Tag: Boetseren en klei

Boetseren is het vormgeven van klei met je handen en een paar eenvoudige hulpmiddelen. Je begint met een bol klei, drukt, rolt, knijpt en plakt er een vorm uit en laat het resultaat drogen of bakken. Voor beginners is boetseren een van de toegankelijkste manieren om met klei te werken, omdat je geen draaischijf of oven nodig hebt om te starten.

Wie leert boetseren, ontdekt snel dat het vooral gaat om kijken, voelen en geduld hebben. Je maakt een figuurtje, een kommetje of een hanger en ziet meteen wat werkt. In deze gids lees je wat boetseren precies is, welke klei en welk gereedschap je kiest, welke technieken je leert, welke ideeën een goede start zijn en hoe je een workshop in je buurt vindt. Het grote geheel vind je op onze pagina over klei boetseren en keramiek.

Wat is boetseren?

Het Nederlandse Wikipedia-artikel over pottenbakken beschrijft boetseren in één zin: bij boetseren wordt met de handen een vorm gegeven aan de klei. Het is dus een van de manieren om klei te vormen, naast het draaien op een pottenbakkersschijf en het gieten in een gipsen mal. Hetzelfde artikel noemt ook het opbouwen van vormen uit platte lappen of uit opgerolde slierten klei.

In de praktijk loopt boetseren in elkaar over met die opbouwtechnieken. Wie een kommetje boetseert, knijpt het vaak uit een bol klei. Wie een dier maakt, plakt er een kop, poten en een staart aan vast. Boetseren is daarmee het breedste begrip: alles wat je met je handen uit een zacht, kneedbaar materiaal opbouwt.

Boetseren is al eeuwen oud. Het Museum Boijmans Van Beuningen bewaart een schildersmodel van pijpaarde, gemaakt tussen 1600 en 1660 door een onbekende pottenbakker en gevonden bij een opgraving in Edam. Het museum rekent het object tot de materialen en hulpmiddelen van het schildersatelier. Het laat zien dat klei al eeuwen wordt gebruikt om vormen te maken die je kunt vasthouden en bestuderen.

Welke klei kies je voor boetseren?

De klei bepaalt wat je kunt doen met je werk, dus kies bewust. Voor boetseren voor beginners zijn er drie hoofdsoorten. Een uitgebreider overzicht staat in ons stuk over boetseerklei.

Zelfdrogende klei

Zelfdrogende klei hardt uit aan de lucht en heeft geen oven nodig. Fabrikant Staedtler schrijft dat zijn FIMOair-klei natuurlijk aan de lucht droogt, dat het enkele uren tot enkele dagen duurt, en dat je het drogen niet moet versnellen met een föhn of in de zon. Dit is de makkelijkste start. Het eindresultaat is niet waterdicht, dus je maakt er decoratie mee en geen servies.

Ovenhardende klei

Polymeerklei, zoals Fimo, blijft zacht tot je hem bakt in een gewone oven bij een lage temperatuur. Daarna is hij hard en kleurvast, heel geschikt voor sieraden en kleine figuurtjes. Lees er meer over in onze pagina’s over fimo klei en polymeer klei.

Keramische klei

Wil je dat je werk echt keramiek wordt, dan boetseer je met keramische klei en laat je het stoken in een keramiek oven, thuis of bij een atelier. Een Zweedse keramiekleverancier schrijft dat klei voor opbouwen en beeldhouwen vaak meer en grovere chamotte bevat, omdat die klei steviger is en zijn vorm beter vasthoudt. Dat maakt hem geschikt voor boetseren, terwijl klei voor de draaischijf juist glad is.

Was en plasticine

Wie zoekt naar was kopen voor boetseren, bedoelt vaak modelleerwas of plasticine. Dat zijn materialen die niet uitharden en dus eindeloos opnieuw te gebruiken zijn. Beeldhouwers gebruiken ze om schetsen en modellen te maken. Voor een eindproduct dat je kunt bewaren, is klei de normale keuze.

Gereedschap voor boetseren

Je hoeft niet veel te kopen om te beginnen met boetseren.

• Je handen. Duimen, vingertoppen en de zijkant van je hand doen het meeste werk.
• Boetseerstokjes. Houten of kunststof stokjes in verschillende vormen voor lijnen, gaatjes en glad strijken.
• Een deegroller of fles. Om klei gelijkmatig plat te rollen.
• Een draad of mesje. Om klei netjes door te snijden of een vorm uit te snijden.
• Een kommetje water en een spons. Om scheuren dicht te strijken en delen aan elkaar te plakken.
• Een ondergrond. Een plankje, bakpapier of een stuk zeil houdt je tafel schoon en je werk makkelijk te verplaatsen.

Voor het plakken van onderdelen aan elkaar gebruikt men bij keramische klei slib, een papje van klei en water, en maakt men het contactvlak eerst ruw. Zo plakt een oor aan een beker of een poot aan een figuur beter vast. Bij zelfdrogende klei werkt een beetje water meestal ook.

Technieken voor boetseren voor beginners

Met een paar basistechnieken kun je al heel veel maken.

Knijpen

Houd een bol klei in je ene hand en druk met de duim van de andere hand een kuiltje in het midden. Draai de bol langzaam rond en knijp de wand steeds dunner tussen duim en vingers. Zo maak je een knijpkommetje, de klassieke eerste oefening. Wees geduldig en let erop dat de wand overal even dik is.

Rollen en slierten

Rol met de vlakke hand een bol uit tot een sliert van gelijke dikte. Leg slierten op elkaar in een cirkel en strijk de naden aan de binnen- en buitenkant glad, en je hebt een bakje, vaasje of potje. Deze techniek is ook bekend als opbouwen.

Platte lappen

Rol klei uit tot een gelijkmatige plak, bijvoorbeeld met twee latjes aan weerszijden als dikte-aanduiding. Snijd er vormen uit en maak ze aan elkaar vast. Zo bouw je dozen, tegeltjes en schaaltjes. Druk een blad in de klei voor een mooie nerf.

