Plantenbak maken van hout: stappenplan met materiaallijst en maten

Een plantenbak maken van hout doe je met vier tot zes planken van 18 tot 22 mm dik, een paar kortere stukken hout voor de hoeken en zo’n zestig schroeven. Je zaagt de planken op maat, schroeft de zijkanten aan hoekstijlen vast, boort gaatjes in de bodem voor de afvoer en bekleedt de binnenkant met worteldoek of plastic met gaten. Een bak van 80 × 30 × 30 cm is in een middag klaar.

Zelf een plantenbak maken van hout is goedkoper dan een bak kopen, en je bepaalt zelf de maat. Past een standaardbak niet op je balkon of onder je raam, dan los je dat met een eigen ontwerp op. In dit artikel lees je welk hout je kiest, hoe je de bak stap voor stap bouwt, hoe je hem laat meegaan en welke fouten je beter vermijdt. Wil je breder beginnen? Het overzicht over houtbewerking laat zien welke andere kleine projecten bij je kunnen passen.

Welk hout kies je voor een plantenbak?

De keuze van het hout bepaalt hoe lang je plantenbak meegaat. Hout dat vochtig blijft, schimmelt en rot. Daarom kijk je bij het kopen naar de duurzaamheid van de houtsoort. In Nederland worden houtsoorten ingedeeld in duurzaamheidsklassen. Wikipedia legt de indeling uit: klasse 1 is zeer duurzaam (meer dan 25 jaar in de grond) en klasse 5 niet duurzaam (5 jaar of korter). Vuren en lariks vallen in klasse 4, eiken zit tussen 2 en 4, en spinthout valt bij bijna alle soorten in klasse 5.

Voor een plantenbak betekent dat:

• Douglas. Het kernhout is matig duurzaam (klasse 3 tot 4), volgens de uitleg over douglashout. Het spinthout is niet duurzaam, dus werk je buiten graag af met olie of verf. Douglas is betaalbaar en makkelijk te bewerken.
• Lariks. Vergelijkbaar met douglas, wat harsrijker. Goed voor een bak die je wilt laten vergrijzen.
• Eiken. Duurzamer, maar duurder en harder te boren. Voor een bak van lang leven een prima keuze.
• Thermisch behandeld hout (bijvoorbeeld thermo-grenen of thermo-es). Het is gemodificeerd om beter tegen vocht te kunnen. Het is duurder, maar je vindt het steeds vaker bij de houthandel.
• Geïmpregneerd vurenhout. Goedkoop en lang te gebruiken, maar niet de beste keuze als je er groenten of kruiden in kweekt. Kies dan onbehandeld duurzaam hout of leg een folie tussen aarde en hout.
• Steigerhout en pallets. Daar zit onbekende behandeling in. Gebruik ze liever niet voor eetbare planten.

Meer vergelijken? Lees ons artikel over houtsoorten voor buiten en onze gids over hout kopen. Zoek je een eerste keer rustig uit wat bij je budget past.

Als richtwaarde: kies planken van 18 tot 22 mm dik. Dunner dan 15 mm buigt door onder het gewicht van natte aarde, dikker dan 25 mm wordt zwaar en duur.

Maten en ontwerp: hoe groot wordt je plantenbak?

Voordat je zaagt, bepaal je wat erin komt. Een paar vuistregels als richtwaarde:

• Kruiden en zomerbloemen: 20 tot 25 cm diep is genoeg.
• Groenten zoals sla of radijs: 25 tot 30 cm diep.
• Tomaten, courgettes en struiken: liever 40 cm of dieper, of een grotere bak.
• Lengte: 60 tot 120 cm. Langer dan 120 cm heeft een steunlat in het midden nodig.
• Breedte: 25 tot 40 cm. Op een balkon neem je een smallere bak, zodat hij op een rand of tegen een hek past.

Voor dit stappenplan bouwen we een bak van 80 cm lang, 30 cm breed en 30 cm hoog (buitenmaat). Dat is groot genoeg voor een paar kruiden of een rij bloemen en klein genoeg om te tillen als hij leeg is. Gevuld met aarde is hij zwaar: reken op ongeveer 40 tot 50 liter aarde, dus tientallen kilo’s. Zet de bak daarom op de plek waar hij blijft staan voor je hem vult.

Wat heb je nodig voor een plantenbak van hout?

Materiaal:

• 6 planken van 80 cm lang, 14 cm breed en 20 mm dik: vier voor de lange zijden (twee boven elkaar aan elke kant) en twee voor de bodem. Koop er een extra bij om de mooiste uit te kiezen.
• 4 planken van 26 cm lang, 14 cm breed, voor de korte zijden (twee boven elkaar aan elke kant).
• 4 hoekstijlen van 30 × 30 mm en 30 cm lang, voor de hoeken (of pootjes eronder).
• Een rol worteldoek of tuinfolie.
• Ongeveer 60 roestvrijstalen of verzinkte schroeven van 4 × 40 mm.
• Houtolie of buitenverf (voor buiten geschikt).

Gereedschap:

• Een accuboormachine met houtboren en een schroefbit.
• Een zaag: een handzaag volstaat. Een cirkelzaag gaat sneller.
• Een winkelhaak om haaks te tekenen, zie het artikel over de winkelhaak.
• Potlood, rolmaat, twee lijmklemmen, schuurpapier en een veiligheidsbril.
• Een hamer en een nietmachine voor het worteldoek.

