Plakkaatverf is dekkende waterverf met een matte afwerking. Je gebruikt het vooral op papier en karton, bijvoorbeeld voor posters, knutselwerk en schilderen met kinderen. Het wast met water uit penselen en droogt snel, maar het is niet waterbestendig: een nat doekje haalt het er weer af. Op doek, hout of stof hecht plakkaatverf slecht.
De naam plakkaatverf stamt van het plakkaat: de poster. Het is een verf die snel en goedkoop grote vlakken kleurt. Je vindt hem terug op school, in de knutselkast en in de gereedschapskist van vrijwel elke illustrator. In deze blog lees je wat plakkaatverf is, waarvoor je het gebruikt, wat het verschil is met gouache en acrylverf, hoe je hem uit kleding haalt en wat je moet weten voordat je plakkaatverf koopt. Ben je net begonnen met verf? Lees dan eerst schilderen voor beginners.
Kort samengevat
- Plakkaatverf is dekkende, matte waterverf met dextrine als bindmiddel.
- Het werkt het best op dik papier en karton, en hecht slecht op andere ondergronden.
- De verf is niet waterbestendig: gedroogde verf lost op in water en kan opnieuw worden gebruikt.
- Plakkaatverf is voordelig en geschikt voor kinderen, maar niet voor doek, textiel of buiten.
- Een dikke laag kan scheuren: werk in dunne lagen.
Wat is plakkaatverf
De Nederlandstalige Wikipedia verwijst de term plakkaatverf door naar het artikel over gouache, omdat het om dezelfde soort verf gaat. Volgens dat artikel is het bindmiddel meestal dextrine, soms caseïne. Fabrikanten voegen een vochthoudend middel toe, zoals glycol of glycerine, en conserveermiddelen. Het aandeel pigment is groot. Goedkopere versies bevatten vulstof om de gewenste dekkracht te bereiken.
Dat bindmiddel verklaart de eigenschappen van de verf. Dextrine is een suikerachtig bindmiddel dat in water oplost. Daardoor kun je plakkaatverf met water verdunnen en gemakkelijk uit je penseel wassen. Het maakt de verf ook gevoelig voor vocht: een droge laag lost weer op als je hem nat maakt.
Waarvoor gebruik je plakkaatverf
Wikipedia noemt als oorspronkelijk gebruik posters, illustraties en decoratie. De verf droogt mat. Dat is mooi bij grafisch werk, waar je geen glans of reflecties wilt. Kunstenaars gebruiken hem ook om snel en direct te werken, vanwege de sterke kleur. Voor jou als beginner of hobbyist zijn dit de meest voorkomende toepassingen:
- Knutselen en schilderen met kinderen. Felle kleuren en makkelijk uit te wassen. Veel kinderverf is plakkaatverf.
- Posters en bordjes. Een stuk dik papier of karton met een grote letter of een figuur.
- Schetsen en kleurstudies. Snel kleuren uitproberen op papier.
- Illustraties. Vlakke, dekkende kleuren in een stripachtige stijl.
- Achtergronden voor schoolprojecten of toneel. Op karton of een kartonnen decor.
- Maskers en papier-maché. Op de droge papier-machéschil lukt het meestal goed.
Op welke ondergronden werkt plakkaatverf
Plakkaatverf werkt het best op papier. Volgens Wikipedia hecht de verf niet goed op andere ondergronden. Aanbevolen wordt zwaar, zuurvrij, houtvrij papier, en er is speciaal posterkarton te koop. Dat heeft praktische gevolgen.
Papier en karton
Dit is de ondergrond waarvoor plakkaatverf is gemaakt. Gebruik papier van minstens 160 gram, anders golft het of weekt het door. Voor schetsen volstaat een schetsboek, voor een poster is dikker karton prettiger.
Plakkaatverf op hout
Plakkaatverf op hout is mogelijk, maar het resultaat is beperkt. De verf blijft op het hout zitten zolang het droog blijft, maar hij is niet waterbestendig en kan afschilferen of wegvegen. Wil je hout beschilderen voor blijvend gebruik, kies dan acrylverf. Wil je plakkaatverf toch gebruiken, bijvoorbeeld voor een kinderknutsel, dan kun je het afwerken met een laag vernis op waterbasis. Dat verandert wel het uiterlijk. Meer over werken op andere ondergronden lees je bij acrylverf.
Plakkaatverf op raam
Plakkaatverf op een raam is een leuke tijdelijke versiering, bijvoorbeeld rond de feestdagen of bij een verjaardag. De verf hecht slecht op glas, en dat is hier juist handig: een vochtige doek haalt hem er weer af. Gebruik een dikke laag en wees voorzichtig als het gaat regenen of als er condens op het raam zit, want dan loopt de verf. Er bestaat ook speciale raamverf, die beter zit en makkelijker te verwijderen is.
