Boetseerklei: welke soort kies je en wat maak je ermee?

Boetseerklei is klei die je met je handen kunt vormen tot figuurtjes, kommen en versieringen. Er zijn grofweg drie soorten: zelfdrogende boetseerklei die aan de lucht hard wordt, ovenhardende klei zoals polymeerklei die je in een gewone oven bakt, en keramische klei die in een speciale keramiek oven gestookt moet worden. Welke je kiest hangt af van wat je maakt en wie ermee werkt.

Wie klei zoekt om te boetseren, komt snel in de war. In de winkel liggen zakken met dezelfde naam, maar met heel verschillende eigenschappen. De ene soort hoef je alleen te laten drogen, de andere moet bakken, en sommige soorten mogen nooit in de keukenoven. In deze gids lees je wat het verschil is, hoe je de juiste klei kiest voor kinderen of beginners, hoe je hem verft en welke ideeën je makkelijk zelf kunt maken. Wil je eerst het grote geheel? Begin dan bij onze pagina over klei boetseren.

Wat is boetseerklei en wat is de functie ervan?

Boetseren betekent dat je met je handen een vorm geeft aan klei. Het Nederlandse Wikipedia-artikel over pottenbakken legt het kort uit: bij boetseren wordt met de handen een vorm gegeven aan de klei. Het is dus een verzamelnaam voor klei die geschikt is om te kneden en te vormen. Hoe je hem daarna hard maakt, verschilt per soort.

Wat is de functie van boetseerklei? Eigenlijk twee dingen. Voor kinderen en hobbyisten is het een manier om zonder gereedschap iets te maken en te leren met je handen te werken. Voor beeldhouwers en keramisten is het een materiaal om modellen en definitieve werkstukken van te maken. In beide gevallen blijft het uitgangspunt hetzelfde: een zacht, kneedbaar materiaal waar je met duimen en eenvoudig gereedschap vorm in aanbrengt.

De drie soorten boetseerklei

Het belangrijkste onderscheid is hoe de klei hard wordt. Dat bepaalt wat je ermee kunt doen.

Zelfdrogende boetseerklei

Zelfdrogende boetseerklei, ook wel luchtdrogende klei genoemd, wordt hard door te drogen aan de lucht. Fabrikant Staedtler schrijft over de klei uit zijn FIMOair-reeks dat die uithardt door natuurlijk aan de lucht te drogen, en dat het enkele uren tot enkele dagen duurt voor hij helemaal hard is, afhankelijk van de dikte. Een oven is niet nodig. Dit is de makkelijkste vorm, en daarom ook de populairste voor kinderen.

De keerzijde: zelfdrogende boetseerklei is niet zo sterk als gebakken klei, en niet waterdicht. Een kommetje om sieraden in te leggen kan prima, maar een beker waaruit je drinkt, maak je er niet mee. Dat heeft te maken met de manier waarop hij hard wordt. Er vindt geen stookproces plaats zoals bij keramische klei.

Ovenhardende boetseerklei

Ovenhardende klei is meestal polymeerklei. Die blijft soepel tot je hem bakt in een gewone keukenoven, bij een lage temperatuur, waarna hij hard wordt. Fimo is de bekendste merknaam. Deze klei is sterk, kleurvast en geschikt voor kleine voorwerpen en sieraden. Omdat het een eigen onderwerp is, hebben we er aparte pagina’s over: lees meer over fimo klei en polymeer klei.

Let op dat de oven niet voor elke soort geldt. Ovenhardende polymeerklei mag erin, zelfdrogende klei niet. Verwar ze niet.

Keramische boetseerklei

Keramische klei is natuurlijke klei die in een keramiek oven wordt gestookt bij hoge temperatuur en daarna keramiek is: hard, duurzaam en, met glazuur, geschikt voor servies. Je kunt hem boetseren, opbouwen of draaien. Een Zweedse keramiekleverancier legt uit dat klei voor opbouwen en beeldhouwen vaak meer en grovere chamotte bevat, omdat dat de klei steviger maakt en de vorm beter vasthoudt. Voor het draaien kies je juist een gladdere klei. Dat gehele traject lees je terug in onze gids over pottenbakken.

