Hout kopen: waar en waar let je op?

Wie hout kopen wil voor een hobbyproject, kan terecht bij een houthandel, een bouwmarkt, een zagerij of een webwinkel. Voor losse planken en latten is een houthandel meestal het beste: je kiest zelf de plank en je kunt vragen om op maat te laten zagen. Een bouwmarkt is handig voor kleine hoeveelheden en platen. Online hout kopen werkt goed als je precies weet wat je nodig hebt.

Hout kopen is voor een beginner lastiger dan het lijkt, want hout kopen vraagt om kennis van soort, maat en droging. Er zijn tientallen soorten, elke soort heeft een eigen prijs en eigen eigenschappen, en dezelfde plank kan er in de winkel prima uitzien en thuis toch kromtrekken. In dit artikel loop je door de keuzes die ertoe doen: soort, maat, droging, kwaliteit, herkomst en prijs. Zoek je eerst een overzicht van de soorten zelf? Lees dan onze gids over houtsoorten, en kijk voor het grotere plaatje bij houtbewerking voor beginners.

Waar kun je hout kopen?

Er zijn vier plekken waar je als hobbyist hout kunt kopen. Hout kopen bij de ene winkel is iets anders dan hout kopen bij de andere: ze verschillen in aanbod, prijs en advies. Wat het beste is, hangt af van wat je maakt en hoeveel je nodig hebt.

Hout kopen bij een houthandel of zagerij

Een houthandel is de plek voor wie serieus met hout wil werken. Het aanbod is breed: vuren, eiken, beuken, berken, soms ook tropisch hout en platen. Je mag er meestal zelf in de stapels kijken en planken uitzoeken. Medewerkers weten waar het hout vandaan komt, hoe lang het gedroogd is en waar het voor geschikt is. Veel handelaren zagen op maat, schaven je hout of verkopen het gladgeschaafd, wat tijd bespaart als je thuis geen schaafmachine hebt.

Een zagerij verkoopt vaak ruwer en grover hout, soms zelfs ongedroogd. Dat is goedkoper en soms mooier, maar het vraagt om kennis. Als beginner koop je er liever gedroogd hout of laat je je goed adviseren.

Hout kopen bij de bouwmarkt

De bouwmarkt is de snelste weg als je alleen een paar latten, een plaat of een stuk geschaafd hout nodig hebt. Het aanbod is beperkt tot gangbare soorten (meestal vuren en grenen, soms eiken) en gangbare maten. Hout dat hier ligt, heeft vaak lang in een tochtige hal gestaan en kan al krom zijn. Kijk dus altijd even langs de plank voordat je hem meeneemt. Voor kleine projecten zoals een nestkastje of een kistje is dit meestal ruim voldoende.

Hout kopen online

Wie hout online bestelt (online hout kopen), kan vaak op maat laten zagen en thuis laten bezorgen. Dat is handig als er geen houthandel in de buurt is. Er is wel een nadeel: je kunt de plank niet zelf uitzoeken. Daarom is online hout kopen vooral geschikt voor platen en voor hout dat je op maat laat leveren, waarbij kleine afwijkingen niet storen. Lees voor je bestelt hoe de verkoper de kwaliteit aanduidt, welke maten hij levert, wat de leverkosten zijn en of je de bestelling kunt terugsturen als de planken krom blijken.

Tweedehand hout kopen en restpartijen

Bouwmarkten en houthandels verkopen soms restpartijen met korting. Daarnaast zijn er marktplaatsen met afgedankte planken, oude balken en steigerhout. Dat is goedkoop en leuk voor rustieke projecten, maar je weet niet altijd wat het hout heeft meegemaakt. Controleer op spijkers, schroeven en verf van onbekende samenstelling voordat je erin zaagt.

Welke houtsoort past bij het hout kopen voor je project?

Je gaat geen hout kopen in het algemeen, maar hout kopen voor een project. De soort bepaalt hoe makkelijk je het bewerkt, hoe sterk het is, hoe het eruitziet en wat het kost. Dit zijn de gangbare keuzes.

