Tag: Kruissteek

Borduren kruissteek is het zetten van kleine kruisjes op stof waarin je de gaatjes kunt tellen, meestal aida. Elk kruisje bestaat uit twee schuine steken die elkaar kruisen. Je volgt een patroon waarop elk vierkantje een kleur heeft, en zo ontstaat langzaam een afbeelding. Je hebt aida, splijtgaren, een stompe borduurnaald, een ring en een patroon nodig. Binnen een paar uur ziet je eerste motief er al uit als een plaatje.

De kruissteek is een van de populairste manieren om te borduren. Het is overzichtelijk, de steek is snel te leren en je hoeft niet te kunnen tekenen. Wie een telpatroon volgt, kan niet verdwalen. In dit artikel lees je hoe borduren kruissteek werkt, welke stof, garen en naald je kiest, hoe je een patroon leest, hoe je het kruisje steekt en hoe je netjes afwerkt. Zoek je eerst een overzicht, dan staat alles op een rij in onze gids over kruissteek.

Wat is borduren met kruissteek?

Volgens Wikipedia over de kruissteek is dit een borduursteek die vooral wordt gebruikt om grote vlakken te vullen. Elke kruissteek bestaat uit twee schuine steken die elkaar kruisen. De steken kunnen het hele stramien bedekken of los, met ruimte ertussen, worden gemaakt. Kruissteken worden vaak op stramien gemaakt, een grof weefsel waarin je makkelijk kunt aftellen waar de steken komen. Het stramien kan voorgedrukt zijn met een patroon, of je werkt vanaf een papieren patroon.

Een steek met een lange geschiedenis

De kruissteek is eeuwenoud. In het Rijksmuseum hangt een merklap uit 1698: wol mousseline, met zijde in kruissteek geborduurd, met onder meer het wapen van Amsterdam. Ook het Lakenhal heeft een merklap uit 1711 in kruissteek, met vazen vol bloemen, initialen en het jaartal. Wikipedia noemt merklappen als een van de bekende toepassingen van de steek, waarbij meestal het onderliggende stramien zichtbaar blijft.

Waarom is het zo geschikt voor beginners?

Er is maar één steek te leren. Het stramien helpt je om op de juiste plek te prikken, en het patroon vertelt je welke kleur waar komt. Je werkt rustig, rij voor rij, en je ziet snel resultaat. Wie liever vrij werkt, kan daarna doorstromen naar andere borduursteken.

Wat heb je nodig?

Voor borduren kruissteek heb je weinig nodig.

• Aidastof. Volgens Wikipedia een veelgebruikt stramien met vier of vijf draden schering en inslag per vierkantje, waardoor de gaten duidelijk zichtbaar zijn. Ervaren borduurders kiezen vaak voor linnen evenweave-stoffen voor een fijner resultaat, maar op linnen is borduren lastiger omdat de draden kunnen verschuiven. Voor beginners is aida de beste keuze.
• Splijtgaren. Een garen van zes draden dat je splitst. Meestal werk je met twee of drie draden.
• Een borduurnaald met stompe punt. De stompe punt prikt in de gaatjes en splijt de stof niet.
• Een borduurring of frame. Houdt de stof strak. Lees de uitleg over de borduurring.
• Een patroon. Telpatroon of voorbedrukte stof.
• Een kleine schaar.

Wil je alles in één doos, kies dan een borduurpakket of een specifiek borduurpakket kruissteek.

De juiste vakjesgrootte

Aida bestaat in verschillende fijnheden, aangegeven in het aantal kruisjes per inch of per tien centimeter. Hoe meer vakjes, hoe fijner het resultaat en hoe lastiger het is om te tellen. Grotere vakjes zijn voor beginners fijner. Controleer ook of je patroon bij de gekozen stof past: het patroon vermeldt meestal voor welke fijnheid het gemaakt is.

Een telpatroon lezen

Een telpatroon is een raster op papier. Elk vakje is één kruissteek op je stof. Een symbool of kleur in het vakje geeft aan welk garen je gebruikt. Naast het patroon staat een legenda met per symbool het garenmerk en nummer.

Op de meeste patronen zijn de lijnen om de tien vakjes dikker. Dat helpt bij het tellen: je telt blokken van tien in plaats van elk vakje. Aan de randen van het patroon staan pijltjes die het midden aangeven. Dat is je beginpunt.

Het midden vinden

Vouw je stof dubbel in de lengte en de breedte om het midden te vinden. Markeer dat met een speld of een rijgsteek. Zoek ook het midden van je patroon, met de pijltjes aan de randen. Begin op dat punt. Zo staat je motief mooi in het midden en past het op de stof.

Voorbedrukte stof

Bij voorbedrukte stof staat het ontwerp als kleurige afbeelding op het stramien. Je borduurt de kruisjes over de afbeelding heen. Je telt niet, maar je moet wel goed kijken welke kleur waar komt. Het is een prima manier om te oefenen.

Zo zet je een kruissteek

Een kruissteek zet je in twee bewegingen. Hieronder staat de standaard werkwijze.

Stap 1: knip en splits het garen

Knip een stuk garen van ongeveer een armlengte. Trek een of twee draden uit de streng en voeg ze samen, zodat je met twee of drie draden werkt. Wikipedia noemt splijtzijde, een garen van zes draden dat voor het borduren in twee of drie delen wordt gesplitst. Het splitsen en weer samenvoegen geeft een voller, gelijkmatiger resultaat.

Stap 2: begin zonder knoop

Maak geen knoop. Steek vanaf de achterkant omhoog en laat een staartje van een paar centimeter achter. Dat werk je weg onder je eerste steken aan de achterkant. Dit voorkomt bobbels.

Stap 3: zet de eerste schuine steek

Kom omhoog in een gaatje, ga schuin naar rechtsboven en steek in het volgende gaatje naar beneden. Je maakt een steek van linksonder naar rechtsboven over één vakje.

