Aquarel potloden zijn kleurpotloden die je droog kunt gebruiken, zoals gewone kleurpotloden, en daarna nat kunt maken met een vochtig penseel. Het pigment lost op in het water en het potloodstreepje wordt een zachte vlek van aquarelverf. Zo combineer je tekenen en schilderen, zonder dat je een palet nodig hebt.
Voor beginners zijn aquarel potloden een fijne manier om met aquarel te beginnen. Je houdt controle over de lijn en je hoeft geen kleuren te mengen in een bakje. In ons stappenplan voor schilderen voor beginners lees je wat er verder bij hoort. In dit artikel lees je hoe je met aquarel potloden werkt, welke technieken er zijn en wat je nodig hebt om te beginnen.
Kort samengevat
- Aquarel potloden gebruik je droog of nat: tekenen met het potlood, daarna water met een penseel.
- Tot je water toevoegt, kun je het potlood grotendeels wegvegen. Daarna is de kleur bijna permanent.
- Gebruik aquarelpapier, want dun tekenpapier golft en gaat stuk door het water.
- Drie technieken dekken bijna alles: droog tekenen en nat maken, op vochtig papier tekenen en pigment met een nat penseel van de punt pakken.
- Dip de punt van je potlood niet in water, want dan breekt het lood.
Wat zijn aquarel potloden?
Aquarel potloden zien eruit als kleurpotloden, maar het lood is gemaakt met een wateroplosbaar bindmiddel. Volgens Wikipedia kun je ze droog gebruiken, zoals traditionele kleurpotloden, of nat voor een aquareleffect. Je legt eerst droog pigment neer en gaat er daarna met een vochtig penseel overheen om de kleur te verdiepen of te laten uitlopen. Dat helpt ook bij het mengen van kleuren. Veel kunstenaars combineren droge en natte technieken in één werk.
Je vindt aquarel potloden in allerlei sets. Artiesten- en studentensets hebben vaak 12, 24, 36 of meer kleuren, en in het hogere segment gaan sets volgens Wikipedia tot 120 kleuren. Een bekende reeks is de Albrecht Dürer van Faber-Castell, die in 1980 op de markt kwam. Volgens het Amerikaanse kennisbankartikel van Faber-Castell zijn die potloden volledig wateroplosbaar, met een zeshoekig houten potlood met een loodstift van 3,8 mm. Er is ook een dikkere versie, de Magnus, met een lood van 5,3 mm en 30 kleuren.
Veel mensen zoeken naar aquarel potloden bij de Action of andere winkels met een voordelige set. Zo’n set is prima om te oefenen en om uit te zoeken of de techniek je bevalt. Let bij goedkope sets wel op de dekking van de kleuren en op het lood: zacht en kleurrijk is prettiger dan hard en krijtachtig. Dat is een richtwaarde, geen merkoordeel.
Aquarel potloden of aquarelverf?
Beide leveren een aquarelachtig resultaat, maar je werkt anders.
| Aquarel potloden | Aquarelverf | |
|---|---|---|
| Controle | Hoog: je tekent de lijn en de vorm | Lager: de verf loopt en vloeit |
| Materiaal | Potloden, penseel, water, papier | Verf, palet, penselen, water, papier |
| Kleuren mengen | Op het papier, met water | In een palet of op het papier |
| Geschikt voor | Details, planten, portretten, schetsen onderweg | Grote vlakken, luchten, landschappen |
| Leercurve | Vriendelijk voor beginners | Meer oefening nodig |
Kies aquarel potloden als je graag tekent en details wilt kunnen sturen. Kies aquarelverf als je grote, vloeiende vlakken wilt maken. Veel mensen combineren ze: ze schetsen met potloden en werken met verf verder. Een overzicht van de hele techniek vind je bij aquarel schilderen.
Wat heb je nodig?
Voor aquarel potloden heb je weinig nodig. Dit is de basis:
- Aquarel potloden. Begin met een set van 12 of 24 kleuren. Dat is genoeg om te leren mengen.
- Aquarelpapier. Dun tekenpapier golft en pilt door het water. Kies papier van 200 gram of zwaarder, of papier voor aquarel. In onze uitleg over aquarelpapier lees je waar je op let.
- Een penseel of een waterpenseel. Een rond penseel (maat 4 tot 8) is genoeg. Een waterpenseel heeft een reservoir in de steel, handig onderweg.
- Een potje water en een doekje. Veeg je penseel af voor je van kleur wisselt.
- Een puntenslijper en een zachte gum. De gum werkt alleen voordat je water toevoegt.
- Plakband. Plak je papier op een plank, zodat het niet golft.
De maat van het penseel en het gewicht van het papier zijn richtwaarden uit de schilderpraktijk.