Textiel en doek
Voor textiel is plakkaatverf niet geschikt: de verf gaat er bij het wassen uit. Gebruik daarvoor textielverf. Op een schilderdoek blijft plakkaatverf droog en mat, maar de verf kan bij vocht oplossen en een dikke laag kan barsten.
Plakkaatverf uitwasbaar en plakkaatverf uit kleding
Een bekende eigenschap van plakkaatverf is dat hij uitwasbaar is. Het bindmiddel blijft in water oplosbaar, zo schrijft Wikipedia, waardoor ook opgedroogde verf opnieuw nat gemaakt en hergebruikt kan worden. Daarom is plakkaatverf bij kinderen zo populair: een vlek op een tafel of in een trui is meestal geen ramp.
Plakkaatverf uit kleding halen gaat in veel gevallen eenvoudig:
- Spoel de vlek met koud water zodra je kunt, van de achterkant.
- Wrijf wat vloeibaar wasmiddel op de vlek en laat het even inwerken.
- Was het kledingstuk op de temperatuur die op het label staat.
- Controleer de vlek voordat je het in de droger doet.
Let op: niet elke kinderverf is volledig uitwasbaar. Dat verschilt per merk, kleur en stof, en felle pigmenten kunnen sporen achterlaten. Kijk op de verpakking of er ‘uitwasbaar’ op staat. Heb je acrylverf op je kleding gekregen? Dan is het veel moeilijker, en lees je het best onze uitleg over acrylverf uit kleding halen.
Plakkaatverf en gouache
Plakkaatverf en gouache lijken op elkaar, en Wikipedia behandelt ze onder één artikel. Toch is er in de praktijk een verschil.
- Plakkaatverf is de goedkope variant, bedoeld voor school, knutselen en posters. Er zit vaak meer vulstof in.
- Gouache is de kunstenaarskwaliteit, met meer pigment, fijnere pigmenten en een betere lichtechtheid. Een kunstenaarsgouache is duurder.
Beide drogen mat, zijn dekkend en lossen na het drogen weer op in water. Wil je meer weten over de duurdere variant? Lees dan onze gids over gouache en over gouache verf. Zoek je een verf die na het drogen waterbestendig is, dan is acrylverf het alternatief. Vergelijk ook met transparante aquarelverf, die volgens Wikipedia niet dekkend is en waarbij het papier het wit levert.
Plakkaatverf gebruiken: tips
- Werk in dunne lagen. Wikipedia merkt op dat dikke lagen kunnen scheuren.
- Van donker naar licht. Omdat de verf dekkend is, kun je lichte kleuren over donkere zetten.
- Gebruik dik papier. Het golft minder en houdt de verf beter vast.
- Laat tussen lagen drogen. Anders lost de onderste laag op en worden de kleuren troebel.
- Schud of roer de verf voor gebruik. Dat zorgt voor een gelijkmatige kleur.
- Sluit potjes goed. De verf droogt uit.
- Bewaar werken plat of in een map. Plakkaatverf is gevoelig voor vocht.
- Achter glas inlijsten. Wikipedia adviseert glas met een passe-partout om het werk te beschermen.
Kleuren mengen met de verf
Met een basisset van rood, geel, blauw, wit en zwart kun je bijna elke kleur maken. Meng op een bordje of een palet, en voeg steeds kleine beetjes toe. Rood en geel geven oranje, geel en blauw geven groen, blauw en rood geven paars. Wit maakt een kleur lichter en dekkender, zwart maakt hem donkerder, al wordt de kleur daarvan snel dof. Omdat de verf mat droogt en na het drogen iets lichter of donkerder kan lijken dan nat, loont het om een kleurenkaartje te maken: schilder vlakjes van je mengsels op een stuk papier, laat ze drogen en schrijf erbij hoe je ze maakte. Meer uitleg over mengen vind je in onze gids over kleuren mengen.
Ideeën om mee te beginnen
- Een kleurencirkel op papier. Meng de drie primaire kleuren tot secundaire en schilder ze rondom een cirkel.
- Een poster of bordje met een grote letter of een eenvoudig dier in twee of drie kleuren.
- Een landschap in vlakken: lucht, heuvels en een veld, elk in een eigen kleur.
- Papier-maché vormen, zoals een masker of een kom, schilderen als de vorm helemaal droog is.
- Handafdrukken en vingerverf-achtige patronen met kinderen.
- Een eenvoudig dier van basisvormen, zoals een uil of een vis.
- Karton decor voor een toneelstuk of een verjaardagsfeestje.
