Aquarel landschap schilderen: stap voor stap van lucht tot voorgrond

Een aquarel landschap schilder je van ver naar dichtbij en van licht naar donker. Begin met een zachte lucht nat in nat, schilder daarna de verste heuvels in een lichte, koele tint, zet het middengrond in iets donkerder kleuren en eindig met de donkerste, warmste details op de voorgrond. Zo krijgt je schilderij diepte, ook met maar drie of vier kleuren.

Een landschap is een van de mooiste onderwerpen voor aquarel. De verf is doorschijnend, het water geeft zachte overgangen en een lucht met wolken lukt bijna vanzelf. Je hoeft er geen mooi uitzicht voor te hebben: een foto, een schets of een herinnering is genoeg. Het kost wel wat oefening om de lagen in de goede volgorde te zetten. In deze uitleg schilder je in zes stappen een eenvoudig aquarel landschap, daarna lees je hoe je een herfstlandschap maakt en hoe je een abstract landschap schildert. De basis van aquarel vind je in onze gids over aquarel schilderen en in het stappenplan om te leren schilderen.

Wat heb je nodig voor een aquarel landschap?

Je hebt weinig nodig, en veel ervan staat al in onze uitleg over aquarelleren.

• Papier. Minstens 300 gram, cold pressed. De papiermaker Hahnemühle schrijft in zijn gids over aquarelpapier dat rough papier een duidelijke textuur heeft die zorgt voor karakter, korrelige pigmenten en expressieve effecten, en dat het geschikt is voor landschappen en losse stijlen. Cold pressed is veelzijdiger en makkelijker voor beginners. Meer lees je bij aquarelpapier.
• Verf. Een kleine set aquarelverf met blauw, geel en rood in een warme en een koude variant, plus een aardekleur als gebrande sienna of omber. Meer bij aquarelverf.
• Penselen. Een groot rond of plat penseel voor de lucht, een middelgroot rond penseel en een fijn penseel voor details.
• Twee potten water, een palet en keukenpapier.
• Tape en een plank om het papier vlak te houden.
• Een voorbeeld. Een foto of een eigen schets. Kies een foto met duidelijke lagen: een lucht, een horizon, een heuvel en een voorgrond.

Wil je liever met potloden beginnen, dan lees je in onze uitleg over aquarel potloden hoe je ook daarmee een landschap maakt.

Hoe bouw je een landschap op?

Een landschap lijkt diep als je het in lagen opbouwt. Wikipedia beschrijft in het artikel over aquarel dat J.M.W. Turner zijn werk in stappen opbouwde, te beginnen met brede kleurvlakken op nat papier en daarna verfijnen met opeenvolgende wassingen en glaceerlagen. Dat geldt ook voor jouw schilderij. Turner is een goede naam om te kennen: volgens Wikipedia in het artikel over Turner maakte hij meer dan tweeduizend aquarellen, vaak naar schetsen die hij soms buiten maakte, en staat hij bekend om zijn expressieve weergave van licht en atmosfeer, met luchten en weersomstandigheden die voortkomen uit tientallen jaren observatie.

Een landschap heeft grofweg drie lagen:

1. Achtergrond. De lucht en de verste heuvels. Licht, koel en wat vaag.
2. Middengrond. Velden, bomen en huizen in middentonen.
3. Voorgrond. De donkerste en warmste kleuren, met de meeste details: gras, stenen, een pad.

Dit heet atmosferisch perspectief. Dingen die ver weg zijn, zijn lichter, blauwer en minder scherp. Dingen dichtbij zijn donkerder, warmer en scherper. Als je dit volgt, krijgt je schilderij vanzelf diepte.

Een aquarel landschap schilderen in zes stappen

Stap 1: schets lichtjes

Teken met een zacht potlood de horizon, de hoofdvormen van de heuvels en de plek van een boom of huisje. Pas op: te harde potloodlijnen schijnen door de verf heen en laten zich niet goed uitgummen. Houd de horizon niet precies in het midden. Een horizon op een derde of tweederde van de hoogte geeft meer spanning.

Stap 2: schilder de lucht nat in nat

Maak het bovenste deel van het papier nat met schoon water en een groot penseel. Zet daarna wat verdunde blauwe verf bovenaan en laat hem naar beneden uitlopen. Voeg lager een beetje geel of oranje toe voor een warme gloed bij de horizon. Winsor & Newton beschrijft in zijn uitleg over nat in nat dat je de verf op nat of vochtig papier zet voor zachte overgangen zonder harde randen. Wil je wolken, dan neem je met een schoon, vochtig penseel of een tissue wat verf weg. Laat de lucht helemaal drogen. Meer over deze techniek lees je in onze uitleg over nat in nat schilderen.

Stap 3: de verste heuvels

Meng een lichte, koele tint, bijvoorbeeld blauw met een beetje paars of grijs, en schilder de verste heuvels met een middelgroot penseel. Laat de bovenrand scherp en de onderrand zacht lopen door er een natte penseel langs te halen. Laat het drogen.

Stap 4: het middengrond

Zet de velden en bomen in iets donkerder en warmere tinten, zoals groen met een beetje geel. Gebruik de ene tint voor de ene helft van het veld en voeg met een andere tint variatie toe, zodat het veld niet plat wordt. Schilder bomen als vlakken, niet als losse blaadjes. Laat de lagen eerst drogen voor je er een volgende op zet.