• Vurenhout en grenen zijn zacht, goedkoop en makkelijk te bewerken. Prima voor kasten, kistjes, een eerste werkbank en alles wat je gaat schilderen.
• Eikenhout is hard, sterk en mooi van nerf. Het is duurder, maar een goede keuze voor meubels die jaren mee moeten. Lees meer in ons artikel over eikenhout.
• Walnoothout is donker en edel van uiterlijk en een favoriet voor meubels en kleine, mooie voorwerpen. Zie het artikel over walnoot hout.
• Teakhout is bestand tegen weer en wind en wordt gebruikt voor tuinmeubels en boten. Meer daarover staat bij teakhout.
• Platen zoals multiplex, OSB en MDF zijn stabiel, goedkoop per vierkante meter en handig voor kasten, werkbladen en onderdelen die niet hoeven te werken zoals massief hout.

Weet je niet zeker wat je nodig hebt, begin dan met hout kopen in vuren of een plaat. Het is goedkoop, vergeeft fouten en je leert er de werkwijze mee. Duur hardhout bewaar je voor het moment dat je zeker bent van je plan en je gereedschap.

Binnen of buiten?

De plek waar het eindproduct komt te staan, is bepalend. Voor binnen volstaat bijna elke droge houtsoort bij het hout kopen. Voor buiten heb je hout nodig dat tegen vocht en schimmel kan: van nature duurzaam hout zoals teak of eiken, of hout dat is geïmpregneerd of goed wordt afgewerkt. Een plaat voor binnengebruik uit de bouwmarkt zwelt buiten snel op. Kijk daarom bij platen altijd of ze geschikt zijn voor vochtige omgevingen of buiten. Meer over het kiezen voor buiten lees je in de gids over houtsoorten.

Vochtgehalte, droging en kwaliteit van de plank

Hout werkt: het neemt vocht op en geeft het af, en trekt daarbij krom of krimpt. Daarom is droging de belangrijkste eigenschap bij het hout kopen voor binnenwerk.

Volgens het Wikipedia-artikel over het drogen van hout is het ideaal dat hout wordt gedroogd tot het evenwichtsvochtgehalte dat het later in gebruik zal hebben. In droge, centraal verwarmde woningen ligt dat evenwicht vaak rond de 6 tot 7 procent, zo staat daar. Luchtdrogen haalt in de meeste gebieden moeilijk minder dan 18 procent, terwijl kamerdrogen (in een droogkamer) elk gewenst vochtgehalte kan bereiken. Kamergedroogd hout is daarom de gangbare keuze voor meubelwerk.

Voor een hobbyist betekent dit:

1. Vraag bij het hout kopen naar de droging. Een goede verkoper weet of het hout kamergedroogd of luchtgedroogd is.
2. Gebruik een vochtmeter. Een eenvoudige pin-vochtmeter kost weinig en geeft een goede indruk. Als richtwaarde wil je voor binnenwerk een waarde ver onder de 18 procent, liefst rond de 8 tot 12 procent. Dat is een praktische richtwaarde, geen norm.
3. Laat hout wennen. Leg het hout enkele dagen tot weken in de ruimte waar je het gebruikt, met stokjes tussen de planken zodat lucht erlangs kan. Pas daarna zaag en verbind je het.
4. Let op opslag. Hout dat buiten of in een vochtige loods heeft gelegen, neemt vocht op, ook als het droog is geleverd.

Het Wikipedia-artikel legt ook uit waarom hout krom trekt: de krimp is niet in elke richting gelijk. Langs de jaarringen is die ongeveer 5 tot 10 procent, loodrecht daarop ongeveer 2 tot 6 procent en in de lengte maar 0,1 tot 0,3 procent. Te snel drogen kan bovendien spanning in het hout achterlaten, zodat een plank bij het zagen ineens kromtrekt. Dit is de reden waarom je hout liever ziet liggen voordat je het koopt.

Zo beoordeel je een plank in de winkel

Zelfs bij goed gedroogd hout kopen loont een korte inspectie. Neem de tijd, ook als de verkoper toekijkt. Een goede verkoper vindt dat normaal.