Stap 4: zet de tweede schuine steek

Kom omhoog in het gaatje rechtsonder en ga schuin naar linksboven. Zo kruisen de twee steken. Het is een X over één vakje.

Stap 5: houd de bovenste steek gelijk

Dit is de regel waar het om draait: de bovenste steek van alle kruisjes ligt dezelfde kant op. Wikipedia noemt dit ook. Het geeft het werk een strak, uniform uiterlijk. Kies je richting, bijvoorbeeld de steek van linksonder naar rechtsboven als onderste en de andere als bovenste, en houd dat vol.

Stap 6: werk in rijen

Er zijn twee manieren. Bij de eerste methode maak je eerst een rij halve kruisjes (alle schuine steken van links naar rechts) en kom je terug met de tweede steek van elk kruisje. Bij de tweede methode maak je elk kruisje direct af. Beide werken. Voor lange rijen in een kleur is de eerste methode sneller. Kies wat prettig voelt.

Stap 7: werk af

Sluit af door de draad onder een paar steken aan de achterkant door te halen. Knip het garen af en begin met de volgende kleur. Houd de achterkant netjes, zonder lange sprongen tussen vlakken.

Samenwerking tussen patroon en stof

Het patroon bepaalt welke kleuren en vormen komen. De stof bepaalt de grootte van het resultaat. Op aida met grote vakjes wordt hetzelfde patroon groter dan op fijne aida. Wil je een bepaald formaat, reken dan na: aantal vakjes in de breedte gedeeld door het aantal vakjes per centimeter. Dit is een praktische rekensom, geen vaste regel, en het is verstandig om een rand van enkele centimeters rondom te houden.

Voor een voorbeeld: een patroon van honderd vakjes breed, geborduurd op stof met tien vakjes per centimeter, wordt tien centimeter breed. Op stof met vijf vakjes per centimeter wordt hetzelfde patroon twintig centimeter breed. Zo kun je een patroon naar wens vergroten of verkleinen.

Gratis patronen en eigen ontwerpen

Er zijn veel gratis telpatronen te vinden, vooral voor eenvoudige motieven zoals een vogel, een bloem of een naam. Let bij gratis patronen op leesbaarheid en op het aantal kleuren. Een klein patroon met vijf of zes kleuren is voor beginners ideaal. Een vogel, een boom of een alfabet zijn veelgekozen onderwerpen.

Wil je een eigen ontwerp, bijvoorbeeld van een foto, dan kun je dat omzetten in een telpatroon. Lees daarover in ons artikel over borduren van een foto. Ook kun je een ontwerp tekenen op ruitjespapier: elk vakje is een kruisje, en je kleurt het in zoals je het wilt borduren.

Veelgemaakte fouten

Bovenste steken in verschillende richtingen

Dit geeft een rommelig effect. Kies een richting en houd die aan.

Verkeerd geteld

Een telfout merk je vaak pas later. Tel in blokken van tien, markeer het midden en controleer regelmatig of een rij aansluit op de vorige. Tornen kan, maar het is geduldwerk. Haal bij een fout alleen het stuk eruit dat fout is.

Te strak aantrekken

De aida trekt krom en de gaatjes worden groot. Trek de draad net aan en laat de steek liggen.

Lange sprongen aan de achterkant

Draden die over lange afstanden lopen, schemeren door of trekken. Werk de draad weg en begin opnieuw bij een nieuw vlak.

Garen te lang

Een draad langer dan een armlengte rafelt en verwart. Knip korter.

Een ring laat een afdruk achter

Haal het werk uit de ring als je stopt en strijk het op de achterkant.

Afwerken, wassen en inlijsten

Is het werk klaar, was het dan zachtjes met de hand in lauw water als het vuil is. Controleer eerst of het garen kleurvast is. Leg het met de goede kant naar beneden op een handdoek en strijk het aan de achterkant. Span het daarna op een stuk karton, vouw de randen om en zet ze vast met rijgdraad, of laat het in de ring zitten als lijstje. Voor een kussen of een tas kun je het werk met de naaimachine op een stevige achterkant naaien.

Veelgestelde vragen over borduren kruissteek

Verder lezen

Een borduurpakket kruissteek bevat alles om één werkstuk te borduren: stof, garen in de juiste kleuren, een naald en een patroon. Voor beginners is het de gemakkelijkste manier om te starten, omdat je geen losse spullen hoeft samen te stellen. Kies een pakket met aidastof, een klein formaat en een duidelijk patroon, en je hebt binnen een paar avonden je eerste werkstuk.

Toch zijn borduurpakketten niet allemaal gelijk. Sommige zijn voorbedrukt, zodat je alleen de kruisjes hoeft te zetten. Andere hebben een telpatroon, waarbij je zelf de vakjes telt. Het verschil in kwaliteit van garen en stof kan groot zijn, en de moeilijkheid verschilt enorm. In dit artikel lees je wat er in een borduurpakket kruissteek zit, welke soorten er zijn, waar je op let bij het kiezen en hoe je het pakket gebruikt. Wil je eerst meer over de techniek weten, lees dan onze gids over kruissteek.

Wat zit er in een borduurpakket kruissteek?

De inhoud verschilt per pakket, maar meestal vind je de volgende onderdelen.

• Stof. Meestal aida, soms linnen of stramien. Volgens Wikipedia over de kruissteek is aida een veelgebruikt stramien met vier of vijf draden schering en inslag per vierkantje, waardoor de gaten duidelijk zichtbaar zijn.
• Garen. Vaak splijtgaren, in alle kleuren van het patroon. Soms al gesorteerd op symbool.
• Naald. Een borduurnaald met een stompe punt.
• Patroon. Een telpatroon met symbolen of een kleurenschema.
• Handleiding. Een korte uitleg van de kruissteek en de werkwijze.
• Soms: een borduurring, een lijst of een opbergkaartje voor het garen.

Alles bij elkaar scheelt dat veel zoekwerk. Je hoeft niet te weten welke kleuren je nodig hebt of hoeveel garen. Dat is ook de reden waarom een pakket zo populair is bij beginners.