Opruimen, bewaren en afwerken
Na het schilderen spoel je de penselen onder lauw water en wrijf je ze zachtjes schoon. Omdat de verf waterwasbaar blijft, gaat dat meestal zonder moeite. Laat de penselen met de haren omhoog drogen. Sluit de potjes goed af, zodat de verf niet uitdroogt. Is de verf toch ingedroogd? Dan kun je er vaak een beetje water op doen en de verf laten weken, waarna hij weer te gebruiken is. Dat is een voordeel van het bindmiddel dat in water oplost.
Wil je een werk bewaren? Leg het plat te drogen en bewaar het in een map of achter glas. Een kleine kaart of poster kun je beschermen met een laag fixatief of een vernis op waterbasis, al verandert dat het mat uiterlijk een beetje. Test dat eerst op een proefstukje. Hang plakkaatverf werk niet op in een vochtige ruimte, zoals een badkamer, en niet in direct zonlicht, want de kleuren kunnen verbleken.
Plakkaatverf met kinderen
Plakkaatverf is een van de beste verven voor kinderen. Het is goedkoop, de kleuren zijn fel, penselen wassen met water schoon en een foutje is makkelijk te herstellen. Een paar tips:
- Leg de tafel af met een zeil of krant en laat kinderen een schort aan doen.
- Gebruik dik papier of karton. Dun papier wordt snel nat en scheurt.
- Geef een beperkt aantal kleuren aan jonge kinderen. Rood, geel, blauw en wit is genoeg, en ze ontdekken zelf het mengen.
- Geef grote penselen aan jonge kinderen en kleine penselen voor details.
- Bewaar de potjes buiten bereik van heel jonge kinderen en kijk naar de leeftijdsaanduiding.
Plakkaatverf kopen
Plakkaatverf koop je bij hobbywinkels, kunstenaarswinkels en online, vaak in sets van zes of twaalf kleuren. Ook winkels als Action en HEMA hebben plakkaatverf in het assortiment, al wisselt het aanbod per winkel en per periode. Waar let je op?
- Kleuren: een basisset met rood, geel, blauw, wit, zwart, groen en bruin is voor de meeste mensen genoeg.
- Potinhoud: een grotere pot is voordeliger als je veel verbruikt.
- Kwaliteit: schoolkwaliteit is prima voor kinderen en knutselen. Kies je voor illustraties of grafisch werk, dan is gouache een betere keuze.
- Uitwasbaar: controleer of de verf uitwasbaar is als kinderen ermee werken.
- Waterbasis: plakkaatverf is altijd op waterbasis, maar kijk of er geen oplosmiddelen in zitten.
Veelgemaakte fouten met plakkaatverf
- Te dikke lagen. De verf scheurt als hij droogt.
- Dun papier. Het golft en scheurt.
- Over natte verf schilderen. De kleuren lopen in elkaar en worden modderig.
- Buiten gebruiken. Regen lost de verf op.
- Op textiel gebruiken. De verf gaat er uit de was.
- Zonder bescherming bewaren. Vocht kan het werk beschadigen.
Veelgestelde vragen over plakkaatverf
Wat is plakkaatverf?
Dekkende waterverf met een matte afwerking en meestal dextrine als bindmiddel. Het wordt gebruikt voor posters, knutselwerk en schilderen met kinderen.
Is plakkaatverf hetzelfde als gouache?
Het is verwant: de Nederlandstalige Wikipedia behandelt plakkaatverf in het artikel over gouache. Plakkaatverf is de goedkopere schoolkwaliteit, gouache de kwaliteit voor kunstenaars.
Is plakkaatverf waterbestendig?
Nee. Het bindmiddel blijft in water oplosbaar, dus droge verf lost op als hij nat wordt. Dat maakt het ook makkelijk uit te wassen.
Hoe haal je plakkaatverf uit kleding?
Spoel de vlek met koud water, wrijf er wat wasmiddel op en was het kledingstuk. Controleer de vlek voor je het droogt.
Kun je plakkaatverf op hout gebruiken?
Het kan, maar het resultaat is niet blijvend en kan afschilferen. Voor blijvend werk is acrylverf beter.
Kun je plakkaatverf op een raam gebruiken?
Ja, als tijdelijke versiering. De verf hecht slecht op glas en gaat er met een vochtige doek weer af.
Hoe voorkom je dat plakkaatverf scheurt?
Werk in dunne lagen en gebruik dik papier. Dikke lagen kunnen bij het drogen barsten.
Waar koop je plakkaatverf?
Bij hobbywinkels, kunstenaarswinkels, online en bij winkels als Action en HEMA, al verschilt het aanbod per periode.
Verder lezen
Plakkaatverf is een voordelige manier om kleur op papier te zetten. Voor een duurdere variant lees je gouache en gouache verf. Wil je op kleding schilderen? Lees dan over textielverf en textielverf Dylon. De basis van verf en kleur staat in schilderen voor beginners.
Pak dik papier, een potje rood, geel en blauw en meng je eigen kleuren.