Tag: Keramiek beschilderen

Porselein schilderen doe je met een porseleinstift of met speciale porseleinverf. Je reinigt het porselein, tekent of schildert je ontwerp, laat het drogen en brandt het daarna in een oven in, zodat de verf blijft zitten. Voor een eerste keer is een wit bord of kopje met een glad oppervlak de beste keuze. Een eenvoudig patroon van blaadjes, stippen of lijnen is genoeg voor een mooi resultaat.

Porselein schilderen is een tak van keramiek schilderen, maar met een eigen kenmerk: porselein is hard, wit en bijna glasachtig. Daardoor zie je elk kleurtje helder en blijft een tekening scherp. Het is ook een materiaal dat veel mensen liever niet uit hun kast halen om te schilderen, uit angst iets te verpesten. Daarom leg ik hier uit wat kan en wat niet, met een stappenplan en voorbeelden. Wil je meer weten over de hele wereld van klei en keramiek, begin dan bij de pijler over klei boetseren.

Wat is porselein en waarom schilder je er anders op dan op aardewerk?

Porselein is een harde, witte keramiek die bij zeer hoge temperatuur wordt gebakken. Het oppervlak is glad en niet poreus. Aardewerk is zachter en neemt water en verf sneller op. Voor porselein schilderen betekent dat de verf niet in het materiaal trekt, maar bovenop het glazuur blijft liggen. Daarom heeft die verf een speciale samenstelling nodig of een inbrandstap, zodat hij blijft zitten.

Het materiaal is ook historisch bijzonder. Porselein kwam oorspronkelijk uit China. Het Rijksmuseum legt uit dat Nederland vanaf 1610 jaarlijks ongeveer 100.000 Chinese porseleinen voorwerpen importeerde. Delftse pottenbakkers maakten in de zeventiende eeuw aardewerk met wit tinglazuur en blauwe beschildering dat daarop leek. Er zat geen echt porselein in, want volgens Museum Prinsenhof Delft ontbrak in de Nederlandse bodem witte porseleinklei. Het blauw-witte patroon dat veel mensen nu associëren met porselein schilderen, komt dus uit die traditie.

Welke materialen heb je nodig voor porselein schilderen?

Je hebt maar een paar dingen nodig:

• Een wit porseleinen voorwerp met een glad oppervlak: een bord, kopje, schaaltje of eierdopje.
• Een of meer porseleinstiften, met een fijne punt of een penseelpunt.
• Alcohol en een schone, pluisvrije doek.
• Een potlood om licht voor te tekenen en papier om te oefenen.
• Een oven om in te branden en een rooster of bakplaat.
• Wattenstaafjes om foutjes weg te vegen zolang de verf nog nat is.

Een porseleinstift bevat meestal pigment op waterbasis en is bedoeld voor porselein, geglazuurd keramiek en ovenvast glas. Dat vermeldt de winkelomschrijving van de Edding 4200. Volgens die pagina laat je de decoratie eerst een kwartier drogen en bak je haar 25 minuten op 160 °C, waarna ze volgens de omschrijving na het inbranden vaatwasserbestendig is tot 50 °C. Dat zijn gegevens van een enkel product. Lees altijd de aanwijzing op de stift die jij koopt.

Porseleinstift of porseleinverf: wat kies je?

Er zijn twee manieren om te beginnen, en ze verschillen vooral in gemak.

Een porseleinstift is het eenvoudigst. Je pakt hem uit, schudt hem en tekent. Er is geen mengen, geen water en geen penseel dat je moet schoonmaken. Daarom is een stift de beste keus voor een eerste bord of kopje. Het nadeel is dat je minder kunt mengen: je werkt met de kleuren die je hebt gekocht, en grote vlakken invullen gaat langzamer dan met een penseel.

Porseleinverf kom je tegen in kleine potjes. Je werkt met een penseel, kunt kleuren mengen en kunt vlakken sneller vullen. Daar staat tegenover dat je meer materiaal nodig hebt, zoals een palet, penselen en een verdunner of reiniger die de fabrikant voorschrijft. Voor een beginner is dat vaak een stap te ver, maar als je merkt dat stiften je beperken, is het een logische volgende stap.