De drie belangrijkste technieken
1. Droog tekenen en nat maken
Dit is de basistechniek. Teken met de potloden zoals met kleurpotloden en ga daarna met een vochtig penseel over de tekening. De kleur lost op en loopt een beetje uit. Hoe meer water, hoe lichter en vloeibaarder de kleur. Hoe meer pigment je eerst neerlegt, hoe intenser het resultaat.
Faber-Castell raadt aan het penseel te gebruiken in plaats van het potlood in water te dopen. Volgens het kennisbankartikel worden lood en hout zacht en broos als je de punt in water doopt, en kun je het potlood daarna niet meer slijpen. Een wat dikkere laag pigment geeft een rijkere kleur dan een lichte schets.
2. Op vochtig papier tekenen
Maak je papier eerst vochtig met een schoon, nat penseel en teken er dan met je potloden op. De kleur loopt direct uit en geeft een zachte, vloeiende lijn. Dit is een mooie techniek voor luchten, achtergronden en bladeren. Je hebt minder controle, dus oefen eerst op een proefvel.
3. Pigment van de punt pakken
Beweeg een nat penseel over de punt van het potlood. Je pakt zo pigment op en kunt het als verf gebruiken. Dit is handig als je een kleur wilt aanbrengen die je niet met het potlood kunt bereiken, of als je een mengkleur wilt maken. Je kunt de kleur ook eerst op een apart stukje papier oplossen en daarna met je penseel op je tekening zetten.
Stappenplan: een eenvoudig blad in aquarel potloden
Wil je een makkelijke aquarel potloden tekening maken om mee te beginnen? Een blad is een goed onderwerp. Het heeft een duidelijke vorm en een paar kleuren.
Stap 1 van 5
Stap 1: schets het blad licht
Teken met een lichtgroen potlood de omtrek van het blad en de hoofdnerf. Druk niet hard. Zolang je geen water hebt toegevoegd, kun je het potlood grotendeels wegvegen. Volgens Faber-Castell kun je ongeveer 90% van een streep met een zachte gum verwijderen voordat je water toevoegt.
:::
Stap 2 van 5
Stap 2: kleur de lichte delen
Kleur met lichtgroen en geel de lichte delen van het blad. Zet de potloodstrepen dicht bij elkaar, zodat de kleur straks mooi uitloopt. Werk met korte streken in de richting van de nerven.
:::
Stap 3 van 5
Stap 3: voeg de donkere delen toe
Zet met donkergroen en een beetje blauw of omber de schaduwen. Leg de donkere kleur langs de hoofdnerf en aan de randen. Hoe meer pigment, hoe donkerder het blad.
:::
Stap 4 van 5
Stap 4: maak het nat
Pak een rond penseel, maak het vochtig en ga over het blad, van licht naar donker. Veeg het penseel tussendoor schoon. Laat de kleuren in elkaar overlopen. Zie je witte plekjes tussen de streken? Dan loopt het mooi uit. Zie je nog harde potloodstrepen? Ga er met een nat penseel nogmaals overheen.
:::
Stap 5 van 5
Stap 5: werk bij als het droog is
Laat het blad volledig drogen. Werk daarna met droge potloden bij: zet de nerven, de schaduw en de details. Je kunt ook met een nat penseel nog een tweede laag toevoegen. Faber-Castell schrijft dat de kleur na het oplossen in water vrijwel permanent is en dat je geen fixeermiddel nodig hebt.
:::
Meer bladeren en bloemen schilderen in aquarel? Lees dan ook onze uitleg over aquarel bloemen.
Welke aquarel potloden kies je?
Als beginner hoef je niet meteen de duurste set te kopen. Kijk bij het kiezen van aquarel potloden naar deze punten:
- Aantal kleuren. Met 12 of 24 kleuren kom je ver, omdat je kleuren op het papier kunt mengen. Een set van 60 of meer is pas nuttig als je weet welke tinten je mist.
- Zachtheid van het lood. Een zacht lood geeft meer pigment en lost makkelijker op in water. Een hard lood geeft fijne lijnen, maar minder kleur.
- Dikte van het lood. Een dik lood, zoals de 5,3 mm van de Faber-Castell Magnus, is prettig voor grote vlakken. Een standaardlood van 3,8 mm is handiger voor details.
- Lichtechtheid. Wil je je werk ophangen of weggeven, kies dan een set waarbij de lichtechtheid per kleur staat vermeld.
- Losse kleuren. Bij veel merken kun je losse potloden bijkopen. Zo vul je een set aan met de kleuren die je het meest gebruikt, zoals een tweede groen en een warme aardtint.
