Aquarelpapier kiezen: gewicht, katoen of cellulose en structuur

Aquarelpapier kies je op drie dingen: het gewicht, de vezel en de structuur van het oppervlak. Voor de meeste beginners is papier van 300 gram per vierkante meter, cold pressed, een goede keuze. Cellulose is prima om op te oefenen. Katoen is duurder, maar vergeeft meer fouten en geeft een mooier resultaat.

Wie voor het eerst aquarel papier koopt, staat al snel voor een muur van blokken, losse vellen en rollen met cijfers die niets zeggen. Toch hangt veel van je schilderij af van dit ene materiaal. Verf en water doen hun werk op het papier, en slecht papier laat de verf vlekken, laat het vel golven of drinkt alles meteen op. In deze uitleg lees je wat de cijfers betekenen, wat het verschil is tussen katoen en cellulose en wat je kunt verwachten van aquarelpapier uit de winkel om de hoek. Wil je het hele plaatje, begin dan bij ons stappenplan om te leren schilderen en lees daarna verder over aquarel schilderen.

Waarom het papier zoveel uitmaakt bij aquarel

Aquarelverf is doorschijnend. Het wit van het papier schijnt door de verf heen en geeft aquarel zijn typische licht. Dat zegt ook het museum Tate in zijn uitleg over aquarel: de verf is semi-transparant, waardoor het papier een natuurlijke glans in de wassen geeft, en schilders laten vaak bewust stukjes papier onbeschilderd voor de lichtste plekken. Het papier is dus geen achtergrond, maar onderdeel van het schilderij.

Daar komt bij dat je bij aquarel veel water gebruikt. Een vel dat te dun of te gladjes is, doet dan precies wat je niet wilt. Het golft, de verf loopt weg in plassen of het oppervlak raakt pluizig als je een fout wilt verbeteren. Papier voor tekenen of printen is daar niet voor gemaakt. Het is meestal te dun, te zacht en niet bestand tegen water.

Een goed vel doet drie dingen. Het neemt water gelijkmatig op, het laat de pigmenten mooi uitvloeien en het blijft vlak, ook als het nat is. Hoeveel het papier van die dingen kan, hangt af van gewicht, vezel en oppervlak.

Het gewicht van aquarelpapier in gram

Het gewicht staat altijd op de verpakking, in gram per vierkante meter. Hoe zwaarder het papier, hoe dikker het is en hoe meer water het aankan. De papiermaker Hahnemühle zegt het in zijn gids over aquarelpapier zo: hoe hoger het gewicht, hoe stabieler het papier. Voor een eerste indeling kun je dit aanhouden:

Voor beginners is 300 gram het veiligste gewicht. Het papier kan een flinke laag water hebben en je kunt er een paar lagen op zetten, zonder dat je het van tevoren hoeft te spannen. Papier van 200 of 250 gram, zoals je het vaak in goedkope schetsblokken ziet, golft zodra je meer dan een dun laagje verf gebruikt. Dat lijkt een klein probleem, maar een golvend vel laat het water in de dalen samenkomen, en dat geeft vlekken die je niet kunt sturen.

Een kanttekening: gewicht zegt niets over kwaliteit. Een vel van 300 gram cellulose en een vel van 300 gram katoen voelen op de weegschaal hetzelfde, maar gedragen zich anders met water. Kijk dus altijd ook naar de vezel.

Katoen of cellulose: wat is het verschil?

Aquarelpapier is gemaakt van twee soorten vezels.

Cellulose

Cellulose komt uit houtpulp. Papier van cellulose is goedkoper en voor de meeste mensen prima voor de eerste maanden. Hahnemühle noemt cellulose een betrouwbaar en betaalbaar alternatief dat past bij beginners, studies en dagelijks oefenen. Het nadeel is dat het water minder gelijkmatig opneemt. Je merkt dat bij nat in nat schilderen, waar het papier sneller droog of juist te nat lijkt, en bij verbeteren: als je een plek wilt schoonmaken, gaat het oppervlak sneller kapot.

Katoen

Katoenpapier is gemaakt van katoenvezels. Volgens dezelfde gids is katoen de robuuste keuze voor wie veel water gebruikt, meerdere glaceerlagen schildert en wil kunnen corrigeren. Het neemt water en pigment gelijkmatig op, waardoor je vloeiende overgangen krijgt. Katoen is ook minder gevoelig voor vervormen, een eigenschap die Wikipedia in het artikel over aquarel noemt: aquarelpapier bestaat vaak deels of geheel uit katoen, wat structuur geeft en vervorming bij nat worden beperkt.

