Moestuin planten: wat plant je wanneer in je moestuin?

De meeste moestuin planten zet je tussen half april en half juni in de grond, als de kans op nachtvorst voorbij is. Sla, kool en prei kunnen eerder, tomaat, courgette en boon moeten wachten tot de grond warm is. In de herfst plant je nog winterprei, knoflook en uien voor het volgende jaar.

Voor een beginner voelt het kiezen van moestuin planten vaak ingewikkelder dan het is. Je hoeft geen schema uit je hoofd te leren. Je moet drie dingen weten: welke planten tegen kou kunnen, welke warmte willen en welke planten elkaar helpen. In dit artikel loop je door het hele jaar en leer je hoe je een eerste moestuin vult. Alle momenten zijn richtwaarden voor Nederland. Een koude lente of zachte herfst verschuift ze met enkele weken, en elke tuin heeft een eigen microklimaat.

Staat je moestuin er nog niet? Begin dan met het overzicht van moestuin en bonsai, of lees eerst hoe je een moestuinbak kiest en vult.

Vorst, grond en licht: wanneer kun je planten?

De vraag wanneer je moestuin planten zet, begint niet bij de kalender maar bij de grond. Drie dingen bepalen het moment.

Nachtvorst. De meeste groenten uit de moestuin overleven geen vorst. In Nederland valt de laatste nachtvorst gemiddeld rond half mei, de zogenoemde ijsheiligen. Zachte groenten zoals tomaat, courgette en boon zet je daarom pas in de tweede helft van mei buiten. Gewassen als sla, spinazie, kool en prei kunnen tegen een beetje kou en gaan al in maart of april de grond in.

Bodemtemperatuur. Een zaadje of plantje start pas goed als de grond warm genoeg is. Als richtwaarde zet je koude groenten bij een bodemtemperatuur vanaf ongeveer vijf tot tien graden, en warmteminnende groenten pas bij een grond van ongeveer vijftien graden of meer. Een goedkope bodemthermometer geeft je zekerheid.

Licht en plek. Vruchtgroenten, zoals tomaat en courgette, willen zes tot acht uur zon. Bladgroenten, zoals sla en spinazie, kunnen met wat minder: halfschaduw voorkomt dat sla in de zomer snel doorschiet. Volgens Wikipedia kies je een moestuin op een plek die beschut ligt tegen de wind, genoeg zon krijgt en vruchtbare grond heeft. Dat geldt voor elk gewas.

Weet je niet zeker of je al kunt planten? Zet een paar plantjes eerst in de grond en dek ze af met vliesdoek. Overleven ze een koude week, dan kunnen de rest ook.

Moestuin planten per seizoen

Dit overzicht laat zien wat je per periode in de grond zet. Maanden zijn richtwaarden voor Nederland. Voor een uitgebreid zaaischema, zie de moestuin zaaikalender.

Maart en april

In maart en april werk je met koudebestendige gewassen. De grond is nog koud en nat, dus wees voorzichtig: zet niet te veel tegelijk in de grond.

• Zaaien of planten in de volle grond: spinazie, radijs, erwten, tuinbonen, rucola, peen, uien en sjalotten (plantuitjes).
• Plantjes die je koopt of voorgekweekt hebt: sla, kool (bloemkool, broccoli, savooiekool), koolrabi en prei.
• Aardappelen: pootaardappelen gaan vanaf half april de grond in.
• Beschermen: leg op koude nachten een laag vliesdoek of folie over jonge plantjes.

Mei en juni

Mei en juni zijn de drukste maanden voor het planten van moestuin planten. Na half mei wordt het veilig voor de warmteminnende groenten.

• Tomaten, paprika’s en pepers: uitplanten vanaf half mei, bij voorkeur beschut of in een kas. Zie ook kas moestuin.
• Courgette, pompoen en komkommer: zaai of plant ze vanaf half mei. Ze hebben veel ruimte, water en voeding nodig.
• Stokbonen, sperziebonen en maïs: direct zaaien in de volle grond zodra de bodem warm is.
• Sla en radijs: blijf elke twee à drie weken een nieuwe rij zaaien voor een doorlopende oogst.
• Bietjes, bleekselderij en knolselderij: in juni op hun definitieve plek.

Juli en augustus

Tot ver in de zomer kun je nog groenten zaaien voor een tweede oogst.

• Direct zaaien: peen, bieten, raapjes, prei (voor herfst), kropsla, andijvie, spinazie en veldsla.
• Koolgewassen: boerenkool en spruiten kun je vroeg in de zomer planten voor de winter.
• Oogsten en opnieuw gebruiken: een lege plek na de aardappelen kun je meteen vullen met een najaarsgewas.

September en oktober

In de herfst plant je voor volgend jaar en kun je nog extra oogst halen.

• Knoflook: de beste tijd om knoflook te planten is in oktober of november, als richtwaarde. Lees meer over knoflook kweken.
• Wintersjalotjes en uien: in oktober de grond in.
• Veldsla, winterpostelein en spinazie: nog zaaien voor een oogst in de winter, het liefst onder fleece of in een kas.
• Tuinbonen: sommige soorten kun je in het najaar zaaien.

