Eikenhout is een hard, sterk en duurzaam loofhout met een warme geelbruine tot donkerbruine kleur en een duidelijke nerf. Het is een van de populairste houtsoorten voor meubels, vloeren en kozijnen en geschikt voor werk dat jaren mee moet. Het is duurder dan vuren en vraagt wat meer van je gereedschap, maar het resultaat is mooi en stevig. Voor een tafel, bureau, kast of dressoir is het een uitstekende keuze.
Wie voor het eerst met eiken wil werken, heeft vaak vragen over de soorten, de prijs, het bewerken en de afwerking. In dit artikel lees je wat eikenhout is, welke eigenschappen het heeft, hoe je het bewerkt en afwerkt en wat je ervan kunt maken. Het artikel is onderdeel van onze gids over houtsoorten. Voor het grotere plaatje over de hobby lees je houtbewerking voor beginners.
Kort samengevat
- Eikenhout is hard, sterk en van nature duurzaam. Het kernhout is geelbruin tot donkerbruin, het spinthout is bleker.
- Het is goed te bewerken, maar voorboren bij schroeven is nodig. Het lijmt en buigt goed en droogt langzaam.
- Het hout bevat looizuur (tannine) en kan bij contact met ijzer en vocht zwarte vlekken geven. Gebruik roestvrijstalen of verzinkte bevestigingen.
- Voor meubels zoals een eikenhouten tafel, bureau of kast is het ideaal. Voor buiten is het geschikt, maar blijft onderhoud nodig.
- Het is duurder dan naaldhout. Gebruik het waar het zichtbaar is en kies voor de rest een goedkopere soort of plaat.
Wat is eikenhout?
Eikenhout komt van bomen uit het geslacht eik (Quercus). Volgens het Wikipedia-artikel over eik is het hout sterk en hard, en worden de belangrijkste toepassingen gevonden in meubels, vloeren, bouwconstructies en fineer. Meubelmaken is een van de belangrijkste toepassingen. Het hout is bestand tegen aantasting door insecten en schimmels. Tot in de negentiende eeuw werd het in Europa veel gebruikt voor de scheepsbouw, vooral voor oorlogsschepen.
Eiken bevatten tannine, ook looizuur genoemd. Dat zit in bladeren, eikels en schors en werd vroeger gebruikt om leer te looien. In het hout zorgt tannine voor de natuurlijke duurzaamheid, maar het veroorzaakt ook een bekend probleem: tannine reageert met ijzer en geeft zwarte vlekken. Gebruik daarom roestvrijstalen of verzinkte schroeven.
Europees en Amerikaans eiken
In de handel kom je drie hoofdgroepen tegen. Op houtinfo.nl staan ze apart: Europees eiken, Amerikaans wit eiken en Amerikaans rood eiken. Europees eiken (zomereik en wintereik) is het klassieke meubelhout en wordt in Nederland en omstreken veel gebruikt. Amerikaans wit eiken lijkt er sterk op. Amerikaans rood eiken heeft meestal een rozige tint. Het Wikipedia-artikel geeft het onderscheid bij de bomen: rode eiken hebben zachte borstelharen op de slippen van de bladeren, witte eiken niet.
Welke soort een plank is, staat niet altijd op het etiket. Vraag de verkoper om de soort en de herkomst, zeker als je eikenhout wilt kopen voor een meubel waar de kleur zichtbaar blijft.
Eigenschappen van eikenhout
De cijfers hieronder komen van houtinfo.nl, de informatiesite van de houtsector, voor Europees eiken. Ze gelden als globale waarden: elk stuk hout is anders.
Dichtheid en hardheid
Europees eiken heeft volgens houtinfo.nl een volumieke massa van ongeveer 670 tot 760 kg per kubieke meter bij 12 procent vochtgehalte (de bandbreedte loopt van 500 tot 970). Vers hout weegt 900 tot 1200 kg per kubieke meter. Dat maakt het hout zwaar en hard, veel zwaarder dan vuren. Een eikenhouten plank voelt dan ook stevig aan, en een tafelblad slijt niet snel.
Kleur en uiterlijk
Het kernhout heeft volgens de bron een geelbruine tot donkerbruine kleur. Het spinthout (de buitenste ring) is bleekbruin en 25 tot 50 mm breed. In meubels laat men het spinthout meestal weg, omdat het een andere kleur heeft en gevoeliger is voor insecten. Eikenhout heeft duidelijke poriën en een levendige nerf. Bij kwartiersgezaagd hout zie je vaak glanzende spiegels.