Voorbedrukt of telpatroon?

Dit is de belangrijkste keuze. Beide gebruiken kruissteek, maar de manier van werken is anders.

Een pakket met telpatroon

Bij een telpatroon volg je een schema met symbolen. Elk symbool staat voor een kleur. Je telt de vakjes op de aida en zet de kruisjes op de juiste plek. Het geeft je een strakke, voorspelbare uitkomst, en je leert aftellen en patronen lezen. Het vraagt wel aandacht en rust. Een telpatroon is ideaal voor wie graag geconcentreerd werkt.

Een voorbedrukt pakket

Bij een voorbedrukt pakket staat het ontwerp al op de stof, vaak in de kleuren van het garen. Je hoeft niet te tellen, je borduurt over de afbeelding heen. Het is makkelijker en sneller te leren. Je kruisjes zijn minder precies te plaatsen, maar het resultaat is mooi. Voor kinderen en voor wie ontspannen wil borduren is dit een goede keuze. Het overzicht over borduren met kruissteek legt de verschillen verder uit.

Welke past bij jou?

Wil je leren tellen en patronen lezen, dan kies je een telpatroon. Wil je ontspannen werken zonder gedoe, dan kies je voorbedrukt. Veel beginners starten met voorbedrukt en stappen later over naar telpatronen met meer details.

Waar let je op bij het kiezen van een borduurpakket?

Er zijn veel pakketten, in alle prijsklassen. Deze punten helpen bij het kiezen.

Formaat

Een klein pakket, bijvoorbeeld een motief van ongeveer tien bij tien centimeter, is in enkele avonden af. Dit is een richtmaat uit de praktijk. Een groot pakket kan weken tot maanden duren. Kies als beginner iets kleins, zodat je het afmaakt.

Aantal kleuren

Elke extra kleur betekent een extra draad om te wisselen en te tellen. Pakketten met een beperkt aantal kleuren, zoals vijf tot tien, zijn makkelijker dan pakketten met tientallen tinten. Dit is geen vaste regel, maar het scheelt in de overzichtelijkheid.

Stof en grootte van de vakjes

Op aida met grotere vakjes zie je de gaatjes beter en is het tellen makkelijker. Fijne stof is mooier, maar vraagt meer van je ogen. Voor een eerste werk is grotere aida prettig. Controleer ook of de stof groot genoeg is: er moet een rand overblijven om het werk in te spannen en af te werken.

Kwaliteit van garen

Goed garen loopt soepel, rafelt niet en heeft kleuren die gelijkmatig zijn. Is het garen dun of pluizig, dan is het frustrerend. Lees de beschrijving en reviews, en kijk of het garen splijtbaar is. Bij een goed pakket staat de garenkleur duidelijk aangegeven.

Duidelijkheid van het patroon

Een goed patroon heeft een leesbaar schema, een kleurenlegenda en markeringen voor het midden. Een patroon dat je moeilijk kunt lezen, maakt het werk lastiger dan nodig. Kijk bij de beschrijving of er een voorbeeld van het patroon is.

Compleetheid

Staat er een ring bij? Is de naald inbegrepen? Soms ontbreekt iets en moet je het apart kopen. Lees de inhoudsopgave van het pakket. Een borduurring heb je vaak toch nodig, zie onze uitleg over de borduurring.

Thema en motief

Kies een onderwerp waar je plezier in houdt. Je ziet het werk weken lang voor je. Veel pakketten hebben thema’s zoals bloemen, dieren, geboortetegels of kerst. Vraag jezelf af of je het straks ook mooi vindt om op te hangen.

Waar koop je een borduurpakket?

Pakketten zijn te koop bij hobbywinkels, handwerkwinkels, warenhuizen en online. Prijs en kwaliteit lopen sterk uiteen. We noemen geen bedragen, omdat ze veranderen. Een paar punten helpen om goed te vergelijken:

• Vergelijk wat er in de doos zit, niet alleen de prijs.
• Lees beoordelingen over de kwaliteit van het garen en de leesbaarheid van het patroon.
• Controleer of een borduurpakket kruissteek kleurvast garen heeft als je het gaat wassen.
• Kijk bij een winkel of er een telefoonnummer of servicepunt is voor vragen.

Een goedkoper pakket is prima voor een eerste keer, zeker als je niet zeker weet of de hobby je bevalt. Voor een werkstuk dat je wilt inlijsten of weggeven, loont een pakket van goede kwaliteit.

Zo borduur je een borduurpakket kruissteek

Heb je een pakket? Dan werk je zo.

Stap 1: pak alles uit en controleer

Leg alle onderdelen neer en vergelijk ze met de lijst. Controleer of alle garenkleuren aanwezig zijn en ruim een vaste plek in voor de snippers en het garen. Sorteer de strengen op symbool, bijvoorbeeld op een stuk karton met gaatjes of op een kaartje.

Stap 2: vind het midden en rijg de stof

Vouw de stof dubbel in twee richtingen om het midden te vinden, en markeer dat met een speld of rijgdraad. Doe hetzelfde op het patroon. Je begint in het midden, zodat het motief goed op de stof valt. Rijg de randen eventueel met een rijgsteek, zodat ze niet rafelen.

Stap 3: span de stof in

Span de stof in een ring of frame, strak maar zonder te trekken. Een strakke stof geeft netter werk. Zie onze uitleg over de ring voor tips.

Stap 4: knip het garen en splits het

Knip een draad van ongeveer een armlengte en splits hem volgens de handleiding in twee of drie draden. Dit is een richtlijn uit de praktijk. Volgens Wikipedia wordt vaak met splijtzijde gewerkt, een garen van zes draden dat voor het borduren in twee of drie delen wordt gesplitst.

