Glazuur voor keramiek: soorten, maken, kopen en aanbrengen

Glazuur is een dun laagje glas dat je op gebakken klei aanbrengt en dat in de oven smelt. Het maakt keramiek glad, waterdicht en gekleurd. Glazuur voor klei koop je kant-en-klaar in poeder of pot. Zelf maken kan, maar vraagt kennis en veiligheid. Zonder tweede bakbeurt werkt het niet.

Zoek je glazuur voor een taart, koekjes of cake? Dat is iets anders: suikerglazuur dat je met poedersuiker maakt. Daarover lees je meer in ons stuk over glazuur van poedersuiker. Op deze pagina gaat het over glazuur voor pottenbakken, onderdeel van onze pijler over klei boetseren en keramiek.

Wat is glazuur?

Keramisch glazuur bestaat uit fijn gemalen mineralen die bij hoge temperatuur tot glas smelten. Dat glas vormt een gladde, harde laag op het oppervlak van je pot. De laag kleurt de pot, dicht de poriën van de klei en maakt het werk afwasbaar. Zonder deze laag blijft aardewerk poreus en trekt het water op. Dat is bijvoorbeeld de reden dat een terracotta bloempot na een tijd donker wordt aan de buitenkant.

Het smelten gebeurt in de oven. Je werk gaat dus twee keer de oven in: eerst kaal, daarna met de laag erop. Hoe dat in zijn werk gaat, lees je in onze gids over pottenbakken en in het artikel over de keramiek oven.

Waarom glazuur op biscuit?

Glazuur gaat op biscuit, de klei na een eerste bakbeurt. Digitalfire, een technische bron voor keramisten, beschrijft de biscuitbaksel als een bakbeurt zonder glazuur die het werk sterk genoeg maakt om te hanteren en poreus genoeg om glazuur op te nemen. Door die poreusheid trekt het werk het water uit het mengsel, waardoor er snel een laagje op de wand blijft zitten. Het eerste bakken verbrandt ook organische resten en carbonaten, wat gaatjes en blaasjes helpt voorkomen.

Met dit proces in je achterhoofd snap je ook waarom je biscuit stofvrij houdt. Stof en vet op het oppervlak geven kale plekken. Veeg het werk dus af met een licht vochtige spons voordat je begint.

Soorten glazuur

Er zijn grofweg vier soorten glazuur die een beginner tegenkomt.

Glanzend en mat

Een glanzende afwerking geeft een gladde, spiegelende laag. Mat oogt zachter en voelt fluwelig, maar is vaak gevoeliger voor krassen en vlekken. Digitalfire noemt matte of onderbakken glazuren zelfs als een mogelijk risico bij voedselgebruik, omdat ze soms geen stabiel glas vormen.

Transparant en gekleurd

Een transparante laag laat de kleur van de klei zien. Een gekleurde laag bedekt de klei geheel of gedeeltelijk. Beginners starten vaak met transparant of wit, omdat die vergevingsgezind zijn en je goed ziet wat de klei doet.

Laag- en hoogtemperatuurglazuur

Elk product is gemaakt voor een bepaald bakbereik. Een laagtemperatuurglazuur past bij aardewerk en een hoogtemperatuurglazuur bij steengoed of porselein. Digitalfire noemt voor aardewerk een laag bakbereik (kegel 010 tot 04) en beschrijft dat geglazuurd aardewerk vaak felgekleurd is. Het moet altijd passen bij de klei en de oven. Een verkeerde combinatie geeft een pot die niet goed uitrijpt of een laag die wegloopt.

Onderglazuur en bovenglazuur

Onderglazuur gebruik je om te schilderen op biscuit, waarna er een doorzichtige laag overheen gaat. Voor beginners is het een mooi startpunt als je wilt tekenen of schilderen op keramiek. Daar lees je meer over in onze uitleg over glazuur voor keramiek.

Glazuur maken: kan dat zelf?