Duurzaamheid
Het kernhout van Europees eiken is volgens houtinfo.nl duurzaamheidsklasse 2 tegen schimmels (klasse 1 is het hoogste). Het is daarmee goed geschikt voor buitenwerk, mits goed gedetailleerd en onderhouden. Het spinthout is gevoelig voor houtworm (Lyctus). Volgens de bron is het kernhout slecht te impregneren, dus reken niet op een bad in houtbeschermer.
Bewerkbaarheid
Volgens houtinfo.nl laat eiken zich ‘in het algemeen echter gemakkelijk, zowel met machines als met de hand, bewerken, draaien en frezen’. Spijkeren en schroeven gaat matig, en voorboren wordt aanbevolen. Lijmen en buigen zijn goed tot zeer goed. Het drogen verloopt zeer langzaam. Dat laatste is belangrijk bij het kopen: vers hout heeft lang nodig om te drogen en werkt sterk als het nog nat is. Koop daarom kamergedroogd hout voor binnenwerk. Meer daarover lees je in hout kopen.
Eikenhout bewerken
Het hout is hard, dus gereedschap moet scherp zijn. Een paar praktische aanwijzingen.
Zagen en schaven
Gebruik scherpe zaagbladen en schaafmessen. Een bot blad verbrandt het hout en geeft een rommelige snede. Een handzaag met fijne tanden geeft een schone snede, en een schaaf haalt met een scherp ijzer een glad oppervlak. Schaaf met de nerf mee: tegen de nerf in rafelt het snel. Een vandiktebank is handig als je grotere planken wilt egaliseren.
Boren en schroeven
Voorboor altijd. Het hout is hard genoeg om schroeven te laten afbreken of het hout te laten splijten. Gebruik roestvrijstalen schroeven en boor het gat iets kleiner dan de schroefdraad, met een verzinking voor een nette kop. Een boormachine met koppelring voorkomt dat je schroeven kapot draait. Smeer de schroef eventueel met een beetje was.
Verbindingen en lijm
Het lijmt goed met gewone houtlijm. Voor sterke, mooie meubels zijn traditionele verbindingen zoals deuvels, pen-en-gat en de zwaluwstaartverbinding een goede keuze. Een overzicht lees je bij houtverbindingen, en meer over deuvels en de zwaluwstaartverbinding in aparte artikelen. Door de poriën is lijmen op een vers geschaafd oppervlak het beste.
Schuren
Schuur met korrel 120 en daarna 180, eventueel 240. Door de open poriën heeft het een levendig oppervlak. Wil je het heel glad, vul de poriën dan met een porievuller. Een schuurmachine helpt, maar schuur de laatste slag met de hand, met de nerf mee.
Eikenhout afwerken
Meestal krijgt het olie, hardwax-olie of lak. Het hout is mooi genoeg om zichtbaar te laten.
- Olie of hardwax-olie. Geeft een natuurlijke, matte uitstraling en laat de nerf zien. Je kunt de olie eenvoudig herstellen. Meer in hardwax-olie.
- Lak. Geeft een hardere, beschermende laag, handig voor tafelbladen.
- Beits. Kleur het donkerder of grijzer. Let op de tannine, die de kleur kan beïnvloeden.
- Gerookt of gekalkt eiken. Bekende afwerkingen die de poriën kleuren of lichter maken.
Test elke afwerking eerst op een restje, want tannine reageert op verschillende producten. Voor meer afwerkinformatie lees je de gids over hout afwerken.
Eikenhout buiten
Door de natuurlijke duurzaamheid is het geschikt voor buiten, bijvoorbeeld voor een tuinbank of een poort. Het hout verkleurt in het weer naar zilvergrijs, wat sommigen mooi vinden. Wil je de kleur behouden, geef het dan regelmatig buitenolie. Houd er rekening mee dat tannine bij regen uit het hout kan spoelen en vlekken kan geven op steen en beton eronder.
Projecten van eikenhout
Het hout is hard en duurder, dus kies projecten waar de kwaliteit tot zijn recht komt.
- Eikenhouten tafel. Een eettafel of salontafel is het bekendste eikenhout-project. Een massief blad is zwaar en slijtvast. Zie tafel maken en salontafel zelf maken.
- Bureau en kast. Een eikenhouten bureau of kast is duurzaam en past in veel interieurs. Een eikenhouten dressoir, nachtkastje of tv-meubel is een mooi project voor gevorderden.
- Plankjes en kleine voorwerpen. Snijplanken, kistjes en lijstjes zijn een goede manier om met eikenhout te oefenen, omdat je weinig materiaal nodig hebt.
- Tuinmeubels. Een bank of tafel buiten, mits goed afgewerkt.
