Plectrum kiezen: dikte, vorm en materiaal voor beginners

Een plectrum is een klein, plat stukje materiaal, meestal plastic, waarmee je de snaren van een gitaar aanslaat. Als beginner kies je het best een plectrum van gemiddelde dikte, ongeveer 0,7 tot 1 millimeter: dun genoeg om soepel te strummen, dik genoeg om een stevige toon te geven. De dikte is het belangrijkste verschil. Dun klinkt helderder en lichter, dik klinkt voller en geeft meer controle.

Het kost weinig, dus het loont om er een paar te proberen. Elke gitarist heeft een persoonlijke voorkeur, en die vorm je pas na een tijd spelen. In dit artikel lees je wat een plectrum is, hoe dikte, vorm en materiaal het geluid veranderen, welke keuze past bij een akoestische of elektrische gitaar en hoe je hem vasthoudt. Ook komen plectrums bedrukken en zelf maken aan bod. Voor de rest van je route lees je gitaar leren spelen en muziek leren.

Wat is een plectrum?

Volgens Wikipedia over het plectrum is een plectrum een plat stukje plastic, bot of ander materiaal dat je tussen duim en wijsvinger houdt om de snaren van getokkelde instrumenten zoals gitaar, banjo en mandoline aan te slaan. De meeste plectrums zijn tegenwoordig van plastic, al bestaan ze ook van hout en steen. Vroeger werd schildpad gebruikt. Het woord plectrum in dit artikel betekent dus alleen dit muziekgereedschap.

Een gemiddeld plectrum is ongeveer 30 millimeter lang en 25 millimeter breed, en de dikte varieert van ongeveer 0,38 tot 3 millimeter, aldus Wikipedia. In de praktijk zie je plectrums in veel kleuren en vormen: de meeste hebben een afgeronde driehoeksvorm.

Je kunt ook zonder spelen, met je vingertoppen of nagels. Dat is gebruikelijk bij klassieke gitaar en fingerstyle gitaar. Het geeft meer contrast tussen de tonen en een helderder geluid dan je vingertoppen, zoals Wikipedia beschrijft. Strummen en snel melodieën spelen gaat met een plectrum vaak makkelijker.

Hoe beïnvloedt de dikte je geluid?

De dikte is het belangrijkste kenmerk. Wikipedia beschrijft het verschil bij gitaar: dikkere plectrums geven meer midden- en lage tonen en meer volume, en worden vaker op elektrische gitaar gebruikt. Dunnere plectrums, vaak van nylon, benadrukken de hoge tonen en de aanslag, en worden vaker op akoestische gitaar gebruikt. Een voorbeeld uit dezelfde bron: een dikke plectrum van 3 millimeter klinkt voller en ronder dan een dunne nylon van 1,4 millimeter, die helderder klinkt.

Een bruikbare indeling, als algemene richtlijn zonder vaste normen:

• Dun (ongeveer onder 0,6 millimeter): licht en flexibel, goed voor strummen en akkoorden op akoestische gitaar. De klank is helder. Minder controle bij snelle melodieën.
• Medium (ongeveer 0,6 tot 1 millimeter): de allroundkeuze en een goed beginpunt voor beginners.
• Dik (ongeveer boven 1 millimeter): stijf en direct, geeft meer controle en een voller geluid. Handig bij solospel en op elektrische gitaar. Het voelt in het begin stug.

Fabrikanten geven de dikte op het plectrum of op de verpakking aan, soms als getal in millimeters, soms met een woord zoals light, medium of heavy. De benamingen zijn niet bij alle merken gelijk, dus kijk vooral naar het getal. Koop als beginner een paar plectrums in verschillende diktes en kijk wat je prettig vindt. Meestal merk je in een paar speelsessies al welke past.

Vorm en materiaal

Vorm

De standaardvorm is een afgeronde driehoek. Dat is veruit het meest gebruikt en prima voor beginners. Er bestaan ook kleinere, puntigere vormen, die vooral jazz- en solospelers gebruiken voor precisie, en grotere, ronde vormen die makkelijker vast te houden zijn. Een kleiner plectrum met een scherpe punt geeft een nauwkeurige aanslag. Een groter, afgerond plectrum geeft een warmere aanslag en is makkelijker voor beginners. Probeer wat comfortabel voelt.

Materiaal

De meeste plectrums zijn van plastic. Wikipedia noemt ook hout en steen. Elk materiaal geeft een eigen gevoel en klank:

• Celluloid: een klassiek materiaal dat een warme, vloeiende aanslag geeft. Het slijt wat sneller.
• Nylon: buigzaam met een helder geluid, veel gebruikt voor akoestische gitaar.
• Hardere kunststoffen: stijver en slijtvaster, met een scherpere aanslag.
• Hout, bot of steen: minder gebruikelijk, met een eigen klank en gevoel.

Sommige plectrums hebben een ruw of geribbeld oppervlak. Een geribbelde rand schraapt extra bij de aanslag, en een antislipstructuur houdt het plectrum beter vast in je vingers. Voor beginners is dat vaak prettig, omdat een plectrum anders makkelijk wegglijdt.

Welk plectrum past bij welke gitaar?