Veel mensen zoeken naar glazuur maken, en het antwoord is ja, maar het is niet voor beginners. Een keramisch glazuur is een recept van mineralen in een precieze verhouding. Kleine verschillen in de samenstelling kunnen leiden tot een laag die loopt, schilfert of niet uithardt. Digitalfire waarschuwt dat het kan oplossen als de chemie niet in balans is, en noemt zware metalen, barium en lood als de belangrijkste zorgen.

Daar komt bij dat het werken met poeders gezondheidsrisico’s heeft. Fijn poeder moet je niet inademen, dus werk met een stofmasker, nat schoonmaken en geen eten op de werkplek. Voor beginners is het verstandiger om een kant-en-klaar product te kopen en de aanwijzing van de fabrikant te volgen. Wil je ooit zelf glazuur maken, doe dat dan met een beproefd recept, test op een proefstuk en laat je begeleiden door iemand met ervaring.

Glazuur kopen: waar op letten

Wie glazuur kopen wil, heeft keuze uit poeder en vloeibaar product in een pot. Vloeibaar is het makkelijkst: roeren en klaar. Poeder is goedkoper, maar vraagt dat je het zelf aanmaakt met water.

Let op het volgende bij het kopen:

1. Bakbereik: past het bij je klei en oven? Dit staat op de verpakking.
2. Geschikt voor eten: staat er expliciet dat het voedselveilig is, als je er uit wilt eten of drinken?
3. Kleur na het bakken: de kleur in de pot is vaak anders dan het resultaat. Kijk naar het voorbeeld op de verpakking.
4. Aanbrengmethode: is het bedoeld voor kwasten, dopen of spuiten?
5. Hoeveelheid: een kleine pot is genoeg voor een paar bekers. Een grotere pot is zuiniger als je veel glazuurt.

Je kunt het kopen in een keramiekwinkel, in een hobbywinkel of online. Zoek je glazuur voor pottenbakken, dan helpt een keramiekwinkel of atelier omdat die weten welke klei en oven je gebruikt. Zoek je glazuur voor cake, taart of koekjes, dan is dat een ander product, dat je bij de supermarkt of bakwinkel vindt. Kom je bij een winkelketen glazuur of klei tegen, kijk dan of er een bakbereik of een ovenaanwijzing op staat. Zonder die aanduiding is het geen keramisch product en hoort het niet in een keramiekoven.

Glazuur aanbrengen: stappen

Zo werk je op biscuit.

Stap 1 van 5

Stap 1: maak het werk schoon

Veeg het biscuit af met een licht vochtige spons. Zo verdwijnt stof, en trekt het werk de laag gelijkmatig op.
:::

Stap 2 van 5

Stap 2: roer het glazuur goed

De vloeistof zakt in de pot naar beneden. Roer langdurig, ook van de bodem, tot het overal even dik is. Volg de aanwijzing op de verpakking als het gaat om verdunnen.
:::

Stap 3 van 5

Stap 3: kies je methode

Je kunt dopen, gieten, kwasten of spuiten. De Nederlandse Wikipedia noemt al deze manieren. Voor beginners is kwasten het eenvoudigst: je kunt in lagen werken en je ziet wat je doet. Dopen geeft een gelijkmatige laag, maar je hebt daar meer materiaal voor nodig.
:::

Stap 4 van 5

Stap 4: werk in gelijke lagen

Breng meestal twee of drie lagen aan, en laat elke laag drogen voor de volgende. Dit is een richtwaarde, want het verschilt per product. Een te dikke laag kan lopen of blaasjes geven. De Nederlandse Wikipedia noemt het glazuren een van de moeilijkste stappen, omdat het bij te dik aanbrengen kan lopen en vlekken geeft.
:::

Stap 5 van 5

Stap 5: veeg de voet schoon

Maak de onderkant van de pot vrij. Wat de plank raakt, smelt eraan vast. Veeg een randje van ongeveer een halve centimeter schoon met een vochtige spons. Dan kan je werk de oven in voor de tweede bakbeurt.
:::

Glazuur voor klei zonder oven: air dry klei

Veel mensen zoeken naar glazuur voor air dry klei. Zelfdrogende klei gaat niet de oven in en kan daarom geen keramisch glazuur krijgen. Het moet smelten, en dat gebeurt pas bij hoge temperatuur. Wil je je air dry werk afwerken, gebruik dan acrylverf en een transparante lak of vernis. Zo krijgt het werk kleur en een beschermende laag, maar het wordt niet waterdicht of geschikt voor eten.

