid.

Hardhout en loofhout: niet hetzelfde

Beuk en eik zijn loofhout en worden in de handel vaak ook hardhout genoemd, ook al groeien ze in Europa. Vraag daarom altijd naar de precieze houtsoort, zoals “eik”, “meranti” of “bangkirai”. Onder het label vallen soorten die sterk van elkaar verschillen in kleur, gewicht en prijs.

Verschil tussen hardhout en zachthout

Het verschil merk je vooral aan je gereedschap. Hardhout is dichter, zwaarder en vraagt meer kracht. Zachthout is lichter, makkelijker te zagen en neemt schroeven en spijkers vlotter op. Die eigenschappen werken door in alles wat je maakt.

De tabel geeft een algemene richtlijn. Er zijn uitzonderingen: sommige tropische soorten zijn zacht en sommige naaldhoutsoorten verrassend taai. Wil je een lijst van soorten per eigenschap, kijk dan op onze pagina over houtsoorten.

Verschil hardhout en vurenhout

Mensen die naar dit verschil vragen, willen meestal weten wanneer meer geld uitgeven loont. Vurenhout is volgens Wikipedia het meest gebruikte naaldhout in Nederland. Het is bleek tot witgeel, zacht en weinig duurzaam, en het neemt impregneren, verf en beits goed op. Het andere is zwaarder en doorgaans weerbestendiger, maar duurder en lastiger te bewerken. Meer over de goedkope kant lees je in ons artikel over vurenhout.

Bekende hardhoutsoorten op een rij

Je ziet in webwinkels en bij houthandels steeds dezelfde namen. Dit zijn de soorten die je het vaakst tegenkomt, met waar ze gewoonlijk voor dienen.

• Meranti: een tropisch hardhout dat volgens Wikipedia onder meer voor deuren wordt gebruikt. Volgens de pagina over houtdraaien is meranti zeer hard, wat voor handwerk betekent: scherp gereedschap en geduld.
• Merbau: net als meranti genoemd als hout voor deuren.
• Bangkirai: een bekende soort voor tuinhout.
• Azobé: zeer hard en zwaar, bedoeld voor beschoeiingen en waterwerken. Voor een hobbyist is dit hout te zwaar om te bewerken. De pagina over houtdraaien noemt het vrijwel onmogelijk te draaien.
• Teak: een tropisch hardhout met een eigen reputatie voor buitenmeubels. Daar schrijven we apart over in het artikel over teakhout.
• Eik: een Europees loofhout, vaak de eerste keuze voor meubels en constructies. Zie het artikel over eikenhout.

Beuk en es horen ook bij het loofhout. We hebben er een eigen artikel over: beuken- en essenhout vind je bij beukenhout.

Duurzaamheidsklassen: wat zeggen ze over hardhout?

Voor buitenwerk is de duurzaamheidsklasse belangrijker dan de naam. De klassen van 1 tot 5 geven aan hoe goed het kernhout van een soort bestand is tegen schimmels. Volgens Wikipedia over duurzaamheidsklassen betekent klasse 1 dat het kernhout nog goed is na meer dan 25 jaar in contact met de grond.

Let op twee dingen. Ten eerste geldt de klasse voor kernhout, spinthout valt bijna altijd in klasse 5. Ten tweede zegt de tabel iets over contact met de grond, wat het zwaarste geval is. Hout dat boven de grond blijft en goed kan drogen, gaat langer mee.

Hier zie je ook dat hard niet automatisch duurzaam is. Es is een loofhout en wordt vaak tot de harde soorten gerekend, maar valt in klasse 5. Beuk is volgens Wikipedia ongeschikt voor buiten, omdat het hout snel verkleurt door schimmels. Vuren, een zachthout, zit in klasse 4. Je kiest voor buiten dus op klasse, en pas daarna op prijs en uiterlijk.

Het meest duurzame hout uit Nederland

Wil je geen tropisch hout kopen, dan is robinia een alternatief. Volgens de pagina over duurzaamheidsklassen is dat het meest duurzame hout dat in Nederland in enige afmeting groeit, met klasse 1 tot 2. Houthandels hebben het niet altijd in voorraad, maar het is de moeite van het vragen waard.

Waar let je op bij het kopen van hardhout?

Wie dit hout koopt, let op meer dan de prijs. Stel jezelf eerst de vraag of je het hout buiten of binnen gebruikt, en of het gewicht belangrijk is.