Stap 5: borduur de kruisjes

Zet elke kruissteek in twee gangen: eerst een schuine steek, dan de tweede schuine steek eroverheen. De bovenste steek van alle kruisjes moet dezelfde kant op liggen. Werk in rijen van links naar rechts, of werk eerst alle halve steken en dan terug. Beide manieren werken, zolang je consequent bent.

Stap 6: werk de achterkant netjes af

Maak geen knopen, maar werk het draadeinde weg onder de steken aan de achterkant. Spring niet met lange draden over grote afstanden, want die zijn zichtbaar door de stof en kunnen vlekken geven.

Stap 7: was, strijk en lijst in

Is het werk klaar, was het dan voorzichtig met de hand als het vuil is, en strijk het aan de achterkant op een zachte handdoek. Span het op karton of laat het in een ring zitten en hang het op.

Een borduurpakket kruissteek als startpunt

Een pakket is niet het einde van de weg. Na een of twee pakketten merk je welk soort werk je leuk vindt. Dan kun je losse patronen kopen of gratis patronen zoeken en zelf stof en garen uitzoeken. Ook is het mogelijk om een eigen telpatroon te maken van een foto: lees daarover in het artikel over borduren van een foto. Voor de afwerking van een ingelijst werk of een kussen kun je ook de naaimachine gebruiken. Wil je algemene informatie, bekijk dan onze gids borduren en de bredere pijler naaien en borduren.

De kruissteek heeft een lange traditie. In het Rijksmuseum hangt een merklap uit 1698, geborduurd met zijden kruissteken op wollen mousseline. Ook het Lakenhal in Leiden bewaart een merklap uit 1711 van 28 bij 33 centimeter, in kruissteek met zijde op wollen mousseline, met vazen met bloemen, initialen en het jaartal erin. Zo’n lap laat zien dat kruissteek eeuwenlang een manier was om motieven, letters en cijfers vast te leggen. Een borduurpakket is de moderne versie: een klein werk met een duidelijk patroon.

Veelgemaakte fouten met een borduurpakket

Een te groot pakket kiezen

Het werk blijft liggen. Kies een klein formaat voor je eerste pakket.

Het midden niet markeren

Zonder midden valt het motief scheef op de stof, en soms past het niet. Vouw altijd eerst de stof dubbel.

Garenkleuren door elkaar halen

Sorteer en label het garen vooraf. Veel pakketten hebben een kaartje met symbolen. Gebruik dat.

Te strak aantrekken

Dan trekt de aida krom. Trek de draad net aan, niet strak.

De bovenste steken in verschillende richtingen

Dit geeft een rommelig effect. Laat alle bovenste steken dezelfde kant op liggen.

Veelgestelde vragen over borduurpakket kruissteek

Verder lezen

Een borduurpakket is een compleet pakket om een borduurwerkje te maken: stof, garen, naald en een patroon of voorbedrukt motief. Als beginner kies je het best een borduurpakket in kruissteek op Aida-stof, met een klein motief en niet te veel kleuren. Je hoeft dan niets los te kopen en je weet precies wat je moet doen. Zo’n borduurpakket voor beginners is af in een paar avonden, en leer je de basis van het borduren op een prettige manier.

Een borduurpakket kopen lijkt eenvoudig, maar het aanbod is groot: van een klein bloemetje tot een geboortetegel, een kerstkaart of een kussen. In dit artikel lees je wat er in een borduurpakket zit, wat het verschil is tussen een telpatroon en een voorbedrukt pakket, waar je op let bij het kiezen en hoe je begint. Meer over de basis lees je in het kenniscentrum over naaien en borduren.

Wat zit er in een borduurpakket?

De inhoud van een borduurpakket verschilt per aanbieder en per type, maar je vindt bijna altijd dezelfde onderdelen:

• De stof. Meestal Aida: een stof met duidelijk zichtbare gaatjes. Bij sommige pakketten is die voorbedrukt, bij andere is hij blanco.
• Het garen. Genoeg in de juiste kleuren voor het motief, meestal als losse strengetjes of een kaartje.
• De naald. Meestal een stompe borduurnaald. Een stompe naald prikt niet in de stof en glijdt door de gaatjes.
• Het patroon. Een kleurenschema met symbolen, of een voorbedrukte afbeelding op de stof.
• De handleiding. Met uitleg over de steken en soms met een lijst van de garenkleuren.

Sommige pakketten hebben ook een borduurring, een lijstje of een opdruk om het resultaat op te hangen. Kijk daarom vooraf goed naar de omschrijving en naar wat er bij zit, zodat je niet achteraf nog van alles moet bijkopen. Kopen is het handigst als je weet wat je krijgt.

De bronnen die wij hebben geraadpleegd, zijn het eens over de basis. Wikipedia beschrijft kruissteek als twee diagonale steken die elkaar kruisen, vaak gewerkt met splijtzijde, een zesdraads garen dat je in twee of drie delen splitst. De stof wordt strak gehouden in een borduurring. Aida is daarbij een veelgebruikte stof, waarvan de draaddichtheid de grootte van de kruisjes bepaalt.

Telpatroon of voorbedrukt: wat is het verschil?

Dit is de belangrijkste keuze bij een borduurpakket, en het bepaalt hoe je borduurt.

Borduurpakket telpatroon. Bij een telpatroon heb je een schema met vakjes. Elk vakje is één kruissteek en heeft een symbool of kleur. Je telt de blokjes op de stof en borduurt ze na. Dat is precies hoe kruissteek van oudsher werkt. Volgens LoveCrafts staat elk vierkant op het raster voor één steek, en heeft elk patroon een legenda met kleuren en symbolen. Het is aan te raden om het patroon eerst door te nemen voordat je begint. Een telpatroon vraagt wat concentratie, maar je leert er het vak mee.

Borduurpakket voorbedrukt. Bij een voorbedrukt pakket staat het motief al op de stof. Je volgt de afbeelding en hoeft niet te tellen. Wikipedia noemt dat sommige stof voorbedrukt wordt geleverd met een patroon. Dat is makkelijker voor de allereerste keer, en daarom geschikt als je even wilt voelen of borduren iets voor je is. Het nadeel: je leert minder zelf te tellen, en bij sommige pakketten verdwijnt de opdruk niet altijd netjes.