Ook bij polymeerklei, zoals Fimo, werkt het niet. Die klei verhardt in een gewone oven en heeft zijn eigen lakken. Meer over klei die zonder keramiekoven kan, vind je in de pijler over klei boetseren.

Glazuur ideeen voor beginners

Zoek je ideeen voor glazuur? Deze combinaties werken goed voor een eerste project.

• Wit met een transparante rand: zacht en tijdloos, vooral op een donkere klei.
• Twee lagen in verschillende kleuren: de bovenste laag loopt een beetje en geeft een mooie rand.
• Dopen tot halverwege: het onderste deel blijft ruw, het bovenste glanst.
• Onderglazuurdecor met een transparante afdeklaag: voor patronen en tekeningen.
• Tonale set: een kom, bord en beker in dezelfde kleur, maar iets anders van vorm.
• Dunne laag voor een natuurlijke look: vooral mooi bij steengoed met korrel.

Test nieuwe combinaties altijd op een proefstukje. Een tegeltje van afgebakken klei is genoeg om de kleur te zien voordat je een hele pot glazuurt.

Wat gebeurt er in de oven?

In de oven warmt je werk langzaam op. Eerst verdampt het laatste water, daarna verbranden de organische resten en tot slot smelten de mineralen aan het oppervlak tot een gesloten, glasachtige huid. Bij het afkoelen stolt die huid weer. Als de oven te snel opwarmt of te snel afkoelt, kan het mis gaan: er ontstaan blaasjes, gaatjes of scheurtjes in de laag. Daarom werkt een atelier met een vast stookprogramma, en daarom is het geen goed idee om zomaar je oven te laten draaien zonder instructie.

Vraag in een atelier gerust om een uitleg bij je eerste bakbeurt. Veel ateliers laten je zien hoe ze werk laden, welke afstand ze houden tussen de stukken en hoe lang de bakbeurt duurt. Zo leer je voor je eigen werk wat een goede laag is en wat een fout.

Veelvoorkomende fouten

Bijna alle problemen komen voort uit dezelfde drie oorzaken: te dik aanbrengen, een verkeerde temperatuur en een vuil oppervlak.

• Gaatjes en blaasjes: de laag is te dik, of het werk is niet schoon of niet goed gebakken in de eerste ronde.
• Wegglijden aan de voet: er zat te veel op de onderkant, of de pot stond te dicht bij een ander stuk.
• Kale plekken: het oppervlak was stoffig of vet, of er is te dun aangebracht.
• Barstjes in de laag: de laag en de klei krimpen niet gelijk. Zulk werk is niet geschikt voor eten.
• Een andere kleur dan verwacht: de kleur in de pot is bijna nooit de kleur na het bakken. Maak een proefstuk.

Schrijf bij elke proef op wat je deed: de klei, de dikte, het aantal lagen en de bakbeurt. Dat kost een minuut en bespaart je later veel gokken. Wie zo werkt, leert in een paar maanden meer dan met tientallen zomaar gemaakte potten.

Is glazuur veilig voor eten en drinken?

Dat hangt af van het product en van de bakbeurt. Digitalfire noemt uitlogen, het oplossen van stoffen uit de laag in eten of drinken, als het grootste punt van zorg. Het adviseert argwaan bij claims over voedselveiligheid van makers die ze niet kunnen onderbouwen. Een laag met barstjes, het zogeheten craqueleren, is bovendien niet geschikt voor eten, omdat de scheurtjes bacteriën kunnen vasthouden.

In de praktijk betekent dit:

• Kies een soort die de fabrikant geschikt noemt voor gebruiksaardewerk.
• Bak het volgens de voorgeschreven temperatuur.
• Gebruik het niet voor een kom waar je zure dingen in bewaart als je twijfelt.
• Laat een atelier meekijken als je voor het eerst eet- en drinkgerei maakt.

Veelgestelde vragen over glazuur

Verder lezen