1. Soort en klasse. Vraag de precieze naam van de soort en de duurzaamheidsklasse. Alleen “hardhout” op een prijskaartje is onvoldoende.
2. Herkomst. Tropisch hout wordt in vele landen gekapt. Een keurmerk zoals FSC of PEFC laat zien dat het hout uit beheerd bos komt. Dit is een algemene richtlijn, vraag de verkoper wat hij kan aantonen.
3. Drogen en rechtheid. Kijk of de plank recht is en geen scheuren heeft. Leg een plank op een vlakke ondergrond en kijk of er licht onderdoor schijnt.
4. Afmetingen. Planken, latten en balken worden vaak in vaste maten verkocht. Reken een aantal procent extra om afval en zaagverlies op te vangen.
5. Waar het aan moet voldoen. Voor een bank buiten is klasse 1 of 2 verstandig. Voor een kistje binnen volstaat bijna elk hout.

Online bestellen kan, maar kopen bij een lokale houthandel heeft een voordeel: je ziet en voelt het hout en kunt de planken uitzoeken. Meer over waar je terechtkunt lees je in onze gids over hout kopen.

Een prijsrichtlijn

Het is in het algemeen duurder dan vurenhout, en de prijs hangt af van soort, kwaliteit, afmeting en herkomst. Er bestaat geen vaste prijs per kubieke meter die je kunt onthouden. Vergelijk daarom bij twee of drie leveranciers, en kijk naar de prijs per meter voor dezelfde afmeting en dezelfde soort.

Hardhout bewerken en afwerken

Zagen, schroeven en schuren

Bewerken vraagt meer van gereedschap en techniek dan zachthout. Het hout is dicht, dus een bot blad of een bot beitel wordt snel merkbaar. Houd de volgende punten aan.

• Zagen. Gebruik een scherpe zaag met fijne tanden. Een goede handzaag voor hardhout heeft vaak een fijnere vertanding dan een zaag voor vuren. Voor lange sneden is een cirkelzaag of tafelzaag prettig. Meer over de keuze lees je bij handzagen.
• Boren en schroeven. Boor altijd voor, anders kloof je het hout of breekt de schroef af. Kies een voorboor die iets dunner is dan de kern van de schroef. In hardhout zijn zelftappers vaak niet de beste keuze, werk met een goede houtschroef van roestvast staal als het hout buiten komt.
• Deuvels. Deuvels van hard hout zijn populair omdat ze sterk zijn, maar de gaten moeten nauwkeurig worden geboord. Kijk bij deuvels voor de techniek.
• Schaven en schuren. Het wordt glad als het gereedschap scherp is. Begin met korrel 80, ga via 120 naar 180 en maak af met 240 als je het wilt oliën.

Kleur en veroudering

Veel soorten veranderen van kleur onder invloed van licht en weer. Buiten vergrijst het hout als je er niets mee doet. Een ontgrijzer of olie haalt de kleur terug, maar blijf je liever bij de natuurlijke grijze tint, dan hoef je niets te doen.

Afwerken en onderhouden

Onbehandeld hout buiten wordt grijs maar blijft meestal gezond als de soort duurzaam is. Wil je de kleur houden, dan gebruik je een olie. Olie voor buitenhout is een product dat in het hout trekt en een waterafstotende laag vormt. Smeer het dun uit, veeg het teveel af en laat het drogen volgens de aanwijzing op de verpakking. Welke afwerking past bij binnenwerk lees je in onze gids over hout afwerken.

Een paar praktische regels:

• Maak het hout eerst schoon en droog. Vet of vuil houdt olie tegen.
• Werk dun en in de richting van de nerf.
• Herhaal de behandeling wanneer het hout dof of droog oogt. Hoe vaak dat is, hangt af van de plek en het weer.
• Bewaar doeken met olie veilig. Zie ook onze uitleg over hardwax olie voor het gevaar van zelfontbranding.

Kies je hardhout of toch iets anders?

Het is soms de beste keuze en soms overbodig. Gebruik de volgende vragen.

• Komt het project buiten te staan? Dan is hout van klasse 1 of 2 een goede keuze, of een geïmpregneerd vurenhout als je minder wilt uitgeven.
• Moet het erg sterk of slijtvast zijn? Voor een werkblad, trap of vloer is het logisch.
• Is het een eerste project? Kies dan vuren, multiplex of een ander voordelig hout. Voor platen kijk je bij multiplex of osb plaat.
• Wil je het draaien op een draaibank? Dan is beuk, populier of een ander niet te hard hout makkelijker. Volgens de pagina over houtdraaien is populier aan te raden voor beginners, gevolgd door vuren, grenen en beuk, terwijl eik en es moeilijker zijn.

Heb je hout nodig voor kozijnen of een schutting? Dat is werk met strengere eisen dan een hobbyproject. Vraag dan advies aan een houthandel of vakman en kijk naar de klasse van het hout.

Veelgestelde vragen over hardhout

Verder lezen