Glazuur keramiek kiezen: lage of hoge temperatuur, kleur, mat of glanzend

Glazuur keramiek kies je op drie dingen: het bakbereik van je klei en oven, de afwerking die je wilt (mat, glanzend, transparant of gekleurd) en het gebruik. Voor een beker of bord moet dit glazuur keramiek uitdrukkelijk geschikt zijn voor eten. Test je keuze altijd op een proeftegel voordat je een hele pot glazuurt.

Dit artikel gaat over het kiezen van glazuur keramiek. Wil je eerst weten wat glazuur is en hoe je het aanbrengt, lees dan ons overzicht over glazuur. Het geheel hoort bij de bredere pijler over klei boetseren en keramiek en bij onze gids over pottenbakken.

Wat betekent glazuur op keramiek?

Glazuur op keramiek is een glasachtige laag die je na de eerste bakbeurt aanbrengt en in een tweede bakbeurt laat smelten. De laag maakt de pot gesloten, glad en kleurrijk. Zonder glazuur is aardewerk poreus. Digitalfire beschrijft aardewerk als klei die niet vitrificeert, dus niet tot een dichte, glasachtige structuur uitrijpt, en daardoor poreus blijft.

Bij het kiezen van glazuur keramiek, zoals dit artikel dat bespreekt, speelt je klei dus een grote rol. Aardewerk, steengoed en porselein vragen elk een eigen soort glazuur. De Nederlandse Wikipedia noemt als bakbereiken ongeveer 900 tot 1100 graden voor aardewerk, 1100 tot 1300 voor steengoed en 1200 tot 1400 voor porselein. Een glazuur dat voor het ene bereik is gemaakt, gedraagt zich bij een ander bereik anders.

Laag- of hoogtemperatuurglazuur?

De eerste keuze die je maakt, is het bakbereik. Hieronder staat een overzicht van de gangbare groepen glazuur keramiek. De temperaturen zijn richtwaarden van de Nederlandse Wikipedia, de precieze waarde staat op de verpakking.

Het bakbereik van je glazuur keramiek moet bij je klei en je oven passen. Kies je een verkeerde combinatie, dan kan het glazuur niet goed smelten of juist wegvloeien. Digitalfire noemt voor laag gebakken klei een bereik van kegel 010 tot 04. Klei die daarna hoger gebakken moet worden, vraagt een ander glazuur.

Gebruik je het atelier van iemand anders, vraag dan eerst welke temperatuur de oven haalt en welke glazuren daarbij horen. Veel ateliers hebben een eigen assortiment waar je uit mag kiezen. Meer over ovens lees je in ons artikel over de keramiek oven.

Mat of glanzend glazuur

Het uiterlijk is de volgende keuze. Voor keramiek zijn er in grote lijnen drie afwerkingen.

Glanzend glazuur keramiek

Glanzend glazuur keramiek geeft de klassieke, spiegelende afwerking. Het is makkelijk schoon te houden en geeft diepe kleuren. Je ziet wel meer vingerafdrukken en lopers.

Mat glazuur keramiek

Mat oogt rustig en moderner. Het voelt zacht aan, maar kan gevoeliger zijn voor vlekken en krassen. Digitalfire wijst erop dat matte of onderbakken glazuren soms geen stabiel glas vormen en daarom verdacht kunnen zijn voor voedselgebruik. Gebruik je mat glazuur op servies, kies dan een soort die uitdrukkelijk voor gebruik met eten is bedoeld.

Satijn en transparant

Satijn zit tussen mat en glanzend. Een transparant glazuur laat de klei zichtbaar en wordt vaak over onderglazuurverf of een decor gezet. Op rode klei geeft transparant een warme, bruine kleur, op witte klei een lichte en frisse.

Glazuur kopen voor keramiek: waar let je op?

Wie glazuur keramiek wil kopen, ziet het in drie vormen: als poeder, als vloeistof in een pot en als set van kleine potjes. Een set glazuur keramiek is handig om kleuren uit te proberen. Een grotere pot loont als je veel glazuurt.

Let bij glazuur kopen voor keramiek op deze punten:

1. Bakbereik en klei: past het product bij de temperatuur van je oven?
2. Voedselveilig: staat er uitdrukkelijk dat het geschikt is voor servies?
3. Methode: is het bedoeld voor kwasten, dopen of spuiten?
4. Inhoud: poeder is goedkoper, maar je moet het aanmaken en roeren.
5. Voorbeeld: bekijk een foto van het resultaat na het bakken, niet van de pot.

Online en in hobbywinkels vind je veel verf en glazuur voor keramiek. Dit zijn niet altijd dezelfde producten. Een glazuur dat je in de oven bakt, is iets anders dan een verf voor keramiek die alleen droogt. Keramiekverf of een kant-en-klare pakket met alleen een kwast is bedoeld voor sieraad en decoratie, niet voor gebruik met eten. Kom je een voordelig product tegen bij een winkelketen als Action, lees dan het etiket. Staat er geen bakbereik op of een instructie voor een keramiekoven, dan is het geen keramisch glazuur.

Is glazuur op keramiek voedselveilig?

Eten uit zelfgemaakt servies kan, maar er zijn voorwaarden. Digitalfire noemt uitlogen, dus het oplossen van stoffen uit het glazuur, als belangrijkste risico. Het kan gebeuren als het glazuur niet stabiel is, bijvoorbeeld door zware metalen als kleurstof, door barium of lood. De site raadt aan om sceptisch te zijn over claims van voedselveiligheid die niet worden onderbouwd.

Praktische regels:

• Kies glazuur keramiek dat de fabrikant geschikt noemt voor gebruiksaardewerk.
• Bak het precies volgens de aanwijzing van de fabrikant.
• Gebruik geen glazuur keramiek voor eten als het craqueleert. Digitalfire noemt gebarsten glazuur onaanvaardbaar voor eetgerei, omdat de scheurtjes bacterien kunnen vasthouden.
• Doe een eenvoudige test: laat een schijfje citroen een nacht op het glazuur liggen en kijk of de kleur of het oppervlak verandert. Dat is een van de tests die Digitalfire beschrijft. Het vervangt geen laboratoriumtest, maar het is een eerste signaal.

Maak je servies om weg te geven of te verkopen, laat het dan testen of werk met glazuren waarvoor de fabrikant een verklaring heeft.

Glazuur keramiek aanbrengen: kort overzicht

Er zijn vier manieren om glazuur keramiek op je werk te krijgen. De Nederlandse Wikipedia noemt gieten, spuiten, kwasten en dopen. Kwasten is voor beginners het makkelijkst, omdat je het resultaat ziet en in lagen werkt. Dopen geeft de gelijkmatigste laag, maar vraagt een emmer glazuur en een stevige tang of je hand. Gieten gebruik je voor de binnenkant van kannen en vazen: je giet wat glazuur in, draait de pot rond en giet de rest eruit. Spuiten vraagt een spuitcabine en een goed stofmasker, en is voor beginners meestal te veel gedoe.

Welke methode je ook kiest: werk op schoon biscuit, roer het glazuur goed en veeg de voet schoon. Meer over de stappen staat in ons artikel over glazuur.

Glazuur keramiek schoonhouden en gebruiken

Een goed gebakken glazuur is gesloten en gemakkelijk af te wassen. Toch let je op een paar dingen. Digitalfire noemt signalen van een glazuur dat niet goed bestand is tegen gebruik: krassen van bestek, koffievlekken, schade door de vaatwasser en een glazuur dat zacht wordt door zuren. Zie je dat bij een zelfgemaakte beker, dan is het glazuur waarschijnlijk niet stabiel genoeg voor dagelijks gebruik.

Wil je dat je servies lang meegaat, was het dan in het begin met de hand en kijk of er na verloop van tijd iets verandert aan het oppervlak. Een beker die na een paar weken dof wordt, kun je beter voor een plant gebruiken dan voor thee. Zo zet je geen onnodige risico’s in je keuken.

Glazuur keramiek zonder oven: wat zijn de opties?

Niet iedereen heeft een atelier in de buurt, en niet iedereen wil een oven. Voor keramiek zonder eigen oven zijn er drie routes. De eerste is een atelier dat je werk bakt tegen een vergoeding per bakbeurt. De tweede is een keramiekcafe of workshop waar je een voorgebakken stuk beschildert en het glazuur door het personeel laat afbakken. De derde is werken met zelfdrogende klei en acrylverf, wat leuk is voor decoratie maar niet voor gebruik met eten.

Het verschil zit in de oven. Zonder oven smelt glazuur niet, en alleen gesmolten glazuur is een echte glasachtige laag. Alles wat je met verf of lak op een pot doet, blijft een laagje bovenop dat kan slijten.

Zo test je glazuur keramiek stap voor stap

Een proeftegel voor glazuur keramiek kost weinig en voorkomt teleurstellingen. Zo doe je dat.

Stap 1 van 4

Stap 1: maak proeftegels

Maak van dezelfde klei een paar kleine platte tegels of knijpkommetjes. Laat ze drogen en bak ze op voor de eerste keer, de biscuit.
:::

Stap 2 van 4

Stap 2: nummer en noteer

Kras een nummer in de onderkant van elke tegel en schrijf in een schrift op welk glazuur, welke dikte en hoeveel lagen. Zonder notities weet je na de bakbeurt niet meer wat je deed.
:::

Stap 3 van 4

Stap 3: probeer varianten

Breng op een tegel een enkele laag aan, op een tweede twee lagen, op een derde twee verschillende kleuren over elkaar. Zo zie je hoe het glazuur reageert op dikte en combinatie.
:::

Stap 4 van 4

Stap 4: bak en beoordeel

Bak de tegels mee met een gewone bakbeurt. Kijk daarna naar kleur, glans, scheurtjes en lopers. Bewaar de tegels als kleurenkaart. Zo kies je later sneller bij een nieuw project.
:::

Glazuur ideeen voor keramiek

Zoek je glazuur ideeen keramiek? Combineer niet te veel in een eerste project. Eenvoudige combinaties werken het mooist, ook bij glazuur ideeen keramiek voor gevorderden.

• Wit op rode klei: tijdloos en geeft aardse warmte.
• Donker onderglazuur met transparant erover: voor patronen en lijnen.
• Dopen tot de helft: de onderkant blijft ruw, de bovenkant glanst.
• Twee kleuren over elkaar: de bovenste laag loopt een beetje en geeft een natuurlijke rand.
• Een geheel gekleurde set: kom, bord en beker in dezelfde tint maar met kleine vormverschillen.
• Mat glazuur op een beeldje of schaal: voor sierwerk is mat prima, ook als het niet voor eten is.
• Glazuur met korreltjes: past bij steengoed en geeft een levendig oppervlak.

Schilder je liever op een afgewerkte pot dan dat je werkt met een glazuurset? Dan is keramiek schilderen een goede variant. Je koopt een voorbereid stuk en laat het afbakken door een atelier.

Fouten bij glazuur keramiek aanbrengen

De meeste fouten zijn terug te voeren op een paar oorzaken.

Te dik aanbrengen

Een dikke laag loopt, geeft blaasjes en kan aan de plank vastplakken. Werk in dunne, gelijke lagen.

Verkeerd bakbereik

Glazuur voor een lage temperatuur werkt niet bij steengoed. Controleer altijd of het bakbereik van product en klei overeenkomt.

Een stoffig oppervlak

Veeg biscuit af voor je begint. Stof of vet geeft kale plekken en gaatjes.

Craqueleren

Barstjes in het glazuur keramiek ontstaan als de laag en de klei niet gelijk krimpen. Digitalfire legt uit dat dit door spanning in het glazuur komt en dat zulk werk niet geschikt is voor eten. Bij decoratief werk is het soms een gewild effect.

Teveel verwachting van de kleur

De kleur in de pot verschilt vaak van het resultaat. Vertrouw op de proeftegel, niet op het etiket.

Veelgestelde vragen over glazuur keramiek

Verder lezen