• Kijk langs de lengte. Houd de plank tegen je oog en kijk als over een liniaal. Zie je een boog, een draai of een holle zijde, leg hem dan terug.
• Controleer de eindkanten. Scheuren aan de kop zijn gewoon bij vers gezaagd hout, maar lange scheuren die ver in de plank doorlopen, zijn dat niet.
• Zoek naar knopen. Gezonde, vastzittende knopen zijn prima, zeker voor rustiek werk. Losse of zwarte knopen vallen eruit en zwakken de plank. Voor een tafelblad wil je weinig knopen, voor een kistje maakt het niet uit.
• Let op verkleuring. Blauwe vlekken wijzen op schimmel in het hout, die ontstaat bij vochtig opslaan. Het hout is niet altijd zwakker, maar het is wel een teken van slechte opslag.
• Kijk naar de nerf. Rechte nerf is stabieler en makkelijker te bewerken dan een sterk golvende nerf. Een plank met de jaarringen bijna loodrecht op het oppervlak (staande jaarring) trekt minder krom dan een plank met liggende ringen.
• Ruik en voel. Een muffe geur of een klam gevoel duidt op vocht.

Neem bij het hout kopen altijd iets extra mee. Reken, als richtwaarde, 10 tot 20 procent extra op je lijst voor afval, zaagverlies en planken die je niet kunt gebruiken. Dat voorkomt dat je een tweede keer moet gaan.

Hout kopen op maat: soorten aanbod en hoe je rekent

Hout kopen gaat op verschillende manieren, en dat zorgt voor verwarring. Dit zijn de gangbare vormen.

Latten, balken en planken

Latten en balken heb je in vaste doorsneden, zoals 18 × 44 mm of 44 × 70 mm. De maat kan een beetje afwijken, vooral bij geschaafd hout: het schaven neemt enkele millimeters weg, dus de genoemde en gemeten maat verschillen soms. Meet daarom altijd na, vooral als een verbinding precies moet passen. Planken heb je ongeschaafd (ruw), geschaafd of gladgeschaafd.

Per strekkende meter of per kubieke meter

Kleine hoeveelheden verkoopt de handel per stuk of per strekkende meter. Grotere partijen en hardhout gaan vaak per kubieke meter. Wil je de prijs vergelijken, reken dan alles om naar dezelfde eenheid. Een lat van 2,40 meter met een doorsnede van 44 × 70 mm heeft een inhoud van ongeveer 0,0074 kubieke meter, dat wil zeggen ruim 7 liter. Dit helpt om een prijs per kubieke meter om te rekenen naar een prijs per stuk.

Platen

Platen zoals multiplex, MDF en OSB koop je per vel. In het Wikipedia-artikel over plywood staat dat standaardplaten ongeveer 2,5 × 1,22 meter zijn. Veel winkels bieden ook kleinere, kant-en-klare formaten, of zagen de plaat voor je op maat. Dat laatste is voor een beginner zonder tafelzaag erg handig, omdat een grote plaat thuis moeilijk recht te zagen is. Meer over de verschillen lees je in onze artikelen over multiplex, MDF en OSB platen.

Platen zijn niet allemaal even geschikt voor dezelfde klus. OSB heeft een grove structuur en is goed voor onzichtbare of rustieke toepassingen. MDF is glad en perfect om te schilderen, maar bang voor water. Multiplex is sterker en stabieler en heeft een mooie zijkant. Voor het verschil tussen de twee bekendste platen is er een apart artikel: het verschil tussen MDF en multiplex.

Herkomst en keurmerken

Waar je hout kunt kopen, is één vraag; waar het vandaan komt, is een andere vraag bij het hout kopen. Hout is een natuurproduct en een bijzonder duurzaam materiaal, maar alleen als het uit goed beheerd bos komt.

Bij hout uit Europa is de kans groot dat de herkomst in orde is, en bij veel handelaren staat het FSC- of PEFC-keurmerk bij het product. Bij tropisch hout is het zinvol om extra te letten. Houtdatabase.nl, een database met houtsoorten voor de woning- en utiliteitsbouw, vermeldt per houtsoort of er een keurmerk voor duurzaam bosbeheer of een legaliteitsverklaring is, en welke status de soort heeft in het Nederlandse duurzaam inkoopbeleid. Dat is bedoeld voor inkopers, maar het laat zien dat dit er voor professionals toe doet. Als hobbyist kun je simpelweg de verkoper vragen: komt dit hout uit gecertificeerd bos, en kan ik daar een bewijs van krijgen?