- Werkblad en werkbank. Een eiken blad is stevig, maar duur voor een werkbank. Zie werkbank.
Op meubelen als tv-meubel maken of meubels maken vind je meer bouwstappen.
Per kubieke meter kost het meer dan naaldhout en berken, en doorgaans minder dan walnoot en teak (richtwaarde). Wil je geld besparen, gebruik dan eiken fineer op multiplex of een eiken blad op een onderstel van goedkoper hout.
Eikenhout kopen
Eikenhout kopen doe je het best bij een houthandel. Daar kun je de planken zelf uitzoeken en vragen naar de droging. Online kan ook, vooral als je het op maat laat zagen. Let op:
- Droging. Kies kamergedroogd hout voor binnenwerk. Hout dat nog nat is, trekt krom.
- Kwaliteit en sortering. Hout wordt gesorteerd op knopen en kleurverschillen. Een tafelblad vraagt de beste kwaliteit, een onzichtbare onderdeel mag een mindere zijn.
- Soort. Europees of Amerikaans, en of het kernhout of spinthout is.
- Herkomst. Vraag naar een keurmerk zoals FSC als je zeker wilt weten dat het uit verantwoord beheerd bos komt.
- Afmeting. Geschaafd hout is dunner dan de nominale dikte. Meet na.
Het wordt per kubieke meter of per plank verkocht. Prijzen verschillen sterk per kwaliteit en dikte, dus vergelijk bij meerdere handelaren. Zoek je eikenhout voor een kachel of bbq, dan gaat het om brandhout, dat andere eisen en prijzen heeft dan timmerhout. Wil je een plank voor een project? Vraag dan om timmerhout.
Veilig werken met eikenhout
Stof van eiken kan irriterend zijn voor ogen, neus en luchtwegen, en bij langdurige blootstelling aan houtstof van hardhout zijn er gezondheidsrisico’s. Draag bij zagen en schuren een stofmasker en een veiligheidsbril, en zorg voor afzuiging en ventilatie. Het hout is hard, dus houd je werkstuk goed vast met klemmen en gebruik scherp gereedschap: een bot mes of blad vergt meer kracht en glijdt eerder weg. Dit zijn algemene richtlijnen; lees de handleiding van je gereedschap en zoek bij gezondheidsklachten medisch advies.
Veelgestelde vragen over eikenhout
Wat is eikenhout?
Dit is hout van eiken (Quercus). Het is hard, sterk en van nature duurzaam, en wordt veel gebruikt voor meubels, vloeren, kozijnen en fineer. Het kernhout is geelbruin tot donkerbruin.
Is eikenhout duur?
Het is duurder dan vuren, grenen en berken, maar doorgaans goedkoper dan walnoot en teak. De prijs hangt af van soort, kwaliteit, dikte en droging. Gebruik het waar het zichtbaar is en kies een goedkopere soort voor de rest.
Is eikenhout geschikt voor buiten?
Ja, het kernhout van Europees eiken heeft volgens houtinfo.nl duurzaamheidsklasse 2 tegen schimmels en is daarom geschikt voor buiten. Het vergrijst in het weer en heeft onderhoud nodig. Tannine kan vlekken geven op steen eronder.
Waarom krijg ik zwarte vlekken in eikenhout?
Het hout bevat tannine, dat met ijzer en vocht reageert en zwarte vlekken geeft. Gebruik roestvrijstalen of verzinkte schroeven en vermijd staalwol en ijzeren gereedschap op nat hout.
Hoe werk ik eikenhout af?
Meestal met olie, hardwax-olie of lak. Schuur eerst met korrel 120 en 180, maak stofvrij en breng de afwerking in dunne lagen aan. Test op een restje, omdat tannine de kleur kan beïnvloeden.
Wat is het verschil tussen Europees en Amerikaans eiken?
Europees eiken is het klassieke meubelhout. Amerikaans wit eiken lijkt erop, Amerikaans rood eiken heeft meestal een rozige tint. Vraag bij het kopen naar de soort.
Kan ik eikenhout met schroeven verbinden?
Ja, maar voorboor altijd en gebruik roestvrijstalen schroeven. Het hout is hard en houdt schroeven matig; voorboren voorkomt splijten en afbreken.
Hoe lang duurt het drogen van eikenhout?
Het droogt zeer langzaam. Dat is de reden dat je voor binnenwerk liever kamergedroogd hout koopt. Vers hout dat je zelf wilt laten drogen, heeft vaak jaren nodig.
Verder lezen
Meer over hout en materialen vind je op deze pagina’s: