Autotune gebruiken: wat het doet en hoe je het inzet

Autotune is software die de toonhoogte van een stem of instrument meet en naar de dichtstbijzijnde toon van een gekozen toonsoort schuift. Stel je het in op een lage correctie, dan hoor je vooral een zuiverder zangstem. Stel je het in op een snelle correctie, dan krijg je het bekende robotachtige effect waarbij de stem van toon naar toon springt.

Voor wie thuis muziek opneemt, is autotune een nuttig gereedschap. Het redt een opname waarin één toon net te laag zat, en het is een creatief effect in veel stijlen. Het vervangt geen zangtechniek. Dit artikel legt uit hoe autotune werkt, waar je het in gebruikt, hoe je het instelt en waarmee je het kunt oefenen. Wil je de bredere context? Lees dan muziek maken en muziek leren.

Wat is autotune?

Volgens Wikipedia is Auto-Tune een audioprocessor die de toonhoogte van zang en instrumenten meet en verandert. De software is ontwikkeld door Antares Audio Technologies, op basis van een ontwerp van Andy Hildebrand. Het was oorspronkelijk bedoeld om valse zang te verbergen of te corrigeren, zodat muziek expressiever kon klinken. Hildebrand ontwikkelde de technologie begin 1996 en de software kwam in september 1997 op de markt.

Het werkt door de toonhoogte te schuiven naar de dichtstbijzijnde halve toon. Daarnaast kun je het gebruiken als geluidseffect waarbij de stem als een synthesizer in stappen van toon naar toon springt. Het artikel noemt het nummer Believe van Cher als voorbeeld van dat effect.

Het woord autotune wordt tegenwoordig ook gebruikt voor elke vorm van toonhoogtecorrectie, ook van andere makers. Een bekend alternatief dat meer van het originele geluid probeert te behouden, is Melodyne van Celemony, zo meldt dezelfde bron.

Hoe werkt toonhoogtecorrectie?

De software analyseert de zangstem en bepaalt de grondfrequentie, de toonhoogte op elk moment. Is die toon niet precies goed, dan verschuift het programma de toon naar de dichtstbijzijnde toon die in de gekozen toonsoort past. Hoe snel dat gebeurt, stel je meestal in met een knop die de correctiesnelheid bepaalt. Trager betekent natuurlijk, sneller betekent robotachtig.

Voor de geluidskwaliteit geldt: hoe minder het programma hoeft te corrigeren, hoe natuurlijker het klinkt. Een opname die al bijna zuiver is, wint veel; een opname die ver afwijkt, krijgt zonder aanpassing al snel een vreemde klank.

Autotune als subtiele fix of als effect

Er zijn twee hoofdmanieren om autotune te gebruiken.

De subtiele fix

Hierbij wil je niet horen dat er gecorrigeerd is. Je kiest de toonsoort van het nummer, zet de correctiesnelheid laag en laat het programma alleen kleine afwijkingen rechttrekken. Zo blijft het expressieve van de stem behouden. Dit is een gebruikelijke stap bij het mixen van zang. Het beste resultaat krijg je als de opname zelf al goed is: een goede microfoon, een stille ruimte en een zanger die de toon redelijk raakt.

Het robot-effect

Zet je de correctiesnelheid zo snel mogelijk, dan springt de stem van toon naar toon zonder glijdende overgangen. Dat is het effect dat je in veel popmuziek en hiphop hoort. Het werkt vooral goed bij lange, rustige noten. Het is een creatieve keuze: je gebruikt het omdat je die klank wilt, niet om een fout te verbergen.

Autotune instellen: stap voor stap

De namen van de knoppen verschillen per plugin, maar de stappen zijn grotendeels gelijk. Dit is een algemene werkwijze.

1. Neem een schone zangopname op. Gebruik een popfilter en zorg dat er geen ruis of galm op staat. Hoe schoner de opname, hoe beter de correctie.
2. Zet de plugin op het zangspoor in je DAW, bijvoorbeeld FL Studio of Ableton Live.
3. Kies de toonsoort. Weet je niet welke toonsoort je nummer heeft? Zoek het op met een tool of je instrument. Kijk bij toonladders en de kwintencirkel voor de basis. Sommige plugins hebben een functie die de toonsoort herkent.
4. Kies de correctiesnelheid. Begin trager voor een natuurlijke klank en ga naar sneller voor het effect.
5. Luister kritisch. Klinkt de stem vreemd of blikkerig, zet de snelheid dan lager of controleer of de toonsoort klopt.
6. Combineer met mixen. Voeg daarna eq en galm toe. Zie ook de uitleg bij muziek mixen.

Handmatig corrigeren

Sommige programma’s laten je afzonderlijke noten zien en verplaatsen. Dat kost meer tijd, maar is nauwkeuriger en klinkt vaak natuurlijker dan een automatische correctie. Het is een goede aanpak als maar enkele noten afwijken.

Autotune plugins, apps en apparaten

Er zijn verschillende manieren om toonhoogtecorrectie te gebruiken. Welke past, hangt af van je situatie. Prijzen en voorwaarden veranderen, dus controleer de actuele situatie bij de maker.