Aanzetten en wegnemen

Bij figuurtjes zet je delen aan: een kop, oren, poten, een staart. Ruw beide vlakken op, bevochtig ze met water of slib en druk ze goed aan. Strijk de naad daarna weg met een stokje, zodat hij niet losgaat bij het drogen. Met een stokje haal je ook klei weg, om bijvoorbeeld details als ogen en neus te maken.

Afwerken

Strijk het oppervlak glad met een vochtige spons of vinger, of geef het juist een structuur met een stempel of een lijntje. Laat je werk daarna rustig drogen. Dikke stukken drogen langzaam en kunnen scheuren als je ze te snel droogt. Hol grotere figuren daarom uit als dat kan, zodat de wand niet te dik is.

Boetseren: ideeën voor je eerste projecten

Zoek je ideeën voor boetseren? Begin klein en kies dingen die snel af zijn.

1. Een knijpkommetje voor sleutels of sieraden.
2. Een bladschaaltje met de afdruk van een echt blad.
3. Een dier van drie of vier bollen en slierten, zoals een egel, vogel of kat.
4. Een hanger of kerstbal uitgestoken en met een gaatje voor een touwtje.
5. Een naamplaatje met letters van dunne slierten.
6. Een theelichthouder van een bol met een kuiltje (let op brandveiligheid en gebruik de juiste klei).
7. Een klein huisje van platte lappen, met een dak en een deurtje.

Kies bij elk idee je klei vooraf, zodat je weet of het werk moet drogen, bakken of stoken. Heb je een werkstuk gedroogd, dan kun je het verven. Dat doe je in dunne lagen met acrylverf of hobbyverf. Meer over verf op klei en keramiek staat in onze gids over keramiek schilderen.

Boetseren voor beginners: een boek of een workshop?

Wie leert boetseren, kan kiezen tussen zelf leren en leren met begeleiding.

Een boek over boetseren voor beginners

Een boek geeft rust en je kunt stap voor stap werken. Zoek naar een boek dat veel foto’s heeft, en let erop of de technieken passen bij de klei die je gebruikt. Controleer in de inhoudsopgave of er opbouwtechnieken en afwerking in staan. Omdat uitgaven en titels wisselen, noem ik hier geen specifiek boek. Bibliotheken hebben vaak een aantal titels over keramiek en klei, zodat je kunt proeven zonder te kopen.

Een workshop boetseren

Op een workshop leer je het snelst, omdat je direct ziet hoe iemand knijpt, plakt en afwerkt, en omdat je klei en stoken niet zelf hoeft te regelen. Veel ateliers laten je werk daarna stoken. Een boetseren workshop vind je in grotere steden zoals Den Haag en Rotterdam, maar ook in kleinere plaatsen bij ateliers, cultuurhuizen en creatieve winkels. Zoek op je plaatsnaam gevolgd door het woord workshop, en vraag bij het atelier of klei en stoken zijn inbegrepen en hoe lang het duurt voor je je werk kunt ophalen. Wil je ook proeven aan draaien? Dan past een pottenbakken workshop beter.

Je werk laten drogen, bakken of stoken

Wat je met je werk doet na het boetseren, hangt af van de klei.

• Zelfdrogend: laat het rustig aan de lucht drogen en draai het regelmatig om. Staedtler waarschuwt dat versneld drogen met een föhn of in de zon niet de bedoeling is.
• Ovenhardend: volg de temperatuur en tijd op de verpakking in je gewone oven.
• Keramisch: laat het volledig drogen en daarna stoken in een keramiek oven. Doe dat niet in een keukenoven.

Keramisch werk moet echt droog zijn voor het stoken: een ovenfabrikant waarschuwt in zijn handleiding dat voorwerpen met veel restvocht kunnen scheuren en barsten in de oven. Wil je weten hoe dat werkt en wat een oven kost, lees dan over de keramiek oven.

Veelgemaakte fouten bij het boetseren

Bijna elke beginner loopt tegen dezelfde dingen aan. Ze zijn allemaal te voorkomen.

• Te dikke wanden en massieve stukken. Een dikke klomp klei droogt langzaam en kan scheuren of aan de binnenkant zacht blijven. Maak wanden liever een paar millimeter dun en hol grotere vormen uit, zodat ze gelijkmatig drogen.
• Delen alleen aandrukken. Een poot of oor dat je zomaar tegen een figuur drukt, valt er bij het drogen af. Ruw beide vlakken op, bevochtig ze en verstrijk de naad.
• Te veel water. Een beetje water helpt bij het gladstrijken, maar te veel maakt de klei papperig en zwak. Gebruik liever een licht vochtige spons.
• Te snel willen drogen. Een föhn, een verwarming of zon laten de buitenkant sneller drogen dan de binnenkant, en dan trekt het werk krom of scheurt het.
• Details te vroeg. Zet eerst de grote vorm goed neer en werk dan pas ogen, patronen en randen uit. Wie met details begint, raakt het overzicht kwijt.

Zie een fout als onderdeel van het leren. Zolang de klei nog zacht is, kun je alles herstellen: duw de vorm terug in een bol en begin opnieuw.

Veelgestelde vragen over boetseren

Verder lezen

Boetseerklei is klei die je met je handen kunt vormen tot figuurtjes, kommen en versieringen. Er zijn grofweg drie soorten: zelfdrogende boetseerklei die aan de lucht hard wordt, ovenhardende klei zoals polymeerklei die je in een gewone oven bakt, en keramische klei die in een speciale keramiek oven gestookt moet worden. Welke je kiest hangt af van wat je maakt en wie ermee werkt.

Wie klei zoekt om te boetseren, komt snel in de war. In de winkel liggen zakken met dezelfde naam, maar met heel verschillende eigenschappen. De ene soort hoef je alleen te laten drogen, de andere moet bakken, en sommige soorten mogen nooit in de keukenoven. In deze gids lees je wat het verschil is, hoe je de juiste klei kiest voor kinderen of beginners, hoe je hem verft en welke ideeën je makkelijk zelf kunt maken. Wil je eerst het grote geheel? Begin dan bij onze pagina over klei boetseren.

Wat is boetseerklei en wat is de functie ervan?