Je ziet ook papier met een percentage katoen, bijvoorbeeld 25 of 50 procent. Dat zit tussen beide in qua prijs en gedrag. Een goede aanpak is dat je op cellulose of een mix oefent en dat je katoen bewaart voor werk dat je wilt houden, ophangen of weggeven.

De structuur: hot pressed, cold pressed en rough

Het oppervlak van het papier heeft drie hoofdvarianten. De namen komen uit de manier waarop het papier wordt geperst. Hahnemühle beschrijft ze zo:

• Cold pressed (CP, ook wel NOT): licht gestructureerd en veelzijdig. Het werkt voor nat in nat en voor droog penseelwerk. Dit is het papier dat je het vaakst tegenkomt en de beste keuze om mee te beginnen.
• Rough: een duidelijke korrel. De verf zakt in de dalen en laat pigmenten korrelig neerslaan, wat mooi is voor landschappen en losse stijlen.
• Hot pressed (HP): glad. Handig voor fijne lijnen, details en botanische illustraties. Voor beginners is het lastig, want de verf blijft op het oppervlak liggen en laat zich moeilijker sturen.

Als je aquarelpapier koopt zonder dat je dit weet, kies dan cold pressed. Je kunt er mee werken in elke stijl, van losse wassen tot nauwkeurige bloemen.

Aquarelpapier in de praktijk: spannen, testen en kopen

Spannen, plakken en blokken: moet je je papier voorbewerken?

Papier van 300 gram of meer golft bij gewoon gebruik niet erg. Gebruik je veel water, dan kun je het vel op een plank plakken met schilderstape of papiertape. Dat houdt het vlak tijdens het schilderen en laat een mooie witte rand over. Haal de tape pas weg als het papier helemaal droog is.

Een aquarelblok is aan vier kanten aan elkaar gelijmd. Je schildert op het bovenste vel en snijdt het los als het droog is. Het vel kan dus niet golven en je hoeft niets te spannen. Voor beginners is een blok daarom een slimme eerste aankoop, ook al is het per vel wat duurder dan losse vellen. Losse vellen zijn voordeliger voor grote formaten, maar vragen om een plank en tape.

Bewaar je papier vlak en droog, het liefst in de verpakking of in een map. Papier trekt vocht uit de lucht en vouwt zich dan om bij de randen. Raak het oppervlak met je handen niet onnodig aan, want vet van je vingers kan de verf later weren.

Aquarel papier bij Action en Hema: is het goed genoeg?

Veel mensen beginnen met aquarel papier van de Action of de Hema. Dat is een logische stap, want het is goedkoop en altijd dichtbij. Of het goed genoeg is, hangt af van wat er op de verpakking staat. Er zijn blokken met aquarelpapier van 200 gram, en die zijn op de eerste proef al te dun voor een nat werkstuk. Zie je 300 gram met de vermelding dat het voor aquarel bedoeld is, dan kun je het gewoon proberen.

Lees voor je koopt:

1. Het gewicht per vierkante meter.
2. Of het papier voor aquarel of voor natte technieken is bedoeld.
3. Of het cellulose, katoen of een mix is. Staat dat er niet bij, ga dan uit van cellulose.
4. Of het zuurvrij is. Zuurvrij papier wordt minder snel geel.

Voor oefenen met kleuren, penseelstreken en nat in nat is goedkoop papier van 300 gram prima. Voor een schilderij dat je wilt ophangen, bewaar je beter voor katoenpapier uit een kunstenaarswinkel. Gebruik je liever aquarelpotloden of schilder je met weinig water, dan kom je ook met 200 tot 250 gram een eind. Meer over de verf zelf lees je in onze uitleg over aquarelverf en over aquarel potloden.

Aquarel op zwart of gekleurd papier

Een vraag die vaak terugkomt, is of je aquarel op zwart papier kunt schilderen. Dat kan, maar het geeft een ander resultaat. Gewone aquarelverf is doorschijnend, dus op zwart papier verdwijnen de kleuren. Je ziet bijna niets, omdat er geen wit papier meer doorheen schijnt.