Of je nu een stift of verf kiest: lees altijd wat de fabrikant zegt over het inbranden. Sommige producten drogen aan de lucht en worden daardoor al redelijk stevig, andere hebben een warmtebehandeling nodig om goed te hechten. Dat verschil bepaalt of je werk bestand is tegen afwassen.

Kleuren en ontwerp: zo houd je porselein schilderen rustig

Hier werkt een beperkt palet het mooist. Een bord met drie kleuren oogt rustiger en nadrukkelijker dan een bord met tien. Een paar combinaties die altijd werken:

• Blauw op wit: de klassieker, bekend van Delfts blauw. Dit past bij bijna elk servies.
• Zwart op wit: modern en strak, ideaal voor lijntekeningen en letters.
• Goud en wit: een nette, feestelijke afwerking voor een rand of een naam.
• Aardetinten: terracotta, mosgroen en crème voor een warm, natuurlijk geheel.

Denk ook aan de verdeling. Een bord heeft een spiegel (het vlakke midden) en een rand. Je kunt beide versieren, maar vaak is het mooiste resultaat om één van de twee leeg te laten. Een kop heeft een voorkant en een achterkant, en een patroon dat doorloopt over de hele omtrek vraagt om een gelijkmatige verdeling. Zet daarom je ontwerp eerst in potlood neer, en draai het stuk een paar keer rond voordat je begint met de stift.

Porselein schilderen en afwassen: zo houd je het mooi

Ook een ingebrand ontwerp is een laagje bovenop het glazuur. Behandel het dus liefdevol. Was geschilderd porselein liever met de hand, met een zachte spons en lauw water. Schuurspons, scherpe schoonmaakmiddelen en een zeer hete vaatwasser kunnen het ontwerp na verloop van tijd aantasten. Sommige fabrikanten geven aan dat het resultaat in de vaatwasser kan, bijvoorbeeld tot een bepaalde temperatuur. Kijk daarvoor naar de aanwijzing bij je stift en houd je eraan.

Bewaar een geschilderd stuk niet gestapeld met een wrijvend oppervlak, zoals een ander bord zonder ertussen een zachte doek of een stukje keukenpapier. Zo voorkom je krasjes op de geschilderde rand.

Porselein schilderen in 7 stappen

Stap 1: kies een voorwerp en een ontwerp

Kies een eenvoudig, glad stuk met weinig reliëf. Teken je ontwerp eerst op papier, op de schaal van je bord of kop. Een patroon met herhaling is makkelijker dan een plaatje. Denk aan een krans van blaadjes langs de rand, stippen in rijen of een enkele tak.

Stap 2: maak schoon en laat drogen

Veeg het porselein af met alcohol, zodat er geen vet of vingerafdrukken op zitten. Raak daarna alleen nog de randen of de onderkant aan.

Stap 3: teken voor

Zet je ontwerp met een potlood op het porselein. Potlood laat zich op een glad oppervlak weer wegvegen met een vochtig doekje. Zet de lijnen licht neer: je gaat ze straks overtekenen.

Stap 4: teken de lijnen

Schud de stift en druk hem op een stuk papier tot de verf vloeit. Trek rustige lijnen en haal de stift aan het eind op. Werk van boven naar beneden en van je schrijfhand af, zodat je niet door natte verf strijkt.

Stap 5: vul in en geef detail

Vul vlakken in met een penseelpunt, in dunne lagen. Wil je een tweede kleur over de eerste leggen, laat dan de eerste kort drogen. Voeg details toe, zoals nerfjes in een blad of stippeltjes in een bloem.

Stap 6: laat drogen

Laat het stuk drogen zolang de verpakking aangeeft. Leg het ergens waar niemand het aanraakt.

Stap 7: brand in en laat afkoelen

Zet het stuk in de oven zoals de fabrikant voorschrijft, op een rooster of bakplaat. Laat het afkoelen in de oven. Een heet stuk dat je meteen in koude lucht haalt, kan scheuren. Wacht daarna nog even voordat je het gebruikt.