Welke boetseerklei kies je?

Het antwoord hangt af van drie vragen.

1. Wie gaat ermee werken? Voor jonge kinderen is zelfdrogende boetseerklei het veiligst en simpelst. Je hoeft geen oven te gebruiken.
2. Wat wil je maken? Decoratie en figuurtjes kunnen van zelfdrogende klei. Sieraden en kleine blijvende voorwerpen passen bij polymeerklei. Servies en dingen die water moeten houden, vragen om keramische klei en glazuur.
3. Heb je een oven? Heb je alleen een keukenoven, dan zijn polymeerklei en zelfdrogende klei je opties. Een keramiek oven is alleen nodig voor keramische klei. Je kunt je werk ook laten stoken bij een atelier.

Boetseerklei voor beginners

Voor wie net begint, is zelfdrogende klei de laagdrempelige start. Hij is vergevingsgezind: je kunt aanpassen zolang hij nog zacht is en je hoeft niets te bakken. Voor beginners die later naar keramiek willen, is het slim om daarna te proeven aan echte klei op een workshop.

Boetseerklei voor kinderen

Voor kinderen vooral zelfdrogende klei in vrolijke kleuren, in kleine porties. Let op de aanduiding op de verpakking en volg de leeftijdsaanbeveling. Kleine kinderen werken liever met zachte, gekleurde klei zonder gereedschap. Een zeil of bakpapier op tafel scheelt schoonmaken.

Boetseerklei kopen: waar en waar let je op?

Kopen kan vrijwel overal. Je vindt klei bij hobbywinkels, drogisterijen en budgetketens, en online. Winkels als Action, Hema en Wibra hebben regelmatig een eigen aanbod van zelfdrogende en gekleurde boetseerklei, maar de assortimenten wisselen, dus kijk in de winkel of op de website wat er op dit moment ligt. Waar je ook koopt, let op deze punten.

• Soort. Staat er op de verpakking zelfdrogend, ovenhardend of voor keramiek? Lees dat voor je koopt.
• Gewicht. Een klein pakje voor een kinderproject is genoeg. Voor grotere vormen heb je een of meer kilo’s nodig.
• Kleur. Gekleurde boetseerklei kopen is handig voor kinderen en kleine figuurtjes, maar wit of terracotta verf je daarna zelf.
• Houdbaarheid. Zelfdrogende klei droogt uit als de verpakking open is geweest. Kies een pak dat goed gesloten is.
• Prijs per kilo. Vergelijk de prijs per kilo, niet per pakje. Prijzen wisselen, dus noem ik hier geen bedragen.

Boetseerklei drogen, verven en afwerken

Drogen

Laat zelfdrogende klei rustig aan de lucht drogen. Staedtler schrijft bij FIMOair dat je het drogen niet moet versnellen met een föhn of in de zon, en dat je het werkstuk regelmatig omdraait zodat het gelijkmatig droogt en niet krom trekt. Dikkere stukken hebben meer tijd nodig dan dunne.

Een andere leverancier, Modulor, beschrijft voor FIMO air light dat het droogt in ongeveer 24 uur aan de lucht, en dat het werk daarbij maar weinig krimpt. Dat is een voorbeeld voor één product. Andere merken verschillen, dus volg altijd de aanwijzing op de verpakking.

Boetseerklei in de oven?

Dit is de meest gestelde vraag: kan deze klei in de oven? Het antwoord is: alleen als het ovenhardende klei is. Voor FIMO air light staat op de pagina van Modulor uitdrukkelijk dat je hem niet in een gewone oven moet harden. Zelfdrogende klei is er bovendien niet voor gemaakt en kan beschadigen. Ovenhardende polymeerklei volgt de temperatuur en tijd op de verpakking. Keramische klei heeft een speciale oven nodig. Lees voor die laatste soort onze uitleg over de keramiek oven.