November tot en met februari

In de winter zijn je actieve planten weinig. Dit is de tijd om te plannen, gereedschap te onderhouden en je grond te verbeteren met compost. Rust ook de grond: laat hem bedekt met een laag mulch of groenbemester. Voor mulchen zie mulchen kopen.

Welke moestuin planten passen bij elkaar?

Niet elke plant wil naast elke andere. Sommige combinaties werken goed, andere remmen elkaar. Wikipedia beschrijft dat je in een moestuin planten uit verschillende families samen kunt telen, een polycultuur. Dat kan plagen en ziekten verminderen en de bodem beter benutten. Een bekend voorbeeld is de geur van ui, die de wortelvlieg in de war kan brengen.

Handige combinaties, als algemene richtlijn:

• Ui en wortel. De geur van de ui kan de wortelvlieg afleiden, en de wortel de uievlieg.
• Tomaat en basilicum. Ze hebben dezelfde warme plek nodig, en veel moestuinders zetten ze samen.
• Sla en radijs. Radijs is snel klaar en maakt ruimte voor de groeiende sla.
• Kool en selderij of dille. Aanplant met kruiden trekt nuttige insecten aan.
• Pompoen, mais en bonen. Een eeuwenoud drietal: de mais geeft steun aan de bonen, de pompoen bedekt de grond.

Combinaties die je liever vermijdt:

• Uien en bonen of erwten komen elkaar vaak in de weg.
• Aardappelen en tomaten zijn familie en kunnen dezelfde ziekte krijgen (phytophthora). Plant ze niet naast elkaar.
• Koolgewassen na koolgewassen veroorzaken bodemmoeheid. Wissel elk jaar.

Dit zijn praktijkervaringen die tuiniers door de jaren hebben gedeeld, geen wetten. Probeer combinaties voor je eigen tuin.

Hoe plant je moestuin planten goed uit?

Een goede start bepaalt hoe de plant zich ontwikkelt. Voor bijna alle gewassen gelden dezelfde stappen.

1. Hard af. Plantjes uit de kas of de vensterbank zijn zachte omstandigheden gewend. Zet ze een week lang overdag buiten en ’s nachts weer binnen, zodat ze wennen aan wind en zon.
2. Bereid de grond voor. Maak de grond los, verwijder onkruid en meng er wat compost doorheen. Zie ook moestuin grond.
3. Water je plantjes in de pot. Zet de kluit een kwartier in water voor je gaat planten. Dan zit de kluit goed vol.
4. Graaf een gat. Maak het gat net zo diep als de kluit en iets breder. Tomaten mogen dieper, ze maken extra wortels langs de stengel.
5. Plant en druk aan. Zet de plant op de juiste diepte, vul de gaten met grond en druk lichtjes aan.
6. Geef water. Geef direct een flinke gieter aan de voet, niet over het blad.
7. Mulch. Een laag mulch houdt vocht vast en houdt onkruid weg.

Let op de plantafstand. Een courgette heeft ongeveer een meter ruimte nodig, sla maar twintig à dertig centimeter, als richtwaarde. Staan planten te dicht op elkaar, dan krijgen ze minder licht en meer ziekte. Op het zaadzakje staat de aanbevolen afstand.

Plantjes kopen of zelf opkweken?

Je kunt moestuin planten kopen bij een tuincentrum of kwekerij, of zelf voorkweken uit zaad. Beide hebben voordelen.

Kopen. Gekochte plantjes besparen je weken werk en je weet zeker dat je een plant krijgt die al groeit. Dat is handig voor tomaat, paprika en kool, die lang nodig hebben om op te groeien. Kijk of de plantjes stevig zijn, een gezonde kleur hebben en geen gele blaadjes of plekken. Kies liever kleinere, stevige plantjes dan lange, slappe exemplaren.

Zelf opkweken. Kweken uit zaad is goedkoper en geeft je een veel grotere keuze aan rassen. Het vraagt wel een lichte plek en iets meer zorg. Een kweekbak of verwarmde kiembak helpt. Lees er meer over in het artikel over de kweekbak.

Tip voor beginners: combineer beide. Koop een paar plantjes van lastige soorten, zoals tomaat, en zaai zelf wat makkelijk is, zoals radijs, sla en bonen.

Veelgemaakte fouten bij moestuin planten

• Te vroeg planten. De drang om vroeg te beginnen is groot. Een late vorst in mei kan een hele rij tomaten vernietigen.
• Te dicht op elkaar. Planten groeien uit. Houd de aanbevolen afstand aan.
• Te veel van één soort. Zes sla in één keer klaar betekent dat je er twee weken niets aan hebt. Zaai of plant in delen.
• De grond niet voorbereiden. Vergeet niet dat planten uit de pot een voedzame, losse bodem nodig hebben.
• Alles op dezelfde plek. Wissel elk jaar welk gewas waar staat om ziekten te voorkomen.
• Te weinig water in de eerste weken. Een net geplante plant moet nog wortelen en heeft veel water nodig.
• Slakken vergeten. Net geplante sla en kool zijn favoriet bij slakken. Bescherm ze met een slakkenring, koffiedik of een afweerband.

Veelgestelde vragen over moestuin planten

Verder lezen