Porselein schilderen voorbeelden en ideeën

• Blauwe bladkrans: een rand van fijne blaadjes in kobaltblauw, geïnspireerd op Delfts aardewerk.
• Vakken met bloemen: deel de rand van een bord in vakken, zoals op een Delfts blauwe schotel uit de zeventiende eeuw met bloemen en Chinese geluksymbolen, die het Rijksmuseum beschrijft.
• Naam of initiaal: een persoonlijk kopje voor een cadeau.
• Stippen en streepjes: een modern ontwerp waar je geen tekentalent voor nodig hebt.
• Gouden rand: een eenvoudige gouden lijn rond een wit bord, met een goudkleurige stift.
• Seizoensontwerp: sneeuwvlokken voor de winter of kleine bloemetjes voor de lente.

Zoek je meer ideeën, dan vind je er nog veel in de gids over keramiek schilderen.

Porselein schilderen thuis of in een workshop

Thuis heb je alles in eigen hand: je kiest je tijd, je voorwerp en je ontwerp, en je brandt het zelf in. Het nadeel is dat je zelf je oven nodig hebt en dat het resultaat van je stift afhangt.

In een workshop schilder je meestal samen met anderen, onder begeleiding, en wordt je werk daarna gebakken in een atelier. Er zijn workshops voor porselein schilderen in steden als Utrecht, Den Haag, Rotterdam, Leiden en Zoetermeer. Zoek op de naam van je stad om te kijken wat er is, en vraag bij het boeken of je werk geschikt wordt voor dagelijks gebruik en hoelang het duurt voor je het ophaalt. Prijzen verschillen per aanbieder.

Wie na het schilderen ook zelf aan de slag wil met het voorwerp, kan terecht bij pottenbakken, de draaischijf of de uitleg over glazuur: zo leer je hoe het voorwerp zelf ontstaat.

Veelgemaakte fouten bij porselein schilderen

1. Een vette ondergrond. Veeg altijd af met alcohol.
2. Te dikke verf. Werk in dunne lagen en laat ze drogen.
3. Te vroeg gebruiken. Wacht tot het stuk afgekoeld is.
4. Te heet wassen. Een geschilderd stuk kan beter met de hand worden afgewassen, tenzij de fabrikant iets anders aangeeft.
5. Te groot beginnen. Een kopje met een eenvoudig patroon lukt beter dan een volledig geschilderd serviesstel.

Veelgestelde vragen over porselein schilderen

Verder lezen

Keramiek schilderen betekent dat je een voorgebakken voorwerp van keramiek, zoals een mok, bord of vaas, met speciale verf of een porseleinstift versiert. Je kunt het op twee manieren doen. In een atelier schilder je met keramiekverf en laat het atelier het stuk glazuren en bakken. Thuis gebruik je een porseleinstift, die je daarna in je eigen oven vastzet. Voor een eerste keer is het meestal het handigst om te beginnen met een mok of een klein bord.

Keramiek schilderen is populair omdat het snel gaat en je meteen resultaat ziet. Je hoeft niet te kunnen tekenen: met een patroon van stippen, streepjes of eenvoudige bloemen heb je al een mooi stuk. Op deze pagina leg ik uit welke materialen je nodig hebt, hoe je stap voor stap een mok beschildert en wat je het beste kunt schilderen. Wil je liever zelf een kom of vaas maken voordat je hem versiert, begin dan bij onze pijler over klei boetseren.

Wat is keramiek schilderen precies?

Keramiek is een verzamelnaam voor voorwerpen van gebakken klei: aardewerk, steengoed en porselein. Een voorwerp dat al een keer is gebakken maar nog geen glazuur heeft, noemt een pottenbakker een biscuit. Dat ruwe, matte oppervlak neemt verf goed op. Er bestaan ook voorwerpen die al geglazuurd zijn: een gewone witte mok bijvoorbeeld. Daarop werk je met een stift die op glazuur hecht.

Bij keramiek schilderen kies je dus eerst waarop je schildert. Dat bepaalt welke verf je nodig hebt en hoe je het resultaat afwerkt.

