Aquarel penselen zijn zacht, houden veel water vast en hebben een fijne punt. Voor beginners is een set van drie genoeg: een rond penseel maat 8, een rond penseel maat 4 en een plat penseel van ongeveer 2 cm. Synthetische haren zijn goedkoper en duurzaam, natuurhaar zoals marter of eekhoorn houdt meer water vast maar is duurder.
Bij aquarel doet het penseel meer dan bij andere verf. Het draagt het water, regelt hoeveel verf op het papier komt en bepaalt hoe zacht of scherp een rand wordt. Daarom is het de moeite waard om aquarel penselen met zorg te kiezen. In dit artikel lees je waar het haar van gemaakt is, welke vormen en maten je nodig hebt, hoe je een eenvoudige set samenstelt en hoe je je penselen verzorgt. Wil je eerst de basis? Lees dan onze gids schilderen voor beginners en de gids over aquarel schilderen.
Kort samengevat
- Een goed aquarel penseel houdt veel water vast en heeft een fijne punt die terugveert.
- Natuurhaar (marter, eekhoorn) is zacht en duur, synthetisch is voordeliger en duurzamer.
- Een beginnersset: rond 8, rond 4 en een plat penseel van ongeveer 2 cm.
- Spoel penselen direct uit en laat ze drogen met de haren omhoog.
- Gebruik aquarel penselen niet voor acryl of olieverf.
Waaraan herken je een goed aquarel penseel
Een aquarel penseel moet drie dingen kunnen. Het moet veel water en verf opnemen, die gelijkmatig afgeven en na het schilderen terugveren tot een fijne punt. Dat bepaalt het haar, de vorm en de kwaliteit van de ferrule, de metalen huls die de haren vasthoudt.
Test een penseel in de winkel, als dat kan. Maak de haren nat, schud het water eruit en kijk of de punt netjes samenkomt. Een penseel met een puntje dat uitwaaiert of met haren die alle kanten op staan, is niet geschikt voor fijn werk. Controleer ook of de huls stevig vastzit en of er geen haren loslaten als je er met je vinger overheen strijkt.
Natuurhaar of synthetisch
De Nederlandstalige Wikipedia over het penseel noemt als haarsoorten onder meer marter, das, eekhoorn, rund, kameel en synthetische vezels. Marter en eekhoorn zijn het duurst. Penselen met zacht haar worden onderscheiden van kwasten, die doorgaans van stijf varkenshaar zijn gemaakt en meer penseelstreken laten zien.
Natuurhaar
Natuurhaar, zoals marter (vaak ‘kolinsky’) of eekhoorn, is zacht en houdt veel water vast. Daardoor kun je een lang vloeiend vlak in één keer schilderen zonder steeds opnieuw verf op te nemen. De punt blijft goed in vorm. Het nadeel is de prijs, en dat je er zorgvuldig mee moet omgaan.
Synthetisch
Synthetische penselen zijn volgens Wikipedia duurzamer en veel goedkoper. Vroege versies hielden weinig verf vast, maar dat is verbeterd: tegenwoordig maken fabrikanten synthetische aquarel penselen die dicht bij natuurhaar komen. Voor beginners is dit een slimme keuze. Je kunt ze ruwer behandelen, en ze zijn niet duur als er één kapotgaat.
Mengsels
Sommige penselen combineren natuurlijk en synthetisch haar. Ze houden meer water vast dan zuiver synthetisch en zijn goedkoper dan zuiver natuurhaar. Een goede middenweg als je meer wilt dan een eenvoudige beginnersset.
Vormen van aquarel penselen
De Engelstalige Wikipedia over het penseel beschrijft de gebruikelijke vormen. Een rond penseel heeft een puntige kop met lange, dicht op elkaar staande haren, en wordt gebruikt voor details. Een plat penseel verspreidt verf snel over een vlak. Een filbert is een plat penseel met een afgeronde kop. De Nederlandstalige Wikipedia vermeldt dat ronde penselen worden gebruikt voor lijnen met dunne verf, en noemt de langste en dunste ronde penselen ‘slepers’. Voor aquarel zijn dit de belangrijkste vormen.
- Rond penseel. Het allroundpenseel voor aquarel. Met een grote maat schilder je vlakken, met de punt lijnen en details.
- Plat penseel. Voor brede washes, luchten en achtergronden. Een plat penseel van 2 tot 3 cm is ideaal.
- Sleper (rigger). Een lang, dun penseel voor takken, grassprieten en lange lijnen.
- Waaierpenseel. Voor texturen, zoals gras, bladeren en haar.
- Filbert. Voor zachte randen en bladeren, een stap verder dan beginner.
- Wash-penseel (mop). Een groot, zacht penseel dat enorm veel water vasthoudt. Handig voor grote vlakken en nat-in-nat.
Welke maten heb je nodig
De maten verschillen per merk, maar als richtwaarde kun je dit aanhouden:
- Rond 2 tot 4: details en kleine lijnen.
- Rond 6 tot 8: de maat die je het meest gebruikt, voor vormen en bladeren.
- Rond 10 tot 12: grotere vlakken en nat-in-nat werk.
- Plat 1 tot 3 cm: achtergronden en luchten.
Hoe groter het penseel, hoe meer water het vasthoudt. Dat betekent dat je met één groot penseel een grote lucht in één keer kunt schilderen. Gebruik voor fijne details een klein penseel met een fijne punt. Kijk bij het kopen naar de maat in millimeters, want het nummer zegt weinig over de echte grootte.
Een beginnersset samenstellen
Je hebt voor aquarel weinig penselen nodig. Deze set is genoeg voor de eerste maanden:
- Een rond penseel maat 8 voor de meeste werk.
- Een rond penseel maat 4 voor details.
- Een plat penseel van 2 cm voor luchten en achtergronden.
- Eventueel een sleper voor lange lijnen.
Aquarel penselen kopen kan bij hobbywinkels, kunstenaarswinkels en online. Een aquarel penselen set is voor beginners vaak voordeliger dan losse penselen, maar kijk of er geen onnodige penselen in zitten. Een set van drie tot vijf goed gekozen penselen is beter dan twintig goedkope. Meer algemene informatie over penselen en het onderhoud ervan vind je in onze gids over penselen.
Aquarel penselen verzorgen
Goede zorg zorgt ervoor dat je penselen jaren meegaan.
- Spoel direct na gebruik met schoon, lauw water. Laat verf nooit in het penseel opdrogen.
- Gebruik geen heet water. Dat kan de lijm in de huls aantasten en de haren losmaken.
- Laat ze nooit op de haren staan in een pot water. De Wikipedia waarschuwt dat dit de penselen beschadigt.
- Breng de punt in vorm met je vingers en laat het penseel liggend of met de haren omhoog drogen.
- Bewaar ze in een etui of een pot met de haren omhoog, op een droge plek.
- Bescherm natuurhaar tegen motten, bijvoorbeeld in een afgesloten etui.
- Gebruik ze alleen voor aquarel. Aquarel penselen zijn te zacht voor acryl of olieverf en slijten snel als je ze daarvoor gebruikt.
Aquarel penselen bij je werkplek
Aquarel schilder je meestal plat op tafel of op een licht schuine plank. Een palet met mengvakken en een glas water horen bij je penselen. Werk je graag rechtop, bijvoorbeeld met een aquarelblok op een tafelezel, zet dan de hoek van je schildersezel schuin zodat de verf niet wegloopt. Heel natte aquarel loopt immers snel naar beneden. Goed licht helpt je de kleuren te beoordelen: lees meer in ons artikel over de daglichtlamp. Wie liever op een hard oppervlak schildert, zoekt het in speciaal aquarelcanvas of een aquarelpaneel, dat anders is dan het gewone schilderdoek.
Veelgemaakte fouten
- Een te groot of te klein penseel kiezen. Begin met rond 8.
- Het penseel uitkleuren in schoon water. Gebruik twee potten water: een om uit te spoelen en een voor schoon water.
- Aquarel penselen voor acryl gebruiken. Dat verslijt de haren.
- Hard drukken. Een aquarel penseel werkt met water, niet met kracht.
- Penselen in water laten staan. De punt buigt en blijft kromgetrokken.
Aquarel penselen kopen: waar let je op in de winkel?
Wie aquarel penselen kopen wil, ziet in een hobbywinkel meteen een muur vol varianten. Een paar eenvoudige controles helpen je een goede keuze te maken, ook zonder veel ervaring.
- Test de punt. Bij een nat penseel moet de haren samen een scherpe punt vormen. Een penseel dat uitwaaiert, is minder geschikt voor details.
- Controleer de veerkracht. Druk het penseel zachtjes op je hand: het moet snel terugveren naar de oorspronkelijke vorm.
- Kijk naar de ferrule. Dat is de metalen huls. Die moet stevig vast zitten, zodat er geen haren uitvallen.
- Voel de steel. Een lichte, goed uitgebalanceerde steel is prettiger dan een zware.
Koop in het begin geen grote set van dertig penselen. Een kleine set met een paar kwaliteitspenselen werkt beter dan veel goedkope exemplaren die snel uitzakken.
Een aquarel penselen set samenstellen voor beginners
Voor beginners zijn aquarel penselen voor beginners vaak handiger als je ze zelf combineert dan als je een vaste set neemt. Een praktische basis ziet er zo uit:
- Een grote ronde of platte kwast voor lucht, achtergrond en waterige vlakken.
- Een middelgrote ronde kwast als allroundpenseel voor het meeste werk.
- Een kleine ronde kwast met een fijne punt voor details en lijnen.
Met drie penselen kom je ver. Voeg later een waaierkwast, een lijnkwast of een groter wassingspenseel toe als je merkt dat je daar iets aan mist. Zo geef je je geld uit aan wat je echt gebruikt.
Zoek je meer achtergrond bij het schilderen zelf? Op de pagina over aquarel schilderen staat hoe je met water en pigment werkt, en op de pagina over penselen lees je meer over de soorten kwasten in het algemeen.
Van penseel naar techniek: wat je ermee kunt doen
Het penseel stuurt wat je op papier doet. Een paar korte oefeningen laten je voelen wat elk penseel kan.
- Lijntjes trekken. Met alleen de punt maak je dunne lijnen, met meer druk dikkere. Oefen een rij lijnen met steeds meer druk.
- Een gelijkmatige vlakwas. Trek met een groot penseel een vlak in horizontale banen, steeds iets overlappend, en kantel het papier licht.
- Nat-in-nat. Maak het papier nat en laat kleur erin vloeien. Het penseel dat veel water vasthoudt, is hier het prettigst.
- Droogpenselen. Neem weinig water en sleep het penseel over ruw papier voor een gebroken, korrelige lijn.
Door deze oefeningen een paar keer te doen, leer je je penselen kennen. Je merkt welk penseel het meeste water vasthoudt, welk het snelste droogt en welk het beste een puntige lijn geeft. Maak er een proefblad van en bewaar het bij je penselen, als naslag voor later.
Veelgestelde vragen over aquarel penselen
Welke aquarel penselen heb je nodig als beginner?
Een rond penseel maat 8, een rond penseel maat 4 en een plat penseel van ongeveer 2 cm. Meer is in het begin niet nodig.
Natuurhaar of synthetisch voor aquarel?
Natuurhaar is zachter en houdt meer water vast, maar is duur. Synthetisch is goedkoper en duurzamer en voor beginners een goede keuze.
Wat is het verschil tussen een rond en een plat penseel?
Een rond penseel heeft een puntige kop voor details en lijnen. Een plat penseel heeft een rechte rand en verspreidt verf snel over een vlak.
Kun je aquarel penselen ook voor acrylverf gebruiken?
Het kan, maar het slijt de zachte haren snel. Gebruik aparte penselen voor acryl en aquarel.
Hoe maak je aquarel penselen schoon?
Spoel ze direct uit met lauw water, breng de punt in vorm en laat ze drogen met de haren omhoog. Gebruik geen heet water.
Hoe bewaar je aquarel penselen?
Met de haren omhoog in een pot of liggend in een etui, op een droge plek. Zet ze nooit op de haren in water.
Wat betekent kolinsky?
Een benaming voor marterhaar, dat als een van de beste soorten natuurhaar voor aquarel penselen geldt. Het is zacht, houdt veel water vast en veert goed terug.
Hoeveel kosten goede aquarel penselen?
Dat varieert sterk. Synthetische penselen zijn voordelig, natuurhaar kan veel duurder zijn. Voor beginners volstaan goede synthetische penselen.
Verder lezen
Met de juiste aquarel penselen schilder je soepeler en gaat de punt langer mee. Lees verder in onze gids aquarel schilderen en bij penselen. Zorg voor een goede werkplek met een palet en een daglichtlamp. De basis staat in schilderen voor beginners.
Kies een rond penseel maat 8, een blok aquarelpapier en begin met een blauwe wash.