Boetseren betekent dat je met je handen een vorm geeft aan klei. Het Nederlandse Wikipedia-artikel over pottenbakken legt het kort uit: bij boetseren wordt met de handen een vorm gegeven aan de klei. Het is dus een verzamelnaam voor klei die geschikt is om te kneden en te vormen. Hoe je hem daarna hard maakt, verschilt per soort.

Wat is de functie van boetseerklei? Eigenlijk twee dingen. Voor kinderen en hobbyisten is het een manier om zonder gereedschap iets te maken en te leren met je handen te werken. Voor beeldhouwers en keramisten is het een materiaal om modellen en definitieve werkstukken van te maken. In beide gevallen blijft het uitgangspunt hetzelfde: een zacht, kneedbaar materiaal waar je met duimen en eenvoudig gereedschap vorm in aanbrengt.

De drie soorten boetseerklei

Het belangrijkste onderscheid is hoe de klei hard wordt. Dat bepaalt wat je ermee kunt doen.

Zelfdrogende boetseerklei

Zelfdrogende boetseerklei, ook wel luchtdrogende klei genoemd, wordt hard door te drogen aan de lucht. Fabrikant Staedtler schrijft over de klei uit zijn FIMOair-reeks dat die uithardt door natuurlijk aan de lucht te drogen, en dat het enkele uren tot enkele dagen duurt voor hij helemaal hard is, afhankelijk van de dikte. Een oven is niet nodig. Dit is de makkelijkste vorm, en daarom ook de populairste voor kinderen.

De keerzijde: zelfdrogende boetseerklei is niet zo sterk als gebakken klei, en niet waterdicht. Een kommetje om sieraden in te leggen kan prima, maar een beker waaruit je drinkt, maak je er niet mee. Dat heeft te maken met de manier waarop hij hard wordt. Er vindt geen stookproces plaats zoals bij keramische klei.

Ovenhardende boetseerklei

Ovenhardende klei is meestal polymeerklei. Die blijft soepel tot je hem bakt in een gewone keukenoven, bij een lage temperatuur, waarna hij hard wordt. Fimo is de bekendste merknaam. Deze klei is sterk, kleurvast en geschikt voor kleine voorwerpen en sieraden. Omdat het een eigen onderwerp is, hebben we er aparte pagina’s over: lees meer over fimo klei en polymeer klei.

Let op dat de oven niet voor elke soort geldt. Ovenhardende polymeerklei mag erin, zelfdrogende klei niet. Verwar ze niet.

Keramische boetseerklei

Keramische klei is natuurlijke klei die in een keramiek oven wordt gestookt bij hoge temperatuur en daarna keramiek is: hard, duurzaam en, met glazuur, geschikt voor servies. Je kunt hem boetseren, opbouwen of draaien. Een Zweedse keramiekleverancier legt uit dat klei voor opbouwen en beeldhouwen vaak meer en grovere chamotte bevat, omdat dat de klei steviger maakt en de vorm beter vasthoudt. Voor het draaien kies je juist een gladdere klei. Dat gehele traject lees je terug in onze gids over pottenbakken.

Welke boetseerklei kies je?

Het antwoord hangt af van drie vragen.

1. Wie gaat ermee werken? Voor jonge kinderen is zelfdrogende boetseerklei het veiligst en simpelst. Je hoeft geen oven te gebruiken.
2. Wat wil je maken? Decoratie en figuurtjes kunnen van zelfdrogende klei. Sieraden en kleine blijvende voorwerpen passen bij polymeerklei. Servies en dingen die water moeten houden, vragen om keramische klei en glazuur.
3. Heb je een oven? Heb je alleen een keukenoven, dan zijn polymeerklei en zelfdrogende klei je opties. Een keramiek oven is alleen nodig voor keramische klei. Je kunt je werk ook laten stoken bij een atelier.

Boetseerklei voor beginners

Voor wie net begint, is zelfdrogende klei de laagdrempelige start. Hij is vergevingsgezind: je kunt aanpassen zolang hij nog zacht is en je hoeft niets te bakken. Voor beginners die later naar keramiek willen, is het slim om daarna te proeven aan echte klei op een workshop.

Boetseerklei voor kinderen

Voor kinderen vooral zelfdrogende klei in vrolijke kleuren, in kleine porties. Let op de aanduiding op de verpakking en volg de leeftijdsaanbeveling. Kleine kinderen werken liever met zachte, gekleurde klei zonder gereedschap. Een zeil of bakpapier op tafel scheelt schoonmaken.

Boetseerklei kopen: waar en waar let je op?

Kopen kan vrijwel overal. Je vindt klei bij hobbywinkels, drogisterijen en budgetketens, en online. Winkels als Action, Hema en Wibra hebben regelmatig een eigen aanbod van zelfdrogende en gekleurde boetseerklei, maar de assortimenten wisselen, dus kijk in de winkel of op de website wat er op dit moment ligt. Waar je ook koopt, let op deze punten.

• Soort. Staat er op de verpakking zelfdrogend, ovenhardend of voor keramiek? Lees dat voor je koopt.
• Gewicht. Een klein pakje voor een kinderproject is genoeg. Voor grotere vormen heb je een of meer kilo’s nodig.
• Kleur. Gekleurde boetseerklei kopen is handig voor kinderen en kleine figuurtjes, maar wit of terracotta verf je daarna zelf.
• Houdbaarheid. Zelfdrogende klei droogt uit als de verpakking open is geweest. Kies een pak dat goed gesloten is.
• Prijs per kilo. Vergelijk de prijs per kilo, niet per pakje. Prijzen wisselen, dus noem ik hier geen bedragen.

Boetseerklei drogen, verven en afwerken

Drogen

Laat zelfdrogende klei rustig aan de lucht drogen. Staedtler schrijft bij FIMOair dat je het drogen niet moet versnellen met een föhn of in de zon, en dat je het werkstuk regelmatig omdraait zodat het gelijkmatig droogt en niet krom trekt. Dikkere stukken hebben meer tijd nodig dan dunne.

Een andere leverancier, Modulor, beschrijft voor FIMO air light dat het droogt in ongeveer 24 uur aan de lucht, en dat het werk daarbij maar weinig krimpt. Dat is een voorbeeld voor één product. Andere merken verschillen, dus volg altijd de aanwijzing op de verpakking.