Boetseerklei verven

Je kunt pas verven als de klei helemaal droog is. Staedtler noemt dat uitgeharde FIMOair kan worden gevijld, gezaagd, geboord, geverfd en gelakt. Modulor adviseert te wachten tot het werk volledig is uitgehard en afgekoeld voor je gaat boren, plakken, verven of lakken, en gewone hobbyverf te gebruiken.

Zo verf je in een paar stappen:

1. Laat het werk volledig drogen.
2. Veeg stof af met een droge kwast.
3. Verf in dunne lagen met acrylverf of hobbyverf en laat elke laag drogen.
4. Voeg details toe met een fijn penseel.
5. Lak het werk als je het sterker of glanzender wilt hebben.

Wil je weten hoe je het schilderen op klei en keramiek verder aanpakt? Lees dan de gids over keramiek schilderen.

Gereedschap, bewaren en veelgemaakte fouten

Je hebt weinig nodig om te beginnen. Je handen zijn het belangrijkste gereedschap, aangevuld met een paar eenvoudige hulpmiddelen.

• Houten of kunststof stokjes voor details, gaatjes en lijntjes.
• Een deegroller om klei gelijkmatig uit te rollen, en bakpapier of een zeil als ondergrond.
• Een kommetje water en een spons om scheuren glad te strijken en onderdelen aan elkaar te plakken. Modulor adviseert bij FIMO air light om het oppervlak en je handen nat te houden bij het aanbrengen van delen, en een mes of houten gereedschap te gebruiken voor fijn werk.
• Een afsluitbare doos of zak om klei die je niet meteen gebruikt luchtdicht te bewaren.

Een veelgemaakte fout is te lang doorwerken in klei die al begint te drogen. Dan scheurt het oppervlak. Maak de klei licht vochtig met een natte vinger voor je verdergaat. Een tweede fout is te dikke stukken maken: die drogen langzaam en kunnen aan de binnenkant zacht blijven. Maak de wand liever niet te dik, en hol grotere figuren uit als dat kan. Een derde fout is te vroeg verven. Wacht tot de klei helemaal droog is, ook al voelt de buitenkant al hard.

Bewaar open klei verpakt in plastic. Voor een pauze midden in een project raadt Modulor aan het werkstuk te bevochtigen en luchtdicht te verpakken, zodat het niet uitdroogt. Een droge klomp is moeilijk weer bruikbaar te maken, dus sluit alles na gebruik goed af.

Ideeën om te maken met boetseerklei

Zoek je boetseerklei ideeën? Dit zijn eenvoudige projecten die ook voor beginners en kinderen lukken.

• Kommetjes en schaaltjes. Druk met je duim een kuiltje in een bol klei en strijk de rand glad. Ideaal voor sleutels of sieraden.
• Bladschaaltjes. Druk een blad in een platgerolde lap klei, snijd de rand bij en laat drogen. De nerf blijft zichtbaar.
• Dieren. Een egel, uil of kat is makkelijk te maken van bolletjes en worstjes.
• Hangers. Rol klei uit, steek er een vorm uit en prik een gaatje voor een touwtje.
• Sieradenhouders en kaarsenstandaarden. Een bol klei met een kuiltje volstaat. Gebruik voor een echte kaars alleen klei die daarvoor geschikt is en let op brandveiligheid.
• Namen en cijfers. Voor een kinderkamer of een tafelschikking. Rol dunne slierten en vorm de letters.
• Magneten en klein decor. Plak een magneetje achter een gedroogd figuurtje.

Bij ideeën voor kinderen werkt het goed om met een thema te beginnen, zoals dieren, eten of een eigen eiland. Zo hoeven ze niet na te denken over wat ze maken, en kan een verhaal de leidraad zijn. Meer technieken voor het vormen van klei vind je in ons stuk over boetseren.

Veelgestelde vragen over boetseerklei

Verder lezen