• Biscuit (voorgebakken, onbeglazuurd): je schildert met keramiekverf of onderglazuurverf. Daarna wordt het stuk geglazuurd en gebakken in een oven die zo heet kan worden. Dat doet een atelier voor je.
• Geglazuurd aardewerk of porselein: je gebruikt een porseleinstift of speciale verf voor glazuur en brandt die thuis in je gewone oven in.

De meeste cafés en ateliers waar je keramiek kunt schilderen, werken met de eerste methode. Je kiest een voorwerp, schildert het en krijgt het na een paar weken terug, geglazuurd en gebakken. De tweede methode doe je zelf thuis, en je hebt het resultaat dezelfde dag. De keuze is dus eigenlijk een afweging tussen gemak en een zo duurzaam mogelijk eindresultaat.

Welke materialen heb je nodig voor keramiek schilderen?

Voor keramiek schilderen thuis heb je weinig nodig. Een basisset kost niet veel en je kunt hem uitbreiden als je merkt dat je het leuk vindt.

Voor thuis met een porseleinstift:

• Een voorwerp van wit keramiek of porselein, met een glad glazuur. Een gewone mok of bord uit de winkel werkt prima, mits er geen reliëf of gouden rand op zit die je niet wilt overschilderen.
• Een of meer porseleinstiften in de kleuren die je wilt. Meestal zijn er stiften met een fijne punt en stiften met een penseelpunt.
• Een schoon doekje en een beetje alcohol om het voorwerp van vet te ontdoen.
• Een potlood of een met water uitwasbare stift om je ontwerp voor te tekenen, en eventueel een stuk papier om op te oefenen.
• Een oven waarin je het stuk kunt inbranden.

Voor een atelier of bij een keramiekcafé:

• Meestal hoef je niets mee te nemen. Penselen, verf en voorwerpen zijn aanwezig en je betaalt per stuk of per sessie.
• Een idee, of een foto van wat je wilt maken. Een voorbeeld op je telefoon bespaart je een kwartier staren naar een leeg bord.

Wat is een porseleinstift?

Een porseleinstift is een stift met verf op waterbasis waarmee je op porselein, geglazuurd keramiek of ovenvast glas kunt tekenen. De fabrikanten leggen uit dat je het resultaat na het tekenen laat drogen en daarna in de oven inbrandt. Volgens de tekst van een Nederlandse winkel voor de Edding 4200 laat je de decoratie eerst een kwartier drogen. Daarna bak je het volgens de aanwijzing van de fabrikant in een voorverwarmde oven (bij de Edding 4200 volgens de winkelpagina 25 minuten op 160 °C) en laat je het in de oven afkoelen. Het resultaat is volgens dezelfde pagina na het inbranden vaatwasserbestendig tot 50 °C. Dat zijn gegevens van één product. Lees voor jouw stift altijd de verpakking, want merken en kleuren kunnen verschillen. Je kunt de productomschrijving van de Edding 4200 bij 123inkt zelf bekijken.

Ook kleuren als zwart, wit, goud en blauw zijn als porseleinstift te koop. Goud en wit zijn handig voor details op een donkere ondergrond of voor een rand. Zwart gebruik je voor lijnen en omtrekken. Een stift in blauw is een klassieker, omdat hij het meest lijkt op de beroemde blauwe schilderingen op Delfts aardewerk.

Keramiek schilderen in 8 stappen

Dit stappenplan werkt voor een mok of een bord en gaat uit van een porseleinstift. Bij een atelier volg je dezelfde volgorde, alleen laat je het bakken over aan het atelier.

Stap 1: kies je voorwerp en je ontwerp

Begin met iets kleins en eenvoudigs, zoals een witte mok of een theeschotel. Een bord is ook leuk, maar daarop heb je veel vlak om te vullen. Schets op papier wat je wilt: een rij blaadjes, een patroon van stippen of een initiaal. Een ontwerp met losse elementen is makkelijker dan een volledig plaatje.

Stap 2: maak het oppervlak schoon

Veeg de mok af met een doekje en een beetje alcohol. Zo verdwijnen vingerafdrukken en vet, waar de verf niet op hecht. Laat het goed drogen en raak de plek waar je gaat schilderen daarna niet meer met je vingers aan.