Boetseerklei in de oven?

Dit is de meest gestelde vraag: kan deze klei in de oven? Het antwoord is: alleen als het ovenhardende klei is. Voor FIMO air light staat op de pagina van Modulor uitdrukkelijk dat je hem niet in een gewone oven moet harden. Zelfdrogende klei is er bovendien niet voor gemaakt en kan beschadigen. Ovenhardende polymeerklei volgt de temperatuur en tijd op de verpakking. Keramische klei heeft een speciale oven nodig. Lees voor die laatste soort onze uitleg over de keramiek oven.

Boetseerklei verven

Je kunt pas verven als de klei helemaal droog is. Staedtler noemt dat uitgeharde FIMOair kan worden gevijld, gezaagd, geboord, geverfd en gelakt. Modulor adviseert te wachten tot het werk volledig is uitgehard en afgekoeld voor je gaat boren, plakken, verven of lakken, en gewone hobbyverf te gebruiken.

Zo verf je in een paar stappen:

1. Laat het werk volledig drogen.
2. Veeg stof af met een droge kwast.
3. Verf in dunne lagen met acrylverf of hobbyverf en laat elke laag drogen.
4. Voeg details toe met een fijn penseel.
5. Lak het werk als je het sterker of glanzender wilt hebben.

Wil je weten hoe je het schilderen op klei en keramiek verder aanpakt? Lees dan de gids over keramiek schilderen.

Gereedschap, bewaren en veelgemaakte fouten

Je hebt weinig nodig om te beginnen. Je handen zijn het belangrijkste gereedschap, aangevuld met een paar eenvoudige hulpmiddelen.

• Houten of kunststof stokjes voor details, gaatjes en lijntjes.
• Een deegroller om klei gelijkmatig uit te rollen, en bakpapier of een zeil als ondergrond.
• Een kommetje water en een spons om scheuren glad te strijken en onderdelen aan elkaar te plakken. Modulor adviseert bij FIMO air light om het oppervlak en je handen nat te houden bij het aanbrengen van delen, en een mes of houten gereedschap te gebruiken voor fijn werk.
• Een afsluitbare doos of zak om klei die je niet meteen gebruikt luchtdicht te bewaren.

Een veelgemaakte fout is te lang doorwerken in klei die al begint te drogen. Dan scheurt het oppervlak. Maak de klei licht vochtig met een natte vinger voor je verdergaat. Een tweede fout is te dikke stukken maken: die drogen langzaam en kunnen aan de binnenkant zacht blijven. Maak de wand liever niet te dik, en hol grotere figuren uit als dat kan. Een derde fout is te vroeg verven. Wacht tot de klei helemaal droog is, ook al voelt de buitenkant al hard.

Bewaar open klei verpakt in plastic. Voor een pauze midden in een project raadt Modulor aan het werkstuk te bevochtigen en luchtdicht te verpakken, zodat het niet uitdroogt. Een droge klomp is moeilijk weer bruikbaar te maken, dus sluit alles na gebruik goed af.

Ideeën om te maken met boetseerklei

Zoek je boetseerklei ideeën? Dit zijn eenvoudige projecten die ook voor beginners en kinderen lukken.

• Kommetjes en schaaltjes. Druk met je duim een kuiltje in een bol klei en strijk de rand glad. Ideaal voor sleutels of sieraden.
• Bladschaaltjes. Druk een blad in een platgerolde lap klei, snijd de rand bij en laat drogen. De nerf blijft zichtbaar.
• Dieren. Een egel, uil of kat is makkelijk te maken van bolletjes en worstjes.
• Hangers. Rol klei uit, steek er een vorm uit en prik een gaatje voor een touwtje.
• Sieradenhouders en kaarsenstandaarden. Een bol klei met een kuiltje volstaat. Gebruik voor een echte kaars alleen klei die daarvoor geschikt is en let op brandveiligheid.
• Namen en cijfers. Voor een kinderkamer of een tafelschikking. Rol dunne slierten en vorm de letters.
• Magneten en klein decor. Plak een magneetje achter een gedroogd figuurtje.

Bij ideeën voor kinderen werkt het goed om met een thema te beginnen, zoals dieren, eten of een eigen eiland. Zo hoeven ze niet na te denken over wat ze maken, en kan een verhaal de leidraad zijn. Meer technieken voor het vormen van klei vind je in ons stuk over boetseren.

Veelgestelde vragen over boetseerklei

Verder lezen

Polymeer klei is een kunststofklei die zacht blijft tot je hem in een gewone oven verhardt. Je kneedt en vormt hem, bakt hem ongeveer een half uur op lage temperatuur en het werkstuk is hard. Het is daardoor de makkelijkste klei om sieraden, miniaturen en kleine decoraties van te maken zonder keramische oven of draaischijf. Je hebt klei, een bakplaat en een thermometer nodig.

Op deze pagina leg ik uit wat polymeerklei is en hoe het zich verhoudt tot andere klei. Je leest hoe je polymeer klei bakt, hoe je stap voor stap oorbellen maakt en waar je op let bij het kopen van een set. Ook behandel ik de veiligheid, want dat onderdeel verdient aandacht. Een bekend merk is Fimo klei; het hele onderwerp hoort bij de pijler over klei boetseren.

Wat is polymeer klei?

Polymeerklei is een modelleerklei van kunststof. Ondanks de naam bevat hij geen klei in de zin van aarde. Volgens het overzicht op Wikipedia bestaat hij vooral uit pvc-hars met een vloeibare weekmaker en is hij in de jaren dertig ontstaan als mogelijke vervanger voor bakeliet. De naam klei komt van het gebruik: je vormt hem met je handen en hij gaat in de oven, net als aardewerk. Je kunt het achtergrondartikel over polymeerklei zelf lezen. Ik gebruik het alleen voor deze algemene achtergrond en niet voor de bakwaarden.

Het grote verschil met andere klei:

• Air dry klei droogt aan de lucht, is stugger en minder geschikt voor kleine details.
• Keramische klei wordt bij hoge temperatuur gestookt in een keramische oven en is daarna steenhard. Je leest er meer over in de gids over pottenbakken.
• Polymeer klei blijft zacht tot je hem bakt, heeft veel kleuren en past in een gewone oven.
• Boetseerklei blijft vaak altijd zacht en wordt gebruikt om te oefenen of een model te maken. Meer daarover staat bij boetseerklei.