Welke kies je? Een borduurpakket voorbedrukt voor beginners is een veilig begin als je liever niet telt. Wil je echt kruissteken leren, dan is een klein telpatroon een betere keuze. Veel mensen beginnen voorbedrukt en stappen daarna over naar een telpatroon. Beide zijn goed.

Waar let je op bij een borduurpakket voor beginners?

Niet elk borduurpakket is even geschikt voor een eerste keer. Let op deze punten:

1. Grootte. Kies een klein motief, bijvoorbeeld 10 bij 10 centimeter. Een groot werk kost maanden en kan afschrikken.
2. Aantal kleuren. Meer kleuren betekent meer wisselen en meer verwarring. Vijf tot acht kleuren is voor een beginner genoeg, als richtwaarde.
3. Stof. Aida met 14 count (telpunten per inch) is een veelgebruikte keuze. Hoe lager het aantal, hoe groter de kruisjes en hoe makkelijker te zien. LoveCrafts noemt 14-count Aida als beginnersvriendelijk, met meestal twee draden garen.
4. Duidelijk patroon. Een leesbare legenda met symbolen die je makkelijk uit elkaar houdt.
5. Complete inhoud. Staat er een naald bij en genoeg garen? Is er een handleiding?
6. Onderwerp. Kies iets waar je plezier in hebt, want je kijkt er een tijd naar.

Voor de kleuren is het handig dat DMC, een bekende garenmaker, in zijn beginnersvideo gewoon Aida-stof en zesdraads borduurgaren gebruikt. Dat is de standaard waarmee de meeste pakketten werken.

Borduurpakket beginners bloemen: een goede eerste keuze

Een bloemmotief is populair, en met reden. Bloemen bestaan uit ronde vormen en een beperkt aantal kleuren, zoals roze, geel en groen. Een borduurpakket beginners bloemen heeft vaak een duidelijk, klein patroon, en elke bloem is een mooi stukje oefening: je leert kleuren wisselen, vlakjes vullen en netjes afwerken.

Zo’n kleine bloemenborduurring is een mooi cadeau, kan in een houten ring op de muur of als kaart. Je kunt ook meerdere kleine pakketten achter elkaar maken en samen ophangen. Zoek je een eerste motief, begin dan met een klein bloemmotief met een paar kleuren, en bewaar de grote landschappen voor later.

Borduurpakket voor een geboorte, kerst of kussen

Een borduurpakket kun je ook op een gelegenheid afstemmen. Drie veelgekozen onderwerpen:

Borduurpakket geboorte. Een geboortetegel of een kleine afbeelding met naam en datum. Pakketten voor een geboorte hebben vaak een plek voor de naam, het gewicht en de datum. Let op: begin ruim op tijd, want een naam en datum borduur je niet in één avond. Controleer ook of je de letters en cijfers zelf mag kiezen, of dat ze vast in het patroon staan.

Borduurpakket kerst. Een kerstkaart, een hanger of een tafelkleedje. Kleine kerstmotieven zijn snel af en daarom geschikt om vlak voor december nog te maken. Zo’n pakket is ook een leuk cadeau voor iemand die van handwerk houdt.

Borduurpakket kussen. Een kussenhoes met een geborduurd motief. Dit is een grotere klus, want je borduurt op een groter stuk stof en moet het daarna tot een kussen verwerken. Een beginner doet er goed aan om eerst een klein stuk te maken. Voor het afwerken van een kussenhoes kun je ook een naaimachine gebruiken om de naden dicht te naaien.

Bij al deze pakketten geldt: lees de omschrijving, kijk of de maten en het aantal kleuren bij je passen en wees realistisch over de tijd.

Borduurpakket kopen: waar en waar op letten?

Een borduurpakket kopen kan bij hobbywinkels, bij webwinkels voor handwerken en bij sommige warenhuizen en actiewinkels. Het aanbod verschilt per aanbieder en per periode. Een pakket van een actiewinkel kan voor een beginner prima zijn, maar controleer altijd wat er in zit en of het patroon duidelijk is. Dat geldt ook voor een borduurpakket action of een ander aanbod bij een budgetketen: kijk naar de inhoud en lees reviews als die er zijn, in plaats van op de prijs af te gaan.

Wie een borduurpakket kopen winkel in de buurt zoekt, kan beter even bellen. In een fysieke winkel kun je de stof en het garen voelen, en soms krijg je uitleg. Online heb je meer keus en kun je makkelijk vergelijken. Let bij een webwinkel op de retourvoorwaarden en op een duidelijke foto van het patroon.

Vragen die je jezelf stelt voor je een borduurpakket koopt:

• Is het patroon een telpatroon of voorbedrukt?
• Hoeveel kleuren zijn er, en hoe groot is het eindresultaat?
• Zit de naald erbij, en is er een borduurring?
• Is het garen in de juiste hoeveelheid aanwezig?
• Is de handleiding duidelijk en in het Nederlands?

Zo begin je met je borduurpakket

Heb je een borduurpakket gekozen, dan begin je zo. Dit stappenplan geldt voor een telpatroon in kruissteek.

1. Pak alles uit en controleer de inhoud. Is alles aanwezig? Leg het garen op een rij.
2. Zoek het midden van de stof. LoveCrafts adviseert de stof twee keer dubbel te vouwen, het midden te kreuken en eventueel met een steekje te markeren. Zo zit je motief straks recht.
3. Span de stof in een ring. Een borduurring houdt de stof strak, helpt bij het tellen en houdt de spanning gelijk.
4. Splits het garen. Zesdraads garen bestaat uit zes draadjes die je scheidt. Bij 14-count Aida gebruik je meestal twee draadjes, zoals ook LoveCrafts aangeeft. Volg altijd de aanwijzing van je eigen borduurpakket.
5. Begin in het midden van het patroon en werk naar buiten. Dat is de gebruikelijke methode, tenzij je patroon iets anders voorschrijft.
6. Werk elke kruissteek op dezelfde manier. Wikipedia adviseert dat de bovenste steek in elke kruis dezelfde kant op ligt, voor een netter resultaat. Je mag van linksboven naar rechtsonder werken of andersom, als je het maar consequent doet.
7. Controleer regelmatig. Tel af en toe na of je op de goede plek zit, zodat je niet pas na honderd steken een fout ontdekt.