• Plugins. Een plugin gebruik je in een DAW tijdens het mixen. Bekend is Auto-Tune van Antares. Daarnaast bestaan er andere plugins met toonhoogtecorrectie, ook gratis. Kijk of de plugin je formaat ondersteunt (VST of AU) en wat je computer aankan.
• Ingebouwde functies. Veel DAW’s hebben een eigen toonhoogtecorrectie. Zoek in het programma dat je gebruikt naar een functie als pitch correction. Heb je GarageBand, lees dan de pagina over GarageBand.
• Apps. Op telefoon en tablet bestaan apps die je stem corrigeren tijdens het opnemen. Ze zijn leuk om te proberen, maar de kwaliteit varieert.
• Apparaten. Er zijn microfoons en effectpedalen met ingebouwde toonhoogtecorrectie en vocale effecten. Ze zijn handig voor live gebruik, maar controleer wat het apparaat precies doet.

Twijfel je? Begin met wat je al hebt. Gebruik de correctiefunctie in je DAW of een gratis plugin, en maak een paar opnamen. Merk je dat je vaak naar een betere correctie zoekt, onderzoek dan wat een betaalde plugin extra biedt. Een betere microfoon of een rustiger opnameruimte levert vaak meer op dan een duurdere plugin. Meer over de apparatuur lees je bij de audio-interface.

Een goede opname als basis

Het meeste wat je met toonhoogtecorrectie bereikt, wordt bepaald voordat je de plugin opent. Een heldere, schone opname laat de software de toonhoogte betrouwbaar meten. Bij ruis, galm of een tweede instrument op de achtergrond weet het programma niet meer welke toon de zang is, en dan kan de correctie raar klinken.

Een paar praktische punten voor thuis, als algemene richtlijnen:

• Kies een rustige ruimte. Zachte materialen zoals gordijnen, een bank of kleding in de kast dempen galm.
• Houd afstand tot de microfoon. Een hand breed tot een paar vingers werkt voor veel stemmen. Gebruik een popfilter tegen plofgeluiden.
• Let op het opnameniveau. Niet te zacht, niet in het rood. Een opname die vervormt, is nauwelijks te redden.
• Neem meerdere takes. Kies per zin de beste en corrigeer pas daarna. Zo doe je minder aan de opname zelf.
• Zing met koptelefoon op. Zo hoor je de begeleiding terwijl de microfoon alleen je stem opvangt.

Heb je geen audio-interface, dan kan een usb-microfoon een eenvoudige start zijn. Voor een duidelijk beeld van wat je nodig hebt, bekijk de uitleg over de audio-interface.

Autotune live en bij karaoke

Toonhoogtecorrectie wordt ook live gebruikt, bijvoorbeeld door zangers die een effect op hun stem willen of door hobbyisten die thuis met een microfoon en effecten spelen. Live moet de correctie zonder merkbare vertraging werken, anders hoor je jezelf met een kleine echo. Test je opstelling daarom ruim voor een optreden, met dezelfde koptelefoon, microfoon en speakers die je daar gebruikt.

Bij karaoke-opstellingen vind je soms ingebouwde stemeffecten in een set. Wat zo’n set precies doet, verschilt per model, dus lees de beschrijving van de fabrikant. Voor serieus leren zingen is het meestal beter om eerst zonder correctie te oefenen, zodat je hoort wat je echt zingt. Wil je zelf wat vaker de microfoon pakken, bekijk dan ook de pagina over een karaoke set.

Wanneer laat je autotune beter weg?

• Als de opname vooral vals is door timing of tekst, niet door toonhoogte.
• Als je een eerlijke, rauwe klank wilt, zoals bij akoestische singer-songwriter muziek.
• Als je jezelf nog wilt leren horen waar je faalt.
• Als de zang meerstemmig is en de plugin de stemmen door elkaar haalt.

Autotune en zingen leren

Autotune is een hulpmiddel en geen vervanging voor zuiver zingen. Wie de toon niet goed hoort, kan het gehoor trainen. Dat werkt met eenvoudige oefeningen: zing een toon na die je op een piano of tuner hoort, en gebruik de tuner of een app om te zien of je toon klopt. Doe dit elke dag vijf minuten, en je merkt vaak al na enkele weken verschil. Dat is een richtwaarde.

Wil je serieus aan je stem werken? Lees dan zingen leren of overweeg zangles. Een leraar hoort wat jij niet hoort en geeft gerichte oefeningen.

Tips voor een natuurlijke klank

• Houd de correctie zo licht mogelijk. Een sterke correctie klinkt snel onnatuurlijk.
• Corrigeer per frase. Een lange zin met één valse noot hoeft niet in zijn geheel behandeld te worden.
• Controleer ademhaling en medeklinkers. Die kunnen vreemd gaan klinken als de plugin ze als toon ziet.
• Luister zonder en met plugin. Schakel de plugin aan en uit en kijk of het verschil nodig is.
• Maak een back-up. Bewaar de originele opname.

Houd bij alles wat je doet in gedachten dat luisteraars vooral reageren op gevoel. Een stem met een kleine onzuiverheid maar veel karakter raakt vaak meer dan een perfect gecorrigeerde stem zonder uitdrukking. Gebruik autotune daarom als dienstbaar gereedschap, en laat het karakter van de zanger of zangeres leidend zijn.

Veelgemaakte fouten

• Verkeerde toonsoort. De plugin schuift dan zuivere noten naar valse. Controleer de toonsoort altijd.
• Te veel willen herstellen. Een slechte opname wordt niet goed door een plugin. Neem liever opnieuw op.
• Alleen op autotune vertrouwen. Timing, ritme en emotie corrigeert het niet.
• Geen proefluister op andere apparaten. Wat op een koptelefoon goed klinkt, kan op speakers vreemd klinken.

Veelgestelde vragen over autotune

Verder lezen