Welke soorten polymeer klei zijn er?

Polymeerklei verschilt per merk en per lijn. Meestal vind je soorten met een andere zachtheid en een andere afwerking. Als voorbeeld nemen we de lijnen van Fimo. De instructies die een Britse webwinkel voor Fimo weergeeft noemen vier soorten: soft, professional, effect en leather-effect. De eerste drie bak je op 110 °C, leather-effect op 130 °C, telkens 30 minuten.

Andere merken hebben eigen waarden. Daarom is de eerste regel: bak nooit op een gok. Kijk op de verpakking van het merk dat je hebt. Veel merken hebben zachte klei voor beginners, stevigere klei voor fijn werk en lijnen met een effect, zoals glitter, metallic of doorschijnend.

Zachte klei kneed je makkelijk, ook met kleine handen. Hij is prettig voor beginners en voor kinderen, al blijft het advies om met een volwassene te werken en op leeftijdsaanduidingen te letten. Stevige klei houdt zijn vorm beter en is handig voor fijne details en miniaturen. Effectklei geeft een ander uiterlijk zonder dat je verf of poeder hoeft te gebruiken.

Polymeer klei bakken in de oven

Polymeerklei bakken is eenvoudig, maar nauwkeurigheid is belangrijk.

Stap 1: lees de verpakking

Elk merk geeft temperatuur en tijd. Houd je daaraan. Een hogere temperatuur maakt je werk niet sterker, maar kan de klei laten verbranden.

Stap 2: verwarm voor en meet de temperatuur

Verwarm de oven voor met boven- en onderwarmte. Zet een oventhermometer in de oven. De fabrikantinstructies voor Fimo adviseren een gewone huishoudthermometer, zoals een bimetaalthermometer, en geen glazen thermometer, omdat ovens vaak afwijken van wat je instelt.

Stap 3: leg je werk op bakpapier

Leg je figuurtjes of oorbellen op een bakplaat of een keramische tegel met bakpapier erop. Plat werk blijft zo vlak. Een figuurtje met een bolle kant krijgt geen platte plek als je het op een laagje watten of gekreukeld papier legt.

Stap 4: bak de aangegeven tijd

Voor Fimo soft is dat 30 minuten op 110 °C. Bak niet langer dan de verpakking zegt. Dikke werkstukken hebben soms meer tijd nodig. Lees daarom altijd wat de fabrikant daarover zegt.

Stap 5: laat afkoelen

Haal het stuk uit de oven en laat het afkoelen. Warme klei is nog buigzaam. Pas na afkoelen is hij hard.

Polymeer klei afbakken doe je dus in een gewone oven, niet in een magnetron. Wat je daarbij niet moet doen, lees je hieronder bij veiligheid.

Veiligheid bij polymeerklei

De fabrikantinstructies voor Fimo noemen onder meer dat je een temperatuur boven 130 °C niet moet gebruiken, dat je goed moet ventileren, dat je de oven niet tegelijk voor eten gebruikt en dat je de oven na het bakken schoonmaakt zonder pyrolytische reiniging. Ze raden aan om de klei weg te houden van meubels, vloeren, textiel, polystyreen en pvc zolang hij zacht is, en om afgewerkte stukken niet met eten, open vuur of warmtebronnen te gebruiken. Het Wikipedia-artikel meldt dat polymeerklei bij verbranding gassen kan geven en dat hij niet wordt aanbevolen voor bakjes voor eten en drinken.

Mijn praktische regels daarbij:

• Gebruik een eigen bakplaat of leg altijd bakpapier neer.
• Gebruik gereedschap dat je voor klei gebruikt niet meer voor voedsel.
• Was je handen na het werken en houd de klei weg van mond en ogen.
• Maak er alleen sieraden, decoraties en speelgoed voor decoratie van, geen servies.

Polymeer klei oorbellen maken in 7 stappen

Oorbellen zijn voor veel mensen de reden om met polymeerklei te beginnen. Ze zijn klein, snel klaar en je kunt er eindeloos mee variëren.

Wat heb je nodig?

• Polymeer klei in twee of drie kleuren, bijvoorbeeld terracotta, crème en een zachte kleur.
• Een roller of een glad glas om de klei uit te rollen.
• Een uitsteker of vormpje, bijvoorbeeld een druppel, cirkel of boog. Een set met vormpjes is handig.
• Een prikker of een tandenstoker voor het gaatje.
• Oorbelhaakjes en ringetjes, en een tangetje om te sluiten.
• Bakpapier, bakplaat en een thermometer.

Stap 1: kneed en meng

Kneed de klei tot hij zacht is. Wil je marmer, rol dan twee kleuren tot worstjes, draai ze om elkaar, vouw en rol een paar keer, maar niet te vaak. Meng je te lang door, dan krijg je een effen kleur.

Stap 2: rol een plaatje uit

Rol de klei uit tot een gelijkmatige plaat van een paar millimeter dik. Dat is een richtwaarde: te dun is breekbaar, te dik is zwaar in je oor.

Stap 3: steek de vormen uit

Druk je vormpje stevig door de klei en til hem op. Maak altijd twee gelijke stukken. Een draaiende beweging helpt voor een schone rand.

Stap 4: prik het gaatje

Prik met je prikker een gaatje bovenaan, niet te dicht bij de rand, zodat het ringetje straks niet uitscheurt.

Stap 5: maak de randen glad

Strijk de randen voorzichtig glad met je vinger. Een heel klein beetje babyolie of water op je vinger helpt tegen vingerafdrukken. Gebruik niet te veel.

Stap 6: bak ze

Leg de oorbellen op bakpapier en bak ze volgens je verpakking, bijvoorbeeld 30 minuten op 110 °C voor Fimo soft. Laat ze afkoelen.

Stap 7: monteer

Open een ringetje met twee tangetjes, haal het door het gaatje en door het haakje en sluit hem weer. Klaar.