Meer over de steek zelf lees je in onze gids over de kruissteek, en meer over het hele proces in de uitleg over borduren met kruissteek.

Zo houd je garen en kleuren overzichtelijk

Bij een patroon met meerdere kleuren is orde het halve werk. Zonder systeem raak je snel de weg kwijt, en een verkeerd garen pak je sneller dan je denkt. Een paar eenvoudige gewoontes helpen.

Pak het garen uit de verpakking en leg elke kleur apart. Je kunt de strengetjes op een stukje karton rijgen en er het symbool uit de legenda naast schrijven. Zo zie je in een oogopslag welke kleur bij welk symbool hoort. Werk met een of twee kleuren tegelijk en leg de rest weg, dan blijft je tafel overzichtelijk.

Knip een draad niet te lang af. Een draad van ongeveer een onderarm lengte werkt prettig, omdat een langere draad vaak knoopt of slijt. Dat is een praktische richtwaarde, geen regel. Merk je dat het garen gaat pluizen of verdraaien, laat de naald dan even los hangen, zodat de draad zich kan ontdraaien.

Borduur je op een rustige plek met goed licht, dan ziet je oog de gaatjes beter. Daglicht van de zijkant is prettig, een lamp boven je werk ook. Neem af en toe een pauze, want tellen en kleuren vergelijken vermoeit je ogen sneller dan je denkt.

Veelgemaakte fouten met een borduurpakket

Te groot beginnen. Een groot motief met veel kleuren kan frustrerend zijn. Kies een klein stukje en maak dat af.

Niet in het midden beginnen. Dan loopt het motief makkelijk uit het midden van de stof, of past het niet meer.

Te strak trekken. Trek je het garen te strak aan, dan trekt de stof krom en zie je de gaatjes. Houd een gelijkmatige spanning.

De naald verkeerd kiezen. Een stompe naald hoort bij kruissteek. LoveCrafts noemt stompe tapisserienaalden als beste keus, die zonder rekken door de gaatjes gaan.

De kleuren verwarren. Leg het garen op volgorde en zet de nummers of symbolen erbij, zodat je niet de verkeerde kleur pakt.

Haast hebben. Borduren is rustig werk. Een paar kruisjes per avond is al mooi.

Meer over de aanpak van een pakket met een bepaald patroon lees je bij borduurpakket kruissteek. Daar vind je meer over de specifieke eigenschappen van kruissteekpakketten.

Afwerken en ophangen

Een afgerond werkstuk verdient een goede afwerking. Haal het uit de ring, knip losse draadjes af aan de achterkant en strijk het eventueel voorzichtig, met de achterkant naar boven. Het borduurwerk kun je dan op verschillende manieren tonen:

• In de ring. Je laat het werk in de houten borduurring zitten, snijdt de stof rondom af en plakt of rijgt de rand aan de achterkant dicht. LoveCrafts noemt dat ringen ook gebruikt kunnen worden om afgewerkt werk te monteren.
• In een lijst. Een passende lijst met passe-partout maakt het geheel af.
• Als kussen of tas. Je naait het geborduurde stuk in een kussenhoes of tas. Dat doe je met een naaimachine.
• Als kaart. Een klein motief past in een kaart met uitsnede.

Wat je ook kiest: begin met een schoon werkstuk. Was je handen voor je gaat borduren en bewaar je werk tussen sessies in een schone zak of lade, zodat het niet vuil wordt.

Veelgestelde vragen over een borduurpakket

Verder lezen

Kruissteek is een borduursteek waarbij je kleine kruisjes zet op een stof met een vast raster, zoals aida. Een patroon laat zien welke kleur in welk vakje hoort, en je telt de kruisjes af tot het beeld verschijnt. Je hebt een naald, borduurgaren, een telbare stof en een borduurring nodig, en je kunt het zonder ervaring leren.

Kruissteek is daarmee de gemakkelijkste manier om te beginnen met borduren. De steek is altijd hetzelfde, je hoeft niet te tekenen en je ziet na elk uurtje resultaat. In deze gids lees je welk materiaal je nodig hebt, hoe je een kruissteek patroon leest en hoe je de steek zelf zet. Ook als je daarna wilt doorgroeien: het overzicht van alle technieken vind je bij naaien en borduren.

Wat is kruissteek en waar komt het vandaan?

Kruissteek is een van de oudste en meest herkenbare borduursteken. Elke steek is een kruisje van twee diagonale steekjes. Zet je er honderden naast elkaar, dan vormen ze samen een beeld, net als de pixels op een scherm. Dat maakt kruissteek zo geschikt voor patronen: elk vakje op het patroon is één kruisje op je stof.

De Nederlandse Wikipedia noemt de kruissteek bij de steken van het borduren, naast onder meer de halve kruissteek (petit point), kettingsteek, steelsteek en stiksteek. In de Nederlandse en Vlaamse traditie kom je de kruissteek vooral tegen op de merklap. Het Vlaamse Immaterieel Erfgoed beschrijft zo’n merklap als een grotere lap stof met geborduurde patronen, ook wel tekendoek genoemd. Meisjes leerden er naaien en borduren op, probeerden steken uit en lieten zien wat ze konden. Geborduurde letters dienden om linnen te merken, en die kruissteek bleef daarvoor belangrijk, zo staat te lezen bij merklappen op Immaterieel Erfgoed. De oudste bekende gedateerde merklap is volgens die bron uit 1598.

