Aquarelverf kiezen: tubes of napjes, studie of artiest en welke kleuren

Aquarelverf bestaat uit pigment en een bindmiddel, meestal gummi arabicum, en je verdunt hem met water. Voor beginners is een set aquarelverf in napjes met 12 tot 24 kleuren in studiekwaliteit een goede start. Tubes zijn handig als je grote vlakken wilt schilderen. Het papier waarop je schildert is belangrijker dan het merk van je verf.

Aquarelverf lijkt eenvoudig: je mengt verf met water en zet kleur op papier. Toch kies je als beginner uit tientallen merken, vormen en prijzen, en dat maakt het lastig. In dit artikel lees je waaruit aquarelverf bestaat, wat het verschil is tussen tubes en napjes, tussen studie- en artiestenkwaliteit en welke kleuren je nodig hebt. Wil je daarna aan de slag? Dan helpt ons stappenplan om te leren schilderen voor beginners met de basis van kleuren en penselen.

Waaruit bestaat aquarelverf?

Aquarelverf bestaat uit gekleurd pigment dat in een wateroplosbaar bindmiddel is gemengd. Volgens de Engelstalige Wikipedia is dat bindmiddel meestal gummi arabicum, een natuurlijke gom. Vaak worden er glycerine of honing aan toegevoegd om de verf soepel te houden, en soms ox gall of een conserveermiddel. Water is het oplosmiddel waarmee je de verf verdunt.

Dat bindmiddel is ook de reden dat aquarelverf doorzichtig is. De gom trekt in het papier, waardoor de pigmentdeeltjes aan het oppervlak achterblijven en het wit van het papier erdoorheen schijnt. Gouache is eigenlijk ondoorzichtige aquarelverf: er zit meer pigment in en vaak wat wit, zodat de verf het papier bedekt. In ons artikel over gouache lees je hoe dat werkt.

Dat maakt aquarelverf anders dan acrylverf of olieverf. Je werkt van licht naar donker, want wit bestaat niet als verf: het wit is het papier zelf. Dat vraagt om een andere manier van denken, en daarom is de keuze van je papier en je verf extra belangrijk.

Tubes, napjes of vloeibaar: welke vorm kies je?

Aquarelverf koop je in drie vormen. Elke vorm heeft zijn eigen voor- en nadelen.

Aquarelverf in tubes

Volgens Wikipedia is de tube de meest voorkomende vorm: een pasta als tandpasta, die je met water moet verdunnen. Tubes zijn handig voor grote vlakken en voor mensen die veel verf nodig hebben, bijvoorbeeld voor een lucht of een grote achtergrond. Je knijpt een beetje verf op een palet, voegt water toe en mengt. Op het palet droogt de verf op, maar je kunt hem later weer nat maken.

Aquarelverf in napjes

Napjes zijn kleine, gedroogde blokjes verf in een doosje. Je maakt een nat penseel en pakt er kleur mee van het napje. Een doosje met napjes is compact, schoon en makkelijk mee te nemen. Voor beginners is dat vaak het prettigst: je hoeft niet te knijpen of te meten, en het palet zit al in het deksel.

Napjes lossen wel minder snel op. Het helpt als je een paar minuten voor je begint een druppel water op elk napje doet. Zo wordt de verf zacht en kleurt je penseel makkelijker. Dat is ook wat illustrator Julia Bausenhardt aanraadt in haar ervaring met een Winsor & Newton Cotman set: een beetje water een paar minuten voor je begint maakt de napjes zacht.

Vloeibare aquarelverf

Vloeibare aquarelverf zit in een flesje met een druppelaar. Het is heel intens van kleur en wordt vooral gebruikt door illustratoren en voor wash-effecten. Voor beginners is dit meestal niet nodig, maar als je gekleurde achtergronden of veel water wilt gebruiken, is het leuk om te proberen.

Studiekwaliteit of artiestenkwaliteit?

Dit is de vraag die beginners het vaakst stellen: moet ik de dure verf kopen of is de goedkope ook goed? Het verschil zit in de hoeveelheid en de kwaliteit van de pigmenten.

Volgens Bausenhardt bevatten studieverven meestal minder pigment en meer vulstof of bindmiddel. De kleuren zijn dan matter en moeilijker te activeren. Artiestenverf heeft hogere kwaliteit pigment, waardoor de kleuren intenser zijn en je er makkelijker mee werkt. In haar test met naast elkaar geschilderde proefstukken waren de Cotman-kleuren lichter en krijtachtiger. Ze had meer penseelwerk nodig en vond felle groentinten moeilijker te mengen.

Dat betekent niet dat studiekwaliteit slecht is. Bausenhardt noemt studieverf juist geschikt voor beginners met een klein budget, om de basis te leren en te experimenteren. Een voordeel van de duurdere verf is dat hij langer meegaat per druppel: je hebt minder verf nodig voor dezelfde kleurkracht, waardoor het prijsverschil kleiner wordt dan het lijkt.

Onze richtlijn voor beginners:

• Begin met studiekwaliteit als je nog niet weet of je het leuk vindt. Het is goedkoper en je leert er alles mee.
• Kies artiestenkwaliteit voor een paar kleuren die je vaak gebruikt, zoals blauw, rood en geel, als je merkt dat je blijft schilderen.
• Let op de pigmentaanduiding. Serieuzere merken noemen de pigmenten op de verpakking, wat belangrijk is voor lichtechtheid. Dat geldt ook voor de Cotman-lijn, zegt Bausenhardt.

