Capo gebruiken op gitaar: wat het doet en hoe je hem zet

Een capo is een klem die je over alle snaren van de gitaarhals zet, zodat alle snaren een aantal halve tonen hoger klinken. Je blijft dezelfde akkoordvormen spelen, maar het liedje klinkt in een andere toonsoort. Zo pas je een liedje aan je stem aan zonder nieuwe akkoorden te hoeven leren. Het woord capo betekent in dit artikel alleen dat gitaarhulpmiddel.

Veel beginners zien de capo als iets voor gevorderden. Dat is een misverstand: het is een eenvoudig hulpmiddel dat je al vroeg kunt gebruiken, vooral als je zingt en je gitaar begeleidt. In dit artikel leggen we uit wat een capo doet, hoe je hem op de juiste plek zet, welke akkoorden bij welke fret horen, welke soorten er bestaan en waar je op let als je er een koopt. Voor het stemmen van je gitaar lees je gitaar stemmen. Voor de route als geheel kijk je bij gitaar leren spelen en muziek leren.

Wat is een capo en wat doet hij?

Volgens Wikipedia over de capodastro is een capo een klem die over de hals van een gitaar of ander instrument met fretten wordt gezet, om alle snaren een bepaald aantal halve tonen te verhogen. Het woord komt uit het Italiaans: capotasto betekent letterlijk bovenkam. De bovenkam is het randje bovenaan de hals waar de snaren overheen lopen. Een capo werkt als een tweede, verplaatsbare bovenkam.

Dat heeft een praktisch gevolg. Op een gewone gitaar klinkt een open snaar altijd dezelfde toon. Zet je de klem op de eerste fret, dan klinkt elke open snaar een halve toon hoger. Op de tweede fret twee halve tonen hoger, enzovoort. Je hoeft je vingers niet anders te zetten: je speelt hetzelfde akkoord, maar het klinkt in een andere toonsoort.

Wikipedia noemt twee redenen om een capo te gebruiken:

• Een andere toonsoort zonder nieuwe vormen. Je behoudt je vingerzetting wanneer een toonsoort lastig is voor het instrument.
• Een andere klankkleur. Hoger op de hals klinkt de gitaar anders, wat artistiek interessant kan zijn.

Een derde reden, die de bron ook noemt, is een liedje op het zangbereik van de zanger brengen: je houdt dezelfde akkoordvormen en kiest de fret die bij je stem past.

Hoe werkt een capo met akkoorden?

Een akkoord dat je speelt met een capo, klinkt hoger dan het akkoord dat je speelt zonder. De vingerzetting blijft hetzelfde, de naam van het klinkende akkoord verandert. Dit is de kern van het gebruik.

Een voorbeeld uit de bron: een gitarist speelt open D-majeur, terwijl een tweede gitarist met een capo op de vijfde fret A-majeurvormen speelt die als D-majeur klinken. Beide klinken hetzelfde, maar de vormen verschillen. In de praktijk gebruik je dit om met meerdere gitaren verschillende klankkleuren te maken.

Voor eigen gebruik helpt een tabel. Hieronder staat welk akkoord klinkt als je een bekende vorm speelt met de klem op een bepaalde fret. Elke fret is een halve toon hoger. Dit volgt uit de manier waarop toonhoogtes werken en is geen exacte meetwaarde van een specifiek merk.

Zo kun je een liedje dat in D staat spelen met C-vormen en een capo op de tweede fret. De akkoorden die je kent worden zo bruikbaar in elke toonsoort. Meer over de akkoordvormen zelf lees je bij gitaar akkoorden.

Capo 1 en capo 2

Je ziet op internet termen als capo 1 en capo 2. Die verwijzen meestal naar de fret waarop de klem staat: capo 1 is de eerste fret, capo 2 de tweede. In sommige akkoordschema’s staat “capo 3” boven het liedje, wat betekent dat je hem op de derde fret zet en de aangegeven vormen speelt.

Met capo kun je makkelijker barréakkoorden vermijden

Een andere handige toepassing: een liedje in een lastige toonsoort met veel barréakkoorden kun je soms spelen met open vormen en een capo. Je hoeft dan geen barré te grijpen. Dit is een ervaringsregel, geen garantie dat het altijd lukt.

Een liedje aanpassen aan je stem

De meest gebruikte reden voor een capo is de zangstem. Stel dat je een liedje met C, G, Am en F speelt, maar het ligt te laag voor je. Je zet de klem op de tweede fret en speelt dezelfde vormen: het liedje klinkt nu een hele toon hoger. Is dat nog niet goed, probeer dan de derde of vierde fret. Je zoekt de plek waar je zonder te forceren kunt zingen.