Wil je zien hoe zo’n lap eruitziet? Museum De Lakenhal in Leiden bewaart een merklap uit 1838 van Adriana Stolk, die hem maakte toen ze twaalf jaar oud was. Hij is in kruissteek geborduurd met zijden garen op fijn katoen en toont onder meer een huis met schoorsteen, een hond, een hert, een pauw, een haan en bijbelse taferelen. Het is een mooie herinnering dat je met alleen kruisjes al een heel verhaal kunt vertellen.

Van merklap naar moderne kruissteekpatronen

Na 1850 verdween de merklap langzaam als schooloefening, en in de twintigste eeuw was hij uit het onderwijs verdwenen. Volwassenen ontdekten hem later opnieuw, vertelt dezelfde bron, en kruissteek bleef bestaan als hobby. Tegenwoordig zijn kruissteekpatronen overal te krijgen: in boeken, in tijdschriften, als pdf en als pakket. Er zijn klassieke motieven, maar ook moderne kruissteekpatronen met strakke lijnen, tekst en kleine grafische vormen.

Wat heb je nodig voor kruissteek?

Voor kruissteek heb je weinig nodig. Wie een pakket koopt, krijgt alles in één doosje. Wie zelf materiaal bij elkaar zoekt, heeft vier dingen nodig.

Stof: aida of linnen

Kruissteek werk je op telbare stof: een stof met een regelmatig raster van draden of gaatjes, zodat je kunt tellen waar je kruisje hoort. De bekendste is aida, een katoenen stof met duidelijke blokjes. Aida is er in verschillende tellingen: dat getal geeft aan hoeveel kruisjes er op een inch (2,5 centimeter) passen. Bij een telling van 14 zijn dat ongeveer 5,5 kruisjes per centimeter. Hoe lager het getal, hoe groter de kruisjes en hoe makkelijker te zien. Een telling van 14 is een goede standaard voor beginners; wie moeite heeft met kleine blokjes, kiest een lagere telling.

Er zijn ook andere stoffen. Linnen heeft geen duidelijke gaatjes en vraagt dat je over twee draden werkt, wat lastiger is. Voor de eerste keer is aida de aanrader. Zoek je een stof om op te borduren zonder raster, bijvoorbeeld een tafelkleed of een handdoek? Dan kun je een stuk aida of stramien opnaaien en er de kruisjes op zetten. Je haalt de draadjes er na het borduren weer uit. Dat staat bekend als borduren op plastic stramien of op opneembare stof. Wie een tafelkleed met kruissteek wil kopen, kan ook kiezen voor een stof met een ingeweven raster die bedoeld is voor kruissteek.

Naald en garen

Gebruik een stompe borduurnaald, zo’n naald met een ronde punt en een groot oog. De punt prikt niet in de draden van de stof maar glijdt tussen de gaatjes. Voor aida met telling 14 gebruik je meestal maat 24 of 26. Een hoger nummer is een fijnere naald.

Het garen heet borduurgaren of mouliné. Het bestaat uit zes dunne draden die los van elkaar kunnen. Voor kruissteek op aida 14 gebruik je meestal twee draden tegelijk. Dat is een richtwaarde, in het patroon of pakket staat vaak wat de ontwerper aanraadt. Koop genoeg van elke kleur: een kleur die na een tijdje op is en niet meer te krijgt in dezelfde partij, kan afwijken.

Borduurring of frame

Een borduurring houdt je stof strak, zodat je kruisjes gelijkmatig worden. Span de stof zo dat het raster recht loopt en niet uitrekt. Laat de ring niet op de stof zitten als je ophoudt: dat laat sporen na. Wie grotere werken maakt, kan een rolframe gebruiken.

Een patroon

Het patroon zegt wat je moet borduren. Dit kan een gedrukt vel zijn, een boek, een pdf of een scherm. In het volgende deel lees je hoe je een patroon leest.

Kruissteek patroon lezen

Een kruissteek patroon is een raster waarin elk vakje één kruisje voorstelt. In elk vakje staat een symbool of een kleur, en een legenda vertelt welke garenkleur erbij hoort. Dat is eigenlijk alles: kleuren tellen en kruisjes zetten.

Let op deze dingen:

• De legenda. Hier staan de symbolen, de garenkleuren en de merken en nummers van de garens. Zoek van tevoren alle kleuren op.
• De middenmarkering. Veel patronen hebben pijltjes aan de rand, die naar het midden van het patroon wijzen. Begin in het midden, zodat je werk altijd goed op de stof past.
• De rasterlijnen. Dikkere lijnen elke tien vakjes helpen je met tellen.
• Halve en kwartsteken. Sommige patronen gebruiken ook halve steken of backstitch (een lijn achterwaarts gezet), meestal in een andere kleur. Voor je eerste werkje kies je een patroon zonder.
• De afmeting. Staat er bijvoorbeeld 80 bij 100 steken, deel dat door de telling van je aida en je weet hoe groot het wordt.

Werk je op aida van 14? Deel dan het aantal steken door 5,5 voor de afmeting in centimeters. Een patroon van 110 bij 110 steken wordt dan ongeveer 20 bij 20 centimeter, met rand erbij iets meer. Tel altijd 5 tot 8 centimeter extra stof rond je werk, zodat je het kunt inlijsten.

Een kruissteek patroon zelf maken

Een kruissteek patroon maken kan met een gratis programma of een speciale website: je laad een foto of tekening, kiest het aantal kleuren en de afmetingen, en krijgt een raster met symbolen. Een patroon uit een foto werkt het best als de foto eenvoudig is en weinig kleuren heeft. Je kunt ook op ruitjespapier tekenen: elk ruitje is een kruisje. Dat is een leuke manier om een eigen alfabet, een naam of een geboortetegel te ontwerpen.

Zo borduur je kruissteek: stap voor stap

Hier is de methode voor een eenvoudig motief op aida. Het duurt even voordat het ritme erin zit, maar de handeling is simpel.