Polymeer klei ideeën voor beginners

Zoek je polymeerklei ideeën? Dit zijn werkstukken die in een middag lukken.

Makkelijke ideeën

• Sleutelhangers: een letter of vorm met een oogje.
• Magneetjes: een figuurtje of fruitplakje, met een magneetje erop na het bakken.
• Hangertjes voor aan de kerstboom: uitgestoken vormen met een gaatje voor een lintje.
• Ringschaaltje: een klein, plat schaaltje voor je sieraden, bedoeld voor decoratie en niet voor eten.
• Kralen: rol bolletjes, prik er een gaatje in en rijg ze na het bakken aan een draadje.

Ideeën voor kerst

Maak sterren, kerstbomen, sneeuwvlokken en kleine cadeautjes. Rustige kleuren als wit, rood en groen geven een samenhangend geheel. Prik voor het bakken een gaatje in elk stuk.

Ideeën voor sieraden

Naast oorbellen kun je kettinghangers, armbandkralen en ringetjes maken. Een ring zelf vormen is lastiger. Begin liever met platte, uitgestoken vormen.

Voor kinderen

Kinderen kunnen met polymeerklei figuurtjes maken. Kies klei die bij de leeftijd past en zorg dat een volwassene de oven bedient. Fimo noemt in de instructies een leeftijd vanaf acht jaar met toezicht van een volwassene.

Polymeer klei kopen: waar let je op?

Polymeer klei kopen kan bij hobbywinkels, in webwinkels en soms bij winkelketens met een hobby-afdeling. Welke merken ze voeren, verschilt per winkel en per periode. Je ziet het assortiment bij ketens zoals Action of HEMA wisselen. Kijk dus eerst of je het merk en de kleuren vindt voor je erheen gaat.

Waar let je op?

• Het merk en de bakwaarden. Controleer de temperatuur en tijd en of je oven die kan halen.
• De zachtheid. Kies voor het eerst een zachte soort.
• Kleuren. Begin met een paar kleuren en wit. Witte klei is handig om tinten lichter te maken.
• Een set. Een set polymeerklei met een paar kleuren, vormpjes en een roller is een handige start. Let op de hoeveelheid klei: de blokjes zijn klein.
• Vormpjes. Een set polymeerklei vormpjes of uitstekers bespaart veel snijwerk, vooral voor oorbellen.
• De leeftijd. Op de verpakking staat voor welke leeftijd het geschikt is.

Kleuren mengen en bewaren

Een van de leukste dingen aan deze klei is dat je kleuren zelf kunt mengen. Kneed twee kleuren samen en je krijgt een derde. Met wit maak je een kleur lichter, met een klein beetje zwart donkerder. Wil je een zachte pasteltint, begin dan met veel wit en voeg een heel klein stukje kleur toe: het is makkelijker om kleur toe te voegen dan om weg te halen. Schrijf bij een mengsel dat je mooi vindt op hoeveel delen je van elke kleur hebt gebruikt, zodat je het later opnieuw kunt maken. Wil je een marmereffect, meng dan maar half en snijd de worst een paar keer door om te zien hoe het patroon verandert.

Bewaar blokjes die je niet gebruikt apart verpakt, koel en uit de zon, bijvoorbeeld in een doosje met bakpapier. Warmte en zonlicht kunnen de klei langzaam stug maken en kleuren veranderen. De Fimo-instructies waarschuwen daarnaast voor contact van zachte klei met polystyreen en pvc, dus gebruik geen doosjes van die materialen. Is een blokje krakerig geworden, kneed het dan geduldig door of meng er een stukje zachte klei doorheen. Heel oude klei geeft vaak niet meer mee en vervang je beter.

Je werkstuk afwerken

Na het bakken kun je je werkstuk afwerken.

• Schuren: met fijn nat schuurpapier haal je kleine oneffenheden weg. Doe dat onder water om stof te voorkomen.
• Verven: acrylverf past op gebakken klei. Laat de verf goed drogen.
• Vernissen: een laagje vernis maakt het oppervlak glanzend of juist mat en beschermt de verf. Kies een vernis die voor kunststof bedoeld is en volg de verpakking.
• Monteren: zet er haakjes, kettinkjes of een sleutelring aan.

Ook gebakken klei kun je beschilderen op dezelfde manier als je keramiek schildert, al is de ondergrond anders. Wil je de basis van het schilderen leren, kijk dan bij keramiek schilderen.

Veelgemaakte fouten met polymeerklei

1. De oven te heet zetten

Een hogere temperatuur maakt het werk niet sterker. Gebruik de temperatuur van de verpakking en een thermometer.

2. Te lang kneden met warme handen

Klei wordt zachter door de warmte van je handen en soms te zacht om mee te werken. Laat hem even afkoelen of leg hem kort in de koelkast.

3. Werken op een ondergrond die kleurt

Klei kan afgeven op papier of hout. Werk op een tegel, glas of een stuk bakpapier.

4. Alles te dun maken

Heel dunne delen breken. Houd het werkstuk een paar millimeter dik. Dat is een richtwaarde.

5. Gereedschap hergebruiken voor eten

Gebruik gereedschap dat je voor klei gebruikt niet meer in de keuken.

Veelgestelde vragen over polymeer klei

Verder lezen

Fimo klei is een merk polymeerklei dat zacht blijft tot je het in de oven verhardt. Je vormt een figuurtje, een sleutelhanger of een oorbel, zet het ongeveer een half uur op 110 graden in een gewone oven en het is hard. Daarom is Fimo zo populair bij beginners: je hebt geen oven voor keramiek nodig en geen draaischijf. Je hebt alleen kleur, geduld en een bakplaat nodig.

Op deze pagina lees je wat Fimo klei precies is, welke soorten er zijn, hoe je Fimo bakt en wat er mis kan gaan. Ook lees je waar je op let bij het kopen en welke ideeën het makkelijkst zijn voor een eerste keer. Het onderwerp is een onderdeel van klei boetseren, en Fimo is een bekend voorbeeld van polymeer klei.

Wat is Fimo klei?