Let ook op namen. Het Wikipedia-artikel over teak waarschuwt dat in de handel namen met ’teak’ als voorvoegsel worden gebruikt, waarvan sommige fantasienamen zijn voor andere houtsoorten. Een naam als ‘afro-teak’ wijst dus op een andere soort dan echt teak. Vraag bij onbekende namen om de botanische naam of kijk de soort op.

Wat te doen bij twijfel

Twijfel je over kwaliteit of herkomst van het hout dat je wilt kopen, kies dan de eenvoudige route. Koop bij een bekende handelaar, vraag om een factuur met soort en maat, en bewaar je bon. Staat de herkomst niet vermeld en krijg je geen antwoord op je vraag, koop dan elders.

Wat kost hout kopen?

Hout kopen kost per keer iets anders: prijzen veranderen sterk met de markt, de soort en de hoeveelheid. Daarom noemen we hier geen bedragen, maar wel de verhoudingen. Als vuistregel kost vurenhout het minst, gevolgd door grenen en berken. Eiken en beuken zijn duidelijk duurder, en walnoot en teak behoren tot de duurdere soorten. Platen zijn per vierkante meter vaak goedkoper dan massief hout, maar kwaliteitsmultiplex kan meer kosten dan je denkt.

Een paar manieren om verstandig uit te geven:

1. Combineer soorten bij het hout kopen. Gebruik duur hout alleen waar het zichtbaar is, en goedkoper hout of plaatmateriaal voor de rest.
2. Hout kopen op maat. Laat de verkoper zagen als je geen goede zaag hebt. Zo betaal je minder afval.
3. Vergelijk per eenheid. Reken om naar dezelfde eenheid, zoals de prijs per strekkende meter of per kubieke meter.
4. Let op leverkosten. Online is lang hout duur om te bezorgen. Haal je het zelf, dan bespaar je dat.
5. Vraag naar restpartijen. Veel houthandels hebben afgeprijsde stapels met kleine gebreken die voor een hobbyproject niets uitmaken.

Wat je ook kiest bij het hout kopen: koop liever iets te veel van een goede soort dan precies genoeg van iets wat je al tegen de zin vond. Een klus waarvoor je de laatste plank mist, is vervelend, en bij hout van een andere partij kan de kleur afwijken.

Opslag en veilig werken met je hout

Hout kopen is niet af zodra je afrekent. Hoe je hout thuis bewaart, bepaalt of het recht blijft.

• Leg het vlak en ondersteund. Een plank die op één punt rust, zakt door. Leg ze plat op balkjes, of zet ze rechtop tegen een muur met de ondergrond droog.
• Gebruik stokjes. Leg tussen de lagen planken stokjes, zodat lucht rondom kan. Dat is belangrijk als het hout nog moet wennen.
• Houd het droog. Een droge garage of schuur is beter dan een kelder of een tuinhuis dat vochtig wordt.
• Beschut tegen zon en regen. Zon laat hout scheuren en verkleuren, regen laat het opzwellen en schimmelen.
• Veilig vervoer. Lange planken op een autodak vragen om een goede bevestiging en een vlag aan het uiteinde. Een bouwmarkt of houthandel leent soms een aanhanger uit of bezorgt.

Veilig werken met nieuw hout

Na het hout kopen komt het werk met hout dichterbij, dus even de veiligheid. Draag handschoenen bij het sjouwen van ruwe planken, want splinters zijn hardnekkig. Bij zagen en schuren komt stof vrij. Houtstof van sommige soorten kan irriterend zijn, en bij MDF en andere platen komt fijn stof vrij. Draag een stofmasker, werk met afzuiging als je kunt en zorg voor ventilatie. Dat zijn algemene richtlijnen; lees de informatie van de fabrikant van je gereedschap en het materiaal voor details. Staat het hout nog vol met vreemde spijkers of metaal, verwijder die dan voor je zaagt. Meer over de aanpak van de werkplaats lees je in het overzicht van houtbewerking.

Veelgestelde vragen over hout kopen

Verder lezen