Wil je op zwart papier werken, kies dan een dekkende verf zoals gouache, of gebruik witte en metallic aquarelverf die wel dekt. Op donkergrijs of gekleurd papier werkt het ook, zolang je de verf dekkend gebruikt en niet meer verwacht van de doorschijnendheid. Voor een eerste aquarel is wit papier altijd de beste keuze.

Aquarelpapier testen voor je het koopt

Staat er niets op de verpakking dat je helpt, dan kun je aquarelpapier ook zelf testen met een klein vel of een los blaadje. Doe drie proeven, het liefst op een stuk van een paar vierkante centimeter.

1. De watertest. Maak een vlak nat met een grote kwast. Blijft het papier vlak en glanst het gelijkmatig? Dan is het aquarelpapier dat water goed opneemt. Golft het meteen of trekt het water in vlekken weg, dan is het te dun of te zacht.
2. De uitvloeitest. Zet een druppel verf op het natte vlak. Een goed vel laat de verf rustig en gelijkmatig uitvloeien. Bij slecht papier blijft de verf in een harde rand liggen of loopt hij weg in strepen.
3. De correctietest. Laat de verf drogen en probeer een stukje met een natte, schone kwast en een tissue weg te halen. Katoenpapier laat los zonder te pluizen. Bij goedkoop papier komt het oppervlak los en blijft er een kale plek achter.

Zo’n kwartier proeven kost weinig en voorkomt dat je een grote stapel aquarel papier koopt dat je daarna nooit gebruikt. Schrijf op de achterkant van elke proef het merk en het gewicht, zodat je later nog weet welk aquarelpapier je prettig vond.

Aquarelpapier kopen: waar en in welke vorm?

Je kunt aquarelpapier in drie vormen kopen: als los vel, als blok en als schetsboek. Losse vellen zijn het voordeligst per oppervlak en geven je de vrijheid om zelf formaten te snijden, maar je moet ze plakken of spannen. Een blok is de handigste vorm voor beginners. Een schetsboek met aquarelpapier is fijn om mee te nemen, maar let op dat de rug het papier soms bol maakt en dat de bladen vaak dunner zijn dan in een blok.

Je vindt aquarelpapier bij de kunstenaarswinkel, bij hobbywinkels, online en bij de grotere winkelketens. In een kunstenaarswinkel kun je meestal het papier voelen en vergelijken, en daar werkt personeel dat je advies kan geven. Online is de keuze het grootst en zijn de prijzen laag, maar je kunt het papier niet vooraf aanraken. Kies in dat geval een klein blok, zodat je niet vastzit aan een grote hoeveelheid.

Veelgemaakte fouten met aquarelpapier

Niet alles wat misgaat, ligt aan je penseel. Dit zijn de fouten die we bij beginners het vaakst zien.

• Te dun papier kiezen. Papier van 200 gram is voor droge technieken, niet voor veel water. Kies voor je eerste aquarel minstens 300 gram.
• Te weinig papier om op te oefenen. Aquarelpapier is duurder dan tekenpapier, dus beginners durven niet te oefenen. Gebruik daarom goedkoop cellulosepapier van 300 gram voor je proeven en bewaar het dure papier voor later.
• De verkeerde kant gebruiken. Bij veel merken heeft het papier een goede kant, herkenbaar aan een leesbaar watermerk. Dat is niet altijd belangrijk, maar bij katoenpapier voelt de ene kant vaak iets gladder dan de andere.
• Te vroeg aan het papier komen. Natte aquarel op papier is kwetsbaar. Laat het helemaal drogen voor je tape weghaalt of er een volgende laag op zet.
• Te weinig letten op de zuurgraad. Zuurvrij aquarelpapier verkleurt minder. Voor werk dat je wilt bewaren is dat de moeite waard.

Welk aquarelpapier past bij welke techniek?

Een korte vertaling van alles hierboven, per situatie:

• Je begint net en wilt oefenen: blok van 300 gram, cold pressed, cellulose.
• Je gaat nat in nat schilderen met veel water: 300 gram of meer, liefst katoen of een mix met katoen.
• Je wilt landschappen met korrelige structuren: rough, 300 gram.
• Je schildert fijne botanische details: hot pressed, 300 gram, en een klein penseel.
• Je wilt je werk lijsten en bewaren: katoen, zuurvrij en van een merk dat aquarelpapier maakt.
• Je gebruikt aquarelpotloden: 200 tot 290 gram is genoeg.

Veelgestelde vragen over aquarelpapier

Verder lezen