Heb je al eens een set uit een budgetwinkel gekocht, zoals een aquarel verf set van Action? Dan kun je daar prima mee oefenen. Let er wel op dat de kleuren vaak lichter en minder levendig zijn dan bij een merk als Winsor & Newton of Talens, en dat je meer lagen nodig hebt.

Welke kleuren aquarelverf heb je nodig?

Een grote doos met 48 napjes ziet er mooi uit, maar je hebt er niet zoveel kleuren voor nodig. Met een beperkt aantal kleuren leer je veel sneller mengen en blijven je schilderijen harmonieus.

Een goede beginnersset voor aquarelverf bevat:

• Een warm en een koel geel, bijvoorbeeld citroengeel en gele oker.
• Een warm en een koel rood, bijvoorbeeld een oranjerood en een karmijnrood of roze.
• Een warm en een koel blauw, bijvoorbeeld ultramarijn en een turquoise of cyaan.
• Een aardkleur, zoals gebrande omber of gebrande sienna, voor bruin en donkere tinten.
• Een groen, voor het gemak, hoewel je het ook uit geel en blauw mengt.

Dat zijn ongeveer 8 tot 12 kleuren en dat is een richtwaarde, geen vaste regel. Veel doosjes met 12 of 24 napjes bevatten precies zo’n selectie. Meer is mooi, maar niet nodig om te beginnen.

Zwarte aquarelverf laat je als beginner het best weg. Een donker mengsel van ultramarijn en gebrande omber geeft een levendiger donker dan zwart uit een tube. Wit gebruik je ook niet: het wit is het papier. Wil je toch een wit accent, dan gebruik je gouache of een witte inkt.

Zo gebruik je aquarelverf: een eerste oefening

Een set aquarelverf werkt het beste als je er eerst even mee oefent. Pak een stuk papier en probeer deze drie dingen.

Stap 1 van 3

Stap 1: maak een kleurenkaart

Teken kleine vierkantjes op een stuk aquarelpapier en vul elk vierkantje met een kleur uit je set. Schrijf de naam van de kleur eronder. Zo ken je je kleuren en kun je later makkelijk terugvinden welke je nodig hebt. Zet er per kleur twee tinten naast: een met veel water en een met weinig.
:::

Stap 2 van 3

Stap 2: oefen met water en verf

De hoeveelheid water bepaalt hoe donker of licht een kleur wordt. Veel water geeft een lichte, doorzichtige tint, weinig water een donkere, intense kleur. Maak een rij van een kleur, van heel licht naar heel donker, en kijk hoe de kleur verandert. Zo leer je het meest over aquarelverf.
:::

Stap 3 van 3

Stap 3: meng kleuren op je palet

Meng twee kleuren op een palet of een wit bord en probeer wat er gebeurt. Geel en blauw geven groen, rood en blauw geven paars, en rood en geel geven oranje. Probeer ook een kleur met een beetje van het complement ernaast: dat geeft grijstinten die levendiger zijn dan grijs uit een tube. Meng liever op het palet dan op het papier, want veel mengen op het papier maakt de kleuren troebel.
:::

Wil je meer weten over de techniek zelf? In ons artikel over aquarel schilderen lees je hoe je een wash maakt, hoe je nat-in-nat werkt en hoe je lagen opbouwt. En wil je bloemen schilderen? Dan helpt aquarel bloemen schilderen je op weg.

Papier en penselen: net zo belangrijk als de verf

Ook de beste aquarelverf werkt niet goed op slecht papier. Gewoon tekenpapier golft zodra het nat wordt en neemt de verf niet netjes op. Volgens Wikipedia schilder je aquarel traditioneel op aquarelpapier, vaak geheel of gedeeltelijk van katoen, dat water goed verdraagt zonder te kromtrekken. Bausenhardt gaat nog verder: als je moet kiezen, koop dan eerst het papier, liefst katoen, want papier van cellulose hinderde haar bij het glaceren.

Aquarelpapier is er glad (hot pressed) en met een korrel (cold pressed). Voor beginners is cold pressed het prettigst, omdat het structuur geeft en iets vergevingsgezinder is. In ons artikel over aquarelpapier lees je welk gewicht en welke soort je kiest. Plak je papier met schildersplakband op een plank, dan blijft het strak liggen.

Voor penselen volstaan een rond penseel in maat 8 en een plat penseel van ongeveer 2 cm. Dat is een richtwaarde uit de praktijk. Een goed penseel dat veel water vasthoudt en een scherpe punt houdt, is belangrijker dan een groot setje.

Houd je meer van tekenen dan van schilderen? Dan zijn aquarel potloden een mooie tussenstap: je tekent en maakt het daarna met een nat penseel zacht.

Aquarelverf bewaren en onderhouden

Aquarelverf gaat lang mee als je hem goed bewaart. Hou het doosje met napjes open tot de verf droog is, zodat er geen schimmel ontstaat. Bij tubes draai je de dop goed dicht en veeg je de rand schoon. Gebruik je de verf niet vaak, dan kan een tube uitdrogen. Dat is geen ramp: je kunt een beetje water toevoegen of de verf uit de tube schrapen en als een napje laten drogen.

Spoel je penselen na het schilderen uit met lauw water en laat ze met de haren omhoog of liggend drogen. Zet ze niet met de haren naar beneden in een potje, want dan buigt de punt.

Veelgestelde vragen over aquarelverf

Verder lezen over aquarel