Zo ga je te werk:

1. Zing het liedje zonder gitaar en bepaal of de toon te laag of te hoog is.
2. Zet de klem een fret hoger als het te laag is. Is het te hoog, dan heb je de klem niet nodig en kun je beter een lagere toonsoort kiezen.
3. Speel de bekende vormen en zing mee. Klopt het niet, verschuif dan een fret.
4. Noteer de fret bij het liedje, zodat je de volgende keer direct op de goede plek begint.

Houd er rekening mee dat het zangbereik per persoon verschilt, en dat een liedje dat voor jou net goed ligt voor een ander te laag of te hoog is. Het is een kwestie van uitproberen. Begin met de eerste vijf fretten; hoger op de hals worden de vakken kleiner en klinkt het geluid dunner.

Waar zet je de capo?

De plaats bepaalt of het goed klinkt. Een paar eenvoudige regels:

1. Zet hem vlak achter de fret, aan de kant van de kop. Niet op de fretstaaf zelf en niet in het midden tussen twee fretten.
2. Zet hem recht over alle snaren. Staat hij scheef, dan klinken sommige snaren vals.
3. Niet te hard klemmen. Te veel druk trekt de snaren uit stemming, en dan klinken akkoorden te hoog. Druk precies genoeg om alle snaren helder te laten klinken.
4. Controleer elke snaar. Sla de snaren los aan. Klinkt er een dof of snorrend, dan zit hij te los of niet goed.
5. Stem na het plaatsen. Controleer de toon met een stemapparaat. Soms is een kleine correctie nodig.

Stem je gitaar altijd eerst zonder capo en zet hem daarna op. Stem je met de klem erop, dan klopt de stemming niet meer wanneer je hem weer afdoet.

Soorten capo’s

Er zijn een paar bekende uitvoeringen. Het type maakt voor een beginner weinig uit, zolang hij goed past.

• Klemcapo met veer. De bekendste. Hij klemt met een veer en zet je met één hand op en af. Handig als je tijdens het spelen wilt wisselen.
• Schroefcapo. Je stelt de druk in met een schroef. Daardoor kun je de spanning nauwkeurig regelen, maar het duurt langer om te verplaatsen.
• Elastiekmodel. Een band met een stuk hout of metaal, vaak goedkoop en eenvoudig.
• Cejilla. Wikipedia noemt de cejilla als traditionele flamencoversie: een houten staaf die met een snoer om de hals wordt vastgebonden.

Verder bestaan er modellen voor specifieke gitaartypen: een vlakke klem voor klassieke gitaren met een vlakke hals en een gebogen klem voor akoestische en elektrische gitaren met een ronde hals. Controleer bij het kopen of hij past op de halsvorm van jouw gitaar. Bij een klassieke gitaar is de hals vaak breder en vlakker.

Waar let je op bij het kopen van een capo?

Hij kost doorgaans weinig, dus je hoeft er niet veel over na te denken. Toch zijn er een paar punten:

• Pasvorm. Kies een model dat past bij jouw halstype: gebogen voor stalen snaren, vlak voor veel klassieke gitaren.
• Gelijkmatige druk. Een goed exemplaar drukt alle snaren gelijkmatig. Een slechte laat snaren snorren of trekt ze uit stemming.
• Gemak. Een model dat je met één hand kunt plaatsen, werkt prettig bij het spelen.
• Materiaal. Controleer dat de klem geen krassen op de hals maakt. Een zachte voering beschermt het hout.
• Bevestiging. Controleer dat hij niet loskomt tijdens het spelen.

Veel beginners kopen er een bij hun eerste gitaar. Lees voor het overzicht gitaar kopen wat je nog meer nodig hebt. Wil je er zelf een maken? Dat kan met een elastiek, een potlood en wat tape, maar het resultaat is minder nauwkeurig dan een gekochte capo. Voor serieus spelen is een capo kopen verstandiger.

Voor welke instrumenten is een capo?

Een capo is bedoeld voor instrumenten met fretten en losse snaren, zoals de gitaar, de ukelele en de banjo. Je gebruikt hem het meest op de akoestische gitaar, maar hij werkt ook op de klassieke gitaar en de elektrische gitaar. Bij de akoestische gitaar is hij het meest gebruikelijk, omdat veel zangers hun gitaar zo begeleiden. Op een elektrische gitaar zie je hem minder vaak, maar hij werkt prima. Lees meer bij elektrische gitaar.

Veelgemaakte fouten met een capo

• Hem op de fretstaaf zetten. Dan snorren de snaren. Zet hem vlak erachter.
• Te hard klemmen. De snaren gaan te hoog klinken.
• Vergeten te stemmen. Controleer altijd even met je stemapparaat.
• Alle liedjes met capo spelen. Je leert zo ook de originele toonsoort niet. Gebruik hem als hulpmiddel, niet als vervanging van het leren van akkoorden.
• Vergeten af te doen. Een klem die je langdurig op de gitaar laat zitten, kan de snaren strak houden. Haal hem er na het spelen af.

Veelgestelde vragen over de capo

Verder lezen