Stap 3: teken licht voor

Zet je ontwerp op het keramiek met een potlood of een stift die uitwasbaar is. Houd het licht, zodat je er nog iets aan kunt veranderen. Op glad glazuur kun je potloodstrepen met een vochtig doekje weer wegvegen.

Stap 4: begin met de lijnen

Pak je stift en zet eerst de omtrekken of de basislijnen neer. Schud de stift en druk hem een paar keer op een stuk papier, tot de verf vloeit. Werk met rustige halen en til de stift op aan het eind van een lijn, zodat je geen vlekjes krijgt.

Stap 5: vul vlakken in

Daarna kleur je de vlakken in. Werk van licht naar donker en laat natte verf met rust: raak je een nat stuk aan, dan veeg je het uit. Heb je een penseelpunt, dan kun je dunne lagen over elkaar leggen voor een zachte kleurovergang.

Wat als er iets misgaat?

Heb je een foutje gemaakt en is de verf nog nat, dan veeg je het weg met een doekje en een beetje alcohol of een wattenstaafje. Is de verf droog maar nog niet ingebrand, dan lukt dat meestal ook nog. Na het inbranden krijg je de verf er niet meer zo makkelijk af.

Stap 6: laat het drogen

Laat het geschilderde stuk drogen volgens de aanwijzing op je stift. Voor de Edding 4200 noemt de winkelpagina een kwartier. Leg het stuk neer op een plek waar niemand eraan komt.

Stap 7: brand het in

Zet het stuk in een koude of voorverwarmde oven, zoals de verpakking aangeeft. Leg het op een rooster of een bakplaat en gebruik de temperatuur en tijd van je stift. Laat het stuk daarna afkoelen in de oven. Een heet stuk dat je plotseling uit de oven haalt, kan scheuren door het temperatuurverschil.

Stap 8: ga voorzichtig om met je werk

Een ingebrand ontwerp is stevig, maar niet onverwoestbaar. Was het stuk liever met de hand en gebruik geen schuurspons. Gebruik een beschilderd stuk alleen voor eten en drinken als de fabrikant van je verf of stift dat uitdrukkelijk toestaat. Houd bij een mok voor de zekerheid de rand waar je lippen komen vrij van verf. Dat is een voorzichtige richtlijn van mij, geen eis van een merk.

Keramiek schilderen ideeën: wat kun je maken?

Een van de meest gestelde vragen is: wat kan ik schilderen? Hieronder vind je ideeën per type voorwerp. Ze zijn gesorteerd van makkelijk naar iets uitdagender.

Keramiek schilderen ideeën voor een mok

• Een initiaal of een naam in schreefloze letters.
• Een rij stippen of streepjes rond de rand, in een kleur die past bij je keuken.
• Een eenvoudige lijntekening van een plant, een berg of een kat.
• Een aquarelachtig effect: lichte kleuren die in elkaar overlopen.
• Een vrolijk patroon van geometrische vormen.

Keramiek schilderen ideeën voor een bord

• Een krans van blaadjes rond de rand, met leeg midden.
• Een Delfts blauwe bloemenrand.
• Een seizoensthema: sterren voor de winter, bloemen voor de lente.
• Een bord met de namen van je gezin, als cadeau voor een familiefeest.
• Een bordje voor sieraden met een stippenpatroon.

Keramiek schilderen ideeën voor een vaas

• Verticale strepen in verschillende dikte.
• Een gebogen tak met bladeren die om de vaas heen loopt.
• Een kleurverloop van onder naar boven.
• Een patroon van kleine bloemetjes met een gouden middelpunt.

Keramiek schilderen ideeën voor beginners en makkelijke ideeën

Het makkelijkst zijn ontwerpen die niet perfect hoeven te zijn: stippen, streepjes, blaadjes en losse bloemetjes. Een klein foutje valt in zo’n patroon niet op. Voorbeelden voor beginners zijn ook een rij van kleine cirkels, golvende lijnen of een enkele grote bloem. Een stempel of sjabloon uit een hobbywinkel kan ook helpen, vooral als je liever niet uit de losse hand tekent.