Plantenbak zelf maken van hout: het stappenplan in 8 stappen

Volg deze stappen in volgorde. Geen zorgen als je pas begint: met een rolmaat en een boormachine kom je er ver.

1. Zaag op maat. Teken de lengtes met een winkelhaak en zaag de planken. Zet het hout vast, bijvoorbeeld op een werkbank of twee schragen. Een nette zaagsnede maakt de hoeken later strakker.
2. Schuur de randen. Haal de scherpste randen en splinters weg met schuurpapier van korrel 80. Ronde de bovenkant van de planken af, zodat je geen splinters in je handen krijgt.
3. Maak de hoekstijlen. Schroef de planken van de korte zijde (26 cm) vast aan twee stijlen, zodat je twee U-vormige zijpanelen krijgt. Boor eerst een voorgat van 3 mm, zodat het hout niet splijt.
4. Verbind de lange zijden. Zet de twee zijpanelen rechtop en schroef de lange planken ertussen. Controleer met de winkelhaak of de hoeken 90 graden zijn. Een bak die scheef staat, zie je later terug.
5. Maak de bodem. Leg planken met 5 mm tussenruimte op de onderrand en schroef ze vast. De tussenruimte is je afvoer. Boor aanvullend vier tot zes gaten van 8 tot 10 mm in de bodem.
6. Voeg pootjes toe. Schroef onder de bak twee dwarslatten of vier pootjes van 3 tot 5 cm hoog. De bak hoort niet direct op de tegels te liggen. Zo blijft de onderkant droog.
7. Bekleed de binnenkant. Nietmachine een stuk worteldoek of tuinfolie langs de binnenwanden en over de bodem, met gaatjes of een open strook voor water. Zo houd je de aarde van het hout.
8. Werk af. Olie of verf de buitenkant. Laat de bak drogen voordat je hem vult.

Zo maak je met een paar uur werk een stevige plantenbak. Wil je de bak groter maken, herhaal dan stap 3 tot en met 6 voor een derde zijpaneel.

Een plantenbak met schroeven of met houtverbindingen?

Voor een eerste plantenbak zijn schroeven de beste keuze. Ze zijn eenvoudig, sterk en je kunt de bak later demonteren. Wil je het mooier doen, dan kun je de hoeken ook met een verstek of met zwaluwstaart maken. Dat vraagt meer ervaring. Bij een buitenproject zorgt lijm alleen niet voor genoeg sterkte, want hout werkt in vocht en droogte. Combineer lijm altijd met schroeven. Meer over lijm lees je in het artikel over houtlijm.

Hoe laat je een houten plantenbak langer meegaan?

Een houten bak heeft het zwaar: de binnenkant is nat, de buitenkant ziet zon en regen. Met een paar maatregelen win je jaren:

• Houd hem van de grond. Pootjes en een open bodem zorgen dat water kan weglopen en de onderkant kan drogen.
• Bekleed de binnenkant. Tuinfolie of worteldoek houdt vocht uit het hout. Dicht de bodem niet helemaal af: water moet weg kunnen.
• Werk af met olie of verf. Een buitenolie vult de poriën en houdt vocht tegen. Kijk bij hardwax olie wat de verschillen zijn. Olie je jaarlijks of om de twee jaar opnieuw, afhankelijk van de weersomstandigheden.
• Beschut het hout. Een bak onder een afdak of tegen een muur gaat langer mee dan een bak in de volle regen.
• Verwijder dood blad en vuil. Vochtig vuil in een hoek houdt water vast en versnelt het rotten.

De levensduur hangt af van het hout. Een bak van douglas of lariks gaat bij goed onderhoud een aantal jaren mee, een bak van eiken of thermisch behandeld hout vaak langer. Zeker weten kun je het niet: het hangt af van klimaat en onderhoud.

Veelgemaakte fouten bij het maken van een plantenbak

• Geen afvoer. Zonder gaten staat het water in de bak en rotten de wortels. Boor altijd gaten.
• Te dun hout. Planken van 10 tot 12 mm buigen door onder het gewicht van natte aarde.
• Gewone schroeven. Ze roesten binnen een seizoen en laten zwarte strepen achter. Kies roestvrij of verzinkt.
• Geen voorgaten. Een schroef dicht bij de rand kan het hout splijten. Boor altijd voor.
• Te zwaar gevuld op een balkon. Controleer wat het balkon aankan en kies zo nodig lichtgewicht potgrond.
• Hout laten verweren zonder afwerking. Dat is een keuze, maar het hout wordt grijs en kan scheuren. Wil je het mooi houden, onderhoud het.

Veiligheid bij het bouwen

Draag een veiligheidsbril bij het zagen en boren en klem het hout vast voordat je begint. Geïmpregneerd hout bevat middelen tegen rot. Draag handschoenen en een stofmasker bij het zagen en schuren, en gooi het zaagsel niet op het haardvuur of in je compost. Lees voor je eigen gereedschap de handleiding. Heb je kinderen in de buurt, bewaar zaagjes en schroeven dan buiten bereik.

Veelgestelde vragen over een plantenbak maken van hout

Verder lezen