Heb je een set aquarel potloden in huis maar nog nooit nat gemaakt? Begin dan met een kleurenkaart: teken van elke kleur een streep, maak de helft nat en kijk hoe de kleur verandert. Het kost tien minuten en je weet daarna precies wat je potloden doen. Een tweede nuttige oefening is een verloop van licht naar donker met één kleur, zowel droog als nat. Zo leer je hoeveel druk je nodig hebt voor een lichte of een donkere tint.
Veelgemaakte fouten met aquarel potloden
- Te dun papier. Het golft en pilt. Gebruik aquarelpapier of plak het papier vast.
- Te veel water. De kleuren lopen in elkaar en worden modderig. Begin met weinig water en voeg toe.
- Te licht tekenen. Een te vage tekening geeft na het natmaken een flets resultaat. Zet de kleur wat dikker neer.
- De punt in water dopen. Het lood breekt en het hout wordt zacht. Gebruik een penseel.
- Alles in één keer nat maken. Laat lagen drogen voor je verdergaat, dan blijven kleuren zuiver.
- Geen proefvel gebruiken. Test altijd eerst op een stukje papier hoe een kleur nat uitpakt. Een kleur ziet er nat vaak donkerder en intenser uit dan droog.
Tips om beter te worden
Een paar dingen die in de praktijk helpen:
- Werk van licht naar donker. Begin met lichte kleuren en bouw op. Donker gaat moeilijk weer weg.
- Maak een kleurenkaart. Teken van elk potlood een streepje droog en een streepje nat. Dan zie je hoe elke kleur verandert met water.
- Combineer technieken. Zet de achtergrond nat in nat en de details droog.
- Gebruik wit papier als licht. Laat plekken wit voor glans en lichtpunten, in plaats van wit potlood.
- Let op de lichtechtheid. Bij Faber-Castell hebben 64 van de 120 Albrecht Dürer-kleuren een driesterrenbeoordeling (***) voor lichtechtheid. Bij goedkope sets staat dat vaak niet op de verpakking. Hang werk dat je wilt bewaren dus niet in de zon.
- Oefen met kleine formaten. Een A5-blad is genoeg om een techniek te leren.
Veelgestelde vragen over aquarel potloden
Hoe werken aquarel potloden?
Je tekent met het potlood zoals met een gewoon kleurpotlood. Daarna ga je met een nat penseel over de lijnen. Het pigment lost op en de kleur loopt uit, als een aquarelverf. Zo maak je zachte overgangen en vlakken.
Welk papier gebruik je bij aquarel potloden?
Aquarelpapier is het best. Dun tekenpapier golft en gaat stuk door het water. Kies papier van 200 gram of zwaarder, of speciaal papier voor aquarel. Plak het vast op een plank als je veel water gebruikt.
Kun je aquarel potloden uitgummen?
Zolang je geen water hebt toegevoegd wel. Volgens Faber-Castell kun je dan ongeveer 90% van een streep met een zachte gum verwijderen. Zodra je water toevoegt, is de kleur vrijwel permanent.
Moet je de punt van aquarel potloden in water dopen?
Nee. Volgens Faber-Castell worden het lood en het hout zacht en broos als je de punt in water doopt, en kun je het potlood daarna niet meer slijpen. Pak liever pigment op met een nat penseel.
Wat is het verschil tussen aquarel potloden en gewone kleurpotloden?
Het lood van aquarel potloden bevat een wateroplosbaar bindmiddel. Daardoor kun je de kleur met water uitwerken. Gewone kleurpotloden blijven na het natmaken meestal grotendeels staan.
Zijn aquarel potloden van de Action goed genoeg voor beginners?
Een voordelige set is prima om te oefenen en om te kijken of je de techniek leuk vindt. Let op de kleur en de zachtheid van het lood. Wil je werk bewaren of verkopen, kijk dan naar een set met aanduiding van lichtechtheid.
Hoe maak je een makkelijke tekening met aquarel potloden?
Kies een eenvoudig onderwerp, zoals een blad of een bloem. Teken licht, kleur de lichte en donkere delen met korte streken en maak het daarna nat met een penseel. Werk na het drogen bij met droge potloden.
Kun je aquarel potloden en aquarelverf combineren?
Ja. Veel mensen schetsen met potloden en werken met aquarelverf verder, of andersom. Gebruik aquarelpapier en laat lagen drogen voor je een nieuwe laag zet.
Verder lezen over aquarel
Aquarel potloden zijn een rustige instap in aquarel: je tekent, voegt water toe en kijkt hoe de kleur zich verspreidt. Begin met een klein blad en een set van 12 kleuren.
Meer lezen? Begin bij onze gids schilderen voor beginners. Lees daarna over aquarel schilderen, over aquarelpapier en over aquarelverf. Een mooi onderwerp voor je eerste potloodaquarel vind je bij aquarel bloemen.