Fimo is een merknaam voor polymeerklei, een modelleerklei die bestaat uit kunststof en geen echte klei bevat. Volgens het overzicht op Wikipedia bestaat polymeerklei vooral uit pvc-hars met een vloeibare weekmaker. Het materiaal is in de jaren dertig van de vorige eeuw ontstaan en de naam Fimo komt van de bijnaam van de dochter van poppenmaakster Käthe Kruse. Daarna werd het door Eberhard Faber op de markt gebracht. Je kunt dit achtergrondartikel over polymeerklei zelf nalezen als je daar meer over wilt weten. Het wordt hier alleen als algemene achtergrond gebruikt.

Voor jou is dit vooral belangrijk: Fimo klei droogt niet aan de lucht. Je kunt er dagenlang aan werken, en het blijft zacht tot je hem bakt. Daardoor is Fimo heel geschikt voor werkstukken met veel details, zoals miniatuur eten, dieren en sieraden. Het is een andere klei dan air dry klei, die aan de lucht hard wordt en minder fijn is voor details, en een heel andere dan keramische klei, die in een speciale oven wordt gestookt. Een overzicht van alle soorten vind je in de pijler over klei boetseren.

Welke soorten Fimo klei zijn er?

Het merk heeft meerdere lijnen, die je vaak naast elkaar in de winkel ziet. De bakinstructies verschillen per lijn. Volgens de fabrikantinstructies zoals een Britse webwinkel die weergeeft gaat het om deze waarden:

De pagina geeft ook aan dat je met boven- en onderwarmte bakt, de oven voorverwarmt en op een bakplaat met bakpapier werkt.

Fimo soft is de zachtste en de beste keuze voor beginners. Hij is makkelijk te kneden en er is een grote kleurkeuze. Fimo professional is wat steviger en blijft beter in vorm, wat prettig is voor fijn werk. Fimo effect heeft een bijzondere afwerking, zoals glitter, metallic of doorschijnend. Leather-effect lijkt na het bakken op leer en is geschikt voor kleine sieraden en accessoires.

De exacte productnamen en kleuren wisselen, dus kijk op de verpakking wat je koopt. Voor de eerste keer koop je het best een kleine set van een paar kleuren en een wit blokje voor menging.

Fimo klei bakken: stap voor stap

Fimo bakken is eenvoudig, maar het gaat om nauwkeurigheid met de temperatuur.

Stap 1: verwarm de oven voor

Zet je oven op de temperatuur voor jouw soort klei, bijvoorbeeld 110 °C voor Fimo soft. Gebruik boven- en onderwarmte en geen heteluchtstand, tenzij de verpakking dat aangeeft. Voorverwarmen is belangrijk, zodat je klei niet langzaam langs het verkeerde temperatuurbereik gaat.

Stap 2: gebruik een oventhermometer

Een gewone oven wijkt vaak af van de ingestelde temperatuur. De instructies adviseren een gewone thermometer voor huishoudelijk gebruik, bijvoorbeeld een bimetaalthermometer, en geen glazen thermometer. Zet die in de oven om te controleren of je echt op de juiste temperatuur zit.

Stap 3: leg je werkstuk op bakpapier

Leg je figuurtje op een bakplaat met bakpapier. Gebruik geen aluminiumfolie zonder papier eronder, want de klei kan er glanzende plekken van krijgen. Dit is een algemene ervaringsregel en geen instructie van de fabrikant.

Stap 4: bak 30 minuten

Bak het stuk volgens de verpakking, voor de lijnen hierboven 30 minuten. Dezelfde instructies waarschuwen dat je de hardingstijd niet moet overschrijden. Heb je een dik stuk? Kijk dan op de verpakking of het langer moet, en bak niet te heet om dit te compenseren.

Stap 5: laat afkoelen

Haal het stuk uit de oven en laat het afkoelen. Pas als het koud is, is het echt hard. Warme Fimo voelt nog buigzaam, en als je er dan aan duwt, kan hij vervormen.

Veiligheid bij Fimo klei bakken

Ook al is Fimo klei bedoeld voor thuis, het blijft een kunststof dat je op de juiste manier moet gebruiken. De instructies van de fabrikant, zoals de Britse webwinkel ze weergeeft, noemen onder meer:

• Overschrijd 130 °C niet, want dan kunnen schadelijke gassen vrijkomen.
• Ventileer goed tijdens het bakken.
• Gebruik de oven niet tegelijk om te koken en bak Fimo niet in de magnetron.
• Laat de klei niet in contact komen met meubels, vloeren, kleding, polystyreen en pvc zolang hij nog zacht is.
• Reinig de oven na het bakken goed en gebruik geen pyrolytische reiniging.
• Houd klei uit de mond en uit de ogen en was je handen na het werken.
• Het is aanbevolen voor kinderen vanaf acht jaar, met toezicht van een volwassene.
• Gebruik afgewerkte stukken niet met eten, open vuur of warmtebronnen.

Het achtergrondartikel op Wikipedia bevestigt dat een te hoge temperatuur of een slecht werkende oven gassen kan geven, en dat polymeerklei niet wordt aanbevolen voor bakjes voor eten en drinken. Mijn advies is daarom: bewaar je Fimo en je gereedschap voor de klei apart van je keukengerei. Gebruik een eigen bakplaat of leg altijd bakpapier neer, en maak er geen mok, bord of bestek van.

Fimo klei kopen: waar let je op?

Wil je Fimo klei kopen, dan heb je een paar keuzes. Fimo is te koop bij hobbywinkels, bij webwinkels en soms bij winkelketens met een hobby-afdeling. Welke winkels het wel of niet voeren, wisselt per vestiging en per periode, dus kijk zelf bij je dichtstbijzijnde winkel voor je erheen gaat. Dat geldt ook als je op zoek bent naar Fimo bij Action of HEMA: het assortiment kan er anders zijn dan een gespecialiseerde hobbywinkel.

Let bij het kopen op deze punten:

• De soort. Kies voor beginners Fimo soft. Voor fijn werk kan professional beter zijn.
• Het aantal kleuren. Een set met een paar kleuren is voor een eerste keer genoeg. Je kunt kleuren mengen, en met wit en zwart maak je lichter en donkerder.
• Wit. Een blokje wit is handig voor lichtere tinten. Witte Fimo kopen is vaak mogelijk als losse blok.
• Het gewicht. Een blokje is klein. Voor sieraden en miniaturen is een paar blokjes genoeg, maar voor een groter werkstuk heb je meer nodig.
• De houdbaarheid. Klei in een gesloten verpakking blijft lang goed, maar klei die lang open heeft gelegen of warm heeft gestaan, kan stug worden.
• Een set met voorbeelden. Er zijn sets met een boekje met stappenplannen, handig voor het eerste werkstuk. Een voorbeeldboekje met stap voor stap voorbeelden helpt je op weg.

Gereedschap heb je weinig nodig: een glad werkblad of tegel, een deegroller of een glad flesje, een scherp mesje, een prikker en bakpapier. Een tandenstoker doet het uitstekend voor details.

Werken met Fimo klei: zo pak je het aan

Voor je gaat bakken, ga je eerst werken met de klei.

Kneden. Fimo klei is in de verpakking vaak stug. Kneed hem eerst met je handen en rol hem tot een worstje, vouw hem dubbel en herhaal. De warmte van je handen maakt hem zacht. Dit kost een paar minuten en is nodig voor een gelijkmatig materiaal.

Kleuren mengen. Je kunt kleuren mengen door ze samen te kneden. Zo maak je zelf een tint die je niet in de winkel vindt. Is het mengsel streperig? Dan heb je een marmereffect, wat vaak mooi is voor oorbellen en hangers.

Vormen. Rol, plet en snijd. Een ronde bol maak je tussen je handpalmen, een worstje onder je vingers op het werkblad. Met een mesje maak je snedes, met een prikker gaatjes en lijntjes.

Verbinden. Twee stukken Fimo hechten door druk. Druk ze zacht aan en strijk de naad glad met je vinger.

Werkbladen schoon houden. Fimo neemt kleur en stof op. Houd je handen en je werkblad schoon, en wissel van kleur met een vochtig doekje of babydoekje om je handen te reinigen.

Fimo klei ideeën en voorbeelden voor beginners

Zoek je Fimo ideeën? Deze werkstukken zijn eenvoudig genoeg voor een eerste keer en laten zien wat het materiaal kan.

Makkelijke ideeën

• Paddenstoeltjes: een witte steel, een rode bol als hoed en witte stippen.
• Fruitschijfjes: een gekleurde cilinder met patroon, in plakjes gesneden, als magneet of hanger.
• Sleutelhangers: een vormpje of letter met een oogje voor de ring.
• Magneetjes: kleine figuurtjes met een magneetje op de achterkant na het bakken.
• Kerstballen en hangertjes: uitgestoken vormpjes met een gaatje voor een lint.

Fimo klei ideeën voor sieraden

Oorbellen zijn een favoriet voor beginners. Rol een plaatje, steek met een vormpje twee gelijke figuurtjes uit, prik een gaatje en bak ze. Na het bakken zet je er een oorbelhaakje aan. Je kunt marmer maken door twee kleuren half te mengen. Op de pagina over polymeer klei staat meer over sieraden maken.

Ideeën met dieren en eten

Miniatuurdieren, zoals een egel, een kat of een uil, zijn leuk en laten zien hoe vormen opgebouwd worden uit bollen en worstjes. Miniatuur eten, zoals een croissant, een donut of een ijsje, is populair als hanger of decoratie. Houd er rekening mee dat ze er alleen uitzien als eten en nooit gegeten mogen worden.

Ideeën voor kerst

Maak sneeuwmannen, sterren, kerstbomen en kleine pakjes. Prik voor het bakken een gaatje, zodat je er een draadje door kunt halen. Houd de kleuren rustig, bijvoorbeeld wit, rood en groen, voor een samenhangend geheel.

Je werkstuk afwerken na het bakken

Na het bakken is je werkstuk hard maar nog mat. Je kunt het op verschillende manieren afwerken.

• Schuren: met nat schuurpapier haal je oneffenheden weg. Doe dat onder water of met een masker, zodat je geen stof inademt.
• Verven: met acrylverf kun je details toevoegen. Laat de verf goed drogen.
• Vernissen: een laagje vernis geeft glans en beschermt de verf. Kies een vernis die voor kunststof of polymeerklei bedoeld is en volg de aanwijzing op de verpakking.
• Sieraden afmaken: met een oogje, een ringetje en een haakje maak je er een oorbel of hanger van.

Fimo klei bewaren

Een aangebroken blokje klei bewaar je het best apart verpakt, op een koele plek en uit de zon. Warmte laat de klei langzaam stug worden, en zonlicht kan kleuren aantasten. Veel mensen wikkelen een restje in bakpapier of doen het in een dicht doosje. Gebruik geen kunststof dat zacht wordt door contact met de klei, want de weekmaker in polymeerklei kan sommige plastics aantasten. Dat staat ook in de bovengenoemde instructies, die waarschuwen voor contact met polystyreen en pvc zolang de klei nog zacht is. Rolt je klei na lang liggen krakerig, kneed hem dan geduldig door of meng er een nieuw, zacht stukje klei doorheen. Heel oude klei geeft dikwijls niet meer mee en kun je beter vervangen.

Veelgemaakte fouten met Fimo klei

1. Te heet of te lang bakken

Een te hoge temperatuur kan de klei bruin maken en schadelijke dampen geven. Gebruik altijd een thermometer en houd je aan de tijd op de verpakking.

2. Zachte klei laten liggen

Fimo klei blijft zacht in de warmte en kan aan kleding en meubels plakken of vlekken geven. Werk op een tegel of een stuk glad papier.

3. Stof en pluisjes in het werkstuk

Klei trekt vezels en stof aan. Werk met schone handen en op een schoon blad, en haal pluisjes met een tandenstoker weg voor het bakken.

4. Te dun werken

Heel dunne stukjes breken makkelijk, vooral bij oorbellen en hangers. Houd het stuk ten minste enkele millimeters dik. Dit is een richtwaarde, geen merkregel.

5. Keukengerei gebruiken voor klei en daarna voor eten

Gebruik je een mesje of rolletje voor klei, gebruik het dan niet meer voor voedsel. Bewaar het apart.

Veelgestelde vragen over Fimo klei

Verder lezen