Stap 5: de voorgrond

Zet nu de donkerste kleuren neer: een donkergroen of bruin met een beetje blauw. Dit is het moment voor gras, stenen, een hek of de stam van een boom. Gebruik een droog penseel met weinig verf voor gras en struikgewas. Deze details mogen scherper en warmer zijn, want ze liggen vooraan.

Stap 6: de lichtste accenten en afwerking

Neem met een schoon, vochtig penseel een klein beetje verf weg voor lichtplekken, zoals een pad of de rand van een wolk. Voeg met een fijn penseel een paar donkere accenten toe, zoals een schaduw onder een boom. Stop op tijd: bij aquarel is een laag te veel erger dan een laag te weinig. Laat het schilderij drogen, haal de tape pas weg als het papier helemaal droog is en bewonder de witte rand.

Een aquarel landschap vereenvoudigen en kleuren mengen

Een echt landschap bevat duizend details, en dat is de grootste valkuil bij landschap schilderen aquarel. Een aquarel landschap wordt beter als je weglaat. Kijk naar je foto met half dichtgeknepen ogen. Wat je dan nog ziet, zijn de grote vlakken: lucht, heuvel, veld. Die schilder je. De rest, zoals losse bladeren, hekjes en grassprieten, mag je weglaten of in een paar streken suggereren.

Ook je kleuren kun je beperken. Met drie kleuren en een aardetint schilder je al een overtuigend aquarel landschap:

• Blauw voor lucht en verte. Een koel blauw zoals ultramarijn werkt goed.
• Geel voor licht, velden en herfstbladeren. Een warm geel of een oker geeft zonlicht.
• Rood of oranje voor accenten en warmte op de voorgrond.
• Gebrande sienna of omber voor aarde, stammen en schaduwen.

Zo meng je groen: geel plus blauw geeft een basisgroen. Meer geel maakt het lente-achtig, meer blauw geeft een koeler dennengroen. Een druppel rood of oranje dempt het en maakt het natuurlijker. Dat laatste werkt omdat rood het complement van groen is; in onze uitleg over complementaire kleuren lees je waarom. Maak een klein mengproefje op de rand van je papier voor je het groen op het schilderij zet. Dat voorkomt verrassingen in de kleur.

Een mooi aquarel landschap hoeft dus niet ingewikkeld te zijn. Het is een kwestie van kiezen: een goed uitgangspunt, een eenvoudige indeling in drie lagen, een beperkt kleurenpalet en rust. Wie zo werkt, merkt dat landschap schilderen met aquarel veel makkelijker is dan het lijkt, en dat elk volgend aquarel landschap sneller en losser gaat dan het vorige.

Een herfstlandschap in aquarel

Een aquarel herfst landschap is een fijn onderwerp, omdat de kleuren al vanzelf mooi bij elkaar passen: geel, oranje, rood en bruin, tegen een koele lucht. De aanpak is dezelfde als hierboven, met een paar aanpassingen.

• Lucht. Een zachte, grijsblauwe of lichtgele lucht. Heldere blauwe luchten passen minder bij herfst.
• Bomen. Schilder de bomen in vlakken van geel, oranje en rood, nat in nat, zodat de kleuren in elkaar overlopen. Voeg als de laag half droog is dunne stammen en takken toe met bruin of donkergrijs.
• Grond. Een tapijt van gevallen bladeren in warme tinten, met een paar donkere vlekken voor schaduw.
• Water. Als je een plas of meer in beeld hebt, herhaal dan de kleuren van de bomen in zachtere tinten in het water.

Het mooie van herfst is dat de warme kleuren bijna van zelf vooruit komen en de koele lucht terug wijkt. Een warme voorgrond tegen een koele achtergrond versterkt dus het effect van diepte. Meer over het contrast van kleuren lees je in onze uitleg over complementaire kleuren: oranje bomen tegen een blauwe lucht zijn een klassiek voorbeeld.

Een abstract aquarel landschap

Wil je een landschap zonder details? Dan is een abstract aquarel landschap een prettige oefening. Je laat alles weg wat te precies is en houdt vlakken en kleuren over.

1. Kies drie of vier kleuren die bij elkaar passen, bijvoorbeeld blauw, grijs, okergeel en een beetje roze.
2. Maak het papier deels nat en laat de kleuren in horizontale banen in elkaar overlopen.
3. Laat het deels drogen en zet met een droger penseel een paar scherpere vlakken.
4. Voeg één accent toe, zoals een smalle donkere lijn of een kleine rode vorm, als horizon of als pad.
5. Houd het wit van het papier voor lichtplekken.

Het resultaat lijkt op een landschap, maar je ziet het meer als een stemming. Dit is een goede manier om los te komen van het willen lijken, en het past goed bij een rustig, modern interieur.

Veelgemaakte fouten bij een aquarel landschap

• Alles even donker. Als de achtergrond even donker is als de voorgrond, mist het schilderij diepte. Houd de verte licht.
• Te veel details op de achtergrond. Dingen die ver weg zijn, zijn vaag. Laat de details voor de voorgrond.
• De lucht niet laten drogen. Als je de heuvels op een natte lucht zet, loopt alles in elkaar.
• Te veel groen. Groen uit de tube is fel. Meng zelf met geel, blauw en een beetje omber of rood voor natuurlijker tinten.
• Een horizon precies in het midden. Dat maakt het beeld statisch.
• Te lang doorschilderen. Zodra het geheel klopt, stop je.

Veelgestelde vragen over een aquarel landschap

Verder lezen