Er zijn geen vaste regels, maar wel een paar richtlijnen:

• Akoestische gitaar: begin met medium of dun. Strummen gaat soepel met een buigzaam plectrum. Meer over de gitaar zelf lees je bij akoestische gitaar.
• Elektrische gitaar: medium tot dik past goed bij solospel en riffs, omdat je meer controle krijgt. Zie elektrische gitaar.
• Klassieke gitaar: meestal speel je met je vingers. Een plectrum is minder gebruikelijk bij nylon snaren.
• Bas: een basgitaar vraagt vaak een dikker plectrum. Zoek je een variant voor basgitaar, kies dan een stevige, dikkere uitvoering. Veel bassisten spelen ook met hun vingers.
• Ukelele: Wikipedia noemt dat ukelelespelers vaak een hard geperst viltplectrum gebruiken om een klikkerige aanslag te vermijden.

Voor beginners is een medium uitvoering meestal de beste eerste keuze, op welke gitaar dan ook. Zodra je merkt dat je meer helderheid of volume wilt, ga je een stap dunner of dikker.

Hoe houd je een plectrum vast?

Een goede grip voorkomt dat het wegglipt en maakt je aanslag soepeler. Dit is een veelgebruikte aanpak:

1. Leg je duim en wijsvinger tegen elkaar. Het zijvlak van je wijsvinger wijst naar je duim, alsof je een muntje vasthoudt.
2. Leg het op je wijsvinger. De punt wijst naar buiten, over de rand van je vinger.
3. Druk met je duim vast. Houd het stevig genoeg om niet te glijden, maar ontspannen genoeg om het te laten meebuigen.
4. Laat maar een klein stukje uitsteken. Als er te veel uitsteekt, wordt de aanslag onbeheersbaar.
5. Raak de snaren aan met een lichte hoek. Je hoeft niet met de volle platte kant te slaan.

Heeft de grip een andere vorm bij jou? Dat kan. Er zijn veel variaties. Belangrijk is dat het stabiel zit en je pols ontspannen blijft. Speel je een tijd en voel je spanning in duim of pols, neem dan een pauze en kijk naar je houding.

Valkuilen

• Te hard knijpen. Dan wordt je aanslag stijf en vermoeid je hand.
• Te veel laten uitsteken. Je krijgt een hard, ongecontroleerd geluid.
• Te dun voor snelle melodieën. Die buigt door en verliest precisie.
• Te dik voor strummen op een akoestische gitaar. Dat klinkt stug en hard.

Plectrum of vingers: wanneer kies je wat?

Veel beginners vragen zich af of ze met of zonder moeten spelen. Het antwoord hangt af van de muziek. Strummen en snelle melodielijnen gaan ermee meestal makkelijker, en je krijgt een helder, doorklinkend geluid. Met je vingers speel je zachter en kun je meerdere snaren tegelijk afzonderlijk aanslaan, zoals bij fingerstyle en klassieke gitaar. Veel gitaristen doen beide, afhankelijk van het liedje.

Een goede aanpak voor beginners is om ermee te starten als je akkoorden wilt strummen, en je vingers erbij te nemen zodra je tokkelpatronen wilt spelen. Je hoeft niet te kiezen: het zijn twee gereedschappen. Lees meer over de eerste stappen bij gitaar akkoorden.

Slijtage en snaren

Het slijt langs de snaren, en andersom. Een model met een scherpe rand krast sneller op de omwonden snaren, vooral bij stalen snaren. Merk je dat de rand rafelig of ruw wordt, vervang het dan. Een stukje slijtage hoort erbij, maar een beschadigd exemplaar geeft een krassend geluid. Meer over snaren lees je bij gitaar snaren.

Plectrum bedrukken, personaliseren of zelf maken

Je ziet veel plectrums met een bedrukking of naam: als cadeau, als merchandise van een band of als persoonlijk aandenken. Bedrukken of personaliseren kun je laten doen door een drukkerij of een webshop die dat aanbiedt. Je levert dan een ontwerp aan en kiest dikte en kleur. Houd er rekening mee dat een bedrukking na verloop van tijd kan slijten door het spelen.

Een plectrum zelf maken kan ook: een oude creditcard of een stuk stevig plastic kun je met een schaar of een plectrumpons in vorm brengen. Het resultaat is minder nauwkeurig dan een gekocht exemplaar, maar leuk als experiment. Maak de randen glad met schuurpapier, zodat de snaren niet beschadigen. Dit is een algemene aanwijzing, geen vaste methode.

Plectrums bewaren en niet kwijtraken

Plectrums raken vaak kwijt, het is bijna een traditie. Een paar eenvoudige oplossingen:

• Een plectrumhouder die je op de gitaar plakt of aan de microfoonstandaard hangt.
• Een doosje of zakje in je gitaartas, zodat je ze altijd bij je hebt.
• Een reserve in je jaszak of portemonnee.
• Koop er een handvol tegelijk. Ze zijn goedkoop.

Er bestaat ook een plectrumknipper, een klein gereedschap om plectrums uit een kaart te knippen. Dat is leuk voor wie ze zelf maakt, maar niet nodig om te beginnen.

Veelgestelde vragen over het plectrum

Verder lezen