Piano leren spelen: zo begin je als beginner

Piano leren spelen begint met een instrument dat goed bespeelbaar is, een vaste plek om te oefenen en een eenvoudige melodie met één hand. Je leert eerst waar de noten op de toetsen liggen, daarna combineer je beide handen en lees je stap voor stap noten. Met vijftien tot twintig minuten per dag speel je binnen enkele weken je eerste liedje.

De piano heeft een voordeel boven veel andere instrumenten: je ziet de muziek voor je liggen. Elke toon heeft een eigen toets, en lage en hoge tonen liggen op een logische plek. Dat maakt piano leren spelen overzichtelijk. Tegelijk vraagt het veel van je hersenen, omdat je twee handen onafhankelijk moet laten werken. In deze gids lees je welk instrument je kiest, hoe je begint en hoe je oefent. Een overzicht van andere instrumenten vind je bij muziek leren.

Welk instrument kies je: piano, digitale piano of keyboard?

De eerste vraag bij piano leren spelen is wat je thuis zet. Er zijn drie hoofdopties.

Akoestische piano

Volgens Wikipedia over de piano komt het geluid tot stand doordat een hamertje een snaar aanslaat, waarna de trilling via de brug naar de klankbodem gaat die het geluid versterkt. Er bestaan twee hoofdvormen: de pianino of buffetpiano met verticaal lopende snaren, die weinig ruimte inneemt, en de vleugel met horizontale snaren, die meer volume en dynamiek geeft. Een akoestische piano geeft een rijk, natuurlijk geluid en de beste aanslag. Nadelen zijn de ruimte, het gewicht, het volume en het onderhoud: een piano moet gestemd worden. Kijk bij piano kopen voor wat je moet weten als je een akoestische piano overweegt.

Digitale piano

Een digitale piano is volgens Wikipedia over de digitale piano een elektronisch instrument dat een akoestische piano nabootst in aanslag en geluid. Meestal heeft hij 88 toetsen die gewogen zijn en gevoelig voor hoe hard je speelt. Veel modellen hebben een koptelefoonaansluiting, zodat je zonder iemand te storen kunt spelen, en een MIDI-aansluiting voor een computer. Voor de meeste beginners is dit de beste keuze: het blijft altijd gestemd, past in een kleine ruimte en is stil. Lees meer in onze gids over de digitale piano.

Keyboard

Instrumenten met minder toetsen, ongewogen toetsen of toetsen die niet gevoelig zijn voor je aanslag noemt Wikipedia over het algemeen keyboards. Een keyboard is goedkoper, lichter en vaak voorzien van veel klanken en ritmes. Voor een eerste verkenning is dat prima. Het nadeel is dat de toetsen niet zwaar aanvoelen zoals bij een echte piano. Wie later naar een piano overstapt, merkt het verschil in aanslag. Bekijk keyboard