Heb je een thema, zoals kerst, dan werkt een rood-wit patroon met sneeuwvlokken of sterren. Zoek je meer inspiratie, bekijk dan musea voor ideeën. Op de website van het Rijksmuseum kun je zien hoe Delftse pottenbakkers in de zeventiende eeuw een schotel beschilderden: een blauw beschilderde schotel uit Delft rond 1660 tot 1670 heeft bloemen en een vogel in het midden, en op de rand acht vakken met afwisselend bloemen en Chinese geluksymbolen. Zo’n verdeling in vakken is een prachtig voorbeeld voor een bord dat je zelf wilt maken.

Waar kun je keramiek schilderen?

Veel mensen zoeken keramiek schilderen in hun eigen stad. In bijna elke grotere stad zijn ateliers en keramiekcafés waar je een stuk kunt kiezen en beschilderen. Je vindt ze onder meer in Den Haag, Rotterdam, Utrecht, Delft, Dordrecht, Gouda en Leiden. Ook in Scheveningen en andere kustplaatsen zijn er plekken waar je kunt aanschuiven. Een atelier is een leuke plek voor een vriendinnenmiddag, een kinderfeestje of een teamuitje, en je hoeft niets mee te nemen.

Wat kun je verwachten van een bezoek? Meestal kies je een voorwerp uit een rek, schilder je een uur of twee met keramiekverf en rond je af bij de balie. Het atelier glazuurt en bakt je werk daarna in zijn oven. Na een tot twee weken kun je het ophalen, al verschilt dat per plek. Vraag bij het boeken hoelang je moet wachten en of het resultaat geschikt is voor eten en drinken. De prijzen verschillen per atelier en per voorwerp, dus kijk op de website van het atelier zelf.

Atelier of thuis: wat past bij jou?

Het antwoord hangt af van wat je wilt. Zoek je een gezellige middag, boek dan een atelier. Wil je thuis oefenen en het liefst meteen resultaat, koop dan een paar stiften en een witte mok. Veel mensen doen beide.

Veelgemaakte fouten bij keramiek schilderen

De meeste problemen bij keramiek schilderen zijn eenvoudig te voorkomen.

1. Een vet of vuil oppervlak

Verf hecht niet op een mok met vingerafdrukken. Reinig het voorwerp altijd met alcohol voordat je begint.

2. Te dikke lagen

Een te dikke laag verf of stift kan gaan lopen of krimpen. Werk liever in dunne lagen en laat ze tussendoor drogen.

3. Voortekenen met een permanente stift

Gebruik voor schetsen een potlood of een uitwasbare stift. Een permanente stift laat zich niet meer verwijderen.

4. Aanraken van natte verf

Zet je vingers op een natte plek, dan is het ontwerp weg. Werk van boven naar beneden en van je schrijfhand af, of leg een stuk papier onder je hand.

5. Onvoldoende inbranden

Een stuk dat niet lang genoeg of te koud wordt ingebrand, laat de verf bij het afwassen los. Volg de aanwijzing van de fabrikant en gebruik een oventhermometer als je oven niet nauwkeurig is.

Van keramiek schilderen naar zelf keramiek maken

Als je blijft schilderen, krijg je vanzelf zin om ook het voorwerp zelf te maken. Dat kan stap voor stap. Je begint met air dry klei en kleine werkstukken, zoals je leest in de pijler over klei boetseren. Daarna kun je een workshop pottenbakken volgen, waar je een kom opbouwt of op een draaischijf draait. Wil je weten hoe een glanzende, waterdichte laag ontstaat, dan lees je alles over glazuur. En wie serieus gaat, kijkt uiteindelijk naar een eigen keramiek oven.

Het Keramiekmuseum Princessehof in Leeuwarden laat zien hoe breed dit vak is. Op de pagina over de collectie staat dat het museum ruim 35.000 objecten heeft, met keramiek uit Azië, Europa en het Midden-Oosten, uit het verleden en nu. Wie gaat schilderen, kan daar veel zien: van Chinese blauw-witte borden tot Nederlandse jugendstilkeramiek.

Veelgestelde vragen over keramiek schilderen

Verder lezen