Stap 1: bereid je stof voor

Vouw de stof dubbel en dubbel nog eens om het midden te vinden. Markeer het met een speld. Zorg dat de rand niet rafelt: zet er een zigzagsteek omheen, plak er tape op of vouw hem om en rijg hem vast. Span de stof in de ring met het midden in het midden.

Stap 2: rijg je naald in

Knip een draad van ongeveer 50 centimeter. Meer dan dat gaat klitten en slijt door. Splits de zes draden van het garen en neem er twee. Rijg de naald in. Je hoeft geen knoop te maken: laat een staartje van 3 centimeter aan de achterkant en werk dat vast onder je eerste steken.

Stap 3: zet de eerste steek

Kom van achter naar voren omhoog in het linkeronderhoekje van het vakje. Ga schuin naar rechtsboven en steek naar achteren. Je hebt nu een halve steek. Kom naar boven in het rechteronderhoekje en ga naar linksboven. Dat is de tweede helft en je kruisje is af. Zorg dat de bovenste steek altijd in dezelfde richting loopt. Bij het hele werk is dat rechts-onder naar links-boven. Dan krijg je een netjes, gelijkmatig oppervlak.

Stap 4: werk in rijen

Er zijn twee manieren. Je kunt per kruisje werken: elk kruisje in één keer afmaken. Dat is handig bij losse stippen. Of je werkt per rij: eerst alle halve steken in één richting, dan terug met de tweede helft. Dat gaat sneller bij langere stukken van dezelfde kleur. Kies wat je prettig vindt en blijf bij die keuze binnen één kleurvlak.

Stap 5: hecht af en verwissel van kleur

Als je draad bijna op is, steek je de naald aan de achterkant door een paar steken en knip je het uiteinde af. Maak geen knopen: die zie je door de stof heen. Houd de achterkant netjes en laat geen lange draden achter naar een volgende plek, want die schemeren door.

Stap 6: was en strijk je werk

Als je klaar bent, was je het borduurwerk in lauw water met een mild wasmiddel als het vuil is geworden. Leg het op een handdoek en strijk het van achteren, op een zachte ondergrond, zodat de kruisjes niet worden platgedrukt.

Een kruissteek pakket kiezen

Een kruissteek pakket bevat alles voor één werkje: de stof met of zonder opdruk, het garen in de juiste kleuren, een naald, het patroon en soms een ring. Voor je eerste project is dat de eenvoudigste keuze. Je hoeft niet te rekenen hoeveel garen je nodig hebt en je weet zeker dat de kleuren bij elkaar passen.

Waar kijk je naar bij het kopen van een kruissteek pakket?

• De afmeting en het aantal kleuren. Een pakket met vijf kleuren en 60 bij 60 steken is een prima start. Pakketten met 30 kleuren en duizenden steken zijn voor later.
• De stof. Staat er een telling in? Is de stof voorgesneden?
• Het garen. Bevat het pakket voldoende, en is het van een bekend merk?
• De leesbaarheid van het patroon. Duidelijke symbolen en een leesbare legenda maken het werk makkelijker.
• De uitstraling. Kies iets dat je mooi vindt, ook als je er een maand mee bezig bent.

Meer over de keuze van een pakket lees je op onze pagina over het borduurpakket. Zoek je specifiek naar kruissteek? Lees dan het stuk over een borduurpakket kruissteek. Wil je meer weten over het borduren zelf, dan leidt de pagina over borduren kruissteek je verder.

Waar vind je kruissteekpatronen?

Wie verder wil dan een pakket, zoekt losse kruissteekpatronen. Je vindt ze op meerdere plekken.

• Boeken met kruissteekpatronen. Er zijn boeken met honderden motieven, van klassieke tot moderne. Bladeren in een boek is prettig als je wilt kiezen.
• Tijdschriften. Handwerkbladen brengen regelmatig nieuwe patronen.
• Gratis patronen op websites en Pinterest. Er zijn veel gratis kruissteekpatronen online, met name voor bloemen, dieren en kerst. Kijk of de maker de rechten heeft: niet alle patronen zijn zomaar vrij te gebruiken.
• Winkels en marktplaatsen voor patronen. Je kunt patronen kopen als pdf en direct downloaden. Hier vind je ook baby kruissteekpatronen, kruissteekpatronen voor kerst en geboortetegels.
• Zelf maken. Zie hierboven.

Zoek je een kruissteek alfabet gratis? Dat is een van de meest gezochte onderwerpen. Een alfabet is nuttig voor namen, geboortetegels en merklappen. Bij een gratis alfabet kijk je naar de maat van de letters (het aantal steken hoog) en of er een volledig set cijfers bij zit. Zo kun je een eigen merklap borduren, net als meisjes dat vroeger deden.

Welk motief past bij een beginner?

Kruissteekpatronen met bloemen zijn populair, omdat ze met een paar kleuren een rijk resultaat geven. Dieren zijn leuk voor kinderen, en kerstpatronen zijn klein en snel klaar. Voor een eerste project werkt een bloemenmotief of een klein dier het best: veel ruimte voor vlakken van één kleur en weinig lastige details.

Veelgemaakte fouten bij kruissteek

• Te lange draad. Hij klit en slijt. Hou hem op ongeveer 50 centimeter.
• Knopen aan de achterkant. Ze zijn zichtbaar en maken de stof ongelijk.
• Verkeerde telling. Als je zonder te kijken een patroon op de verkeerde stof werkt, komt het resultaat niet uit.
• Niet in het midden beginnen. Dan loop je risico dat je patroon niet op je stof past.
• Stof te strak spannen. De kruisjes worden dan scheef als je de ring losmaakt.
• Steken in wisselende richting. Het ziet er rommelig uit. Kies één richting.
• Telfouten. Controleer je telling regelmatig, bijvoorbeeld bij elke tien steken. Een fout opmerken na een uur is vervelender dan hem direct herstellen.

Veelgestelde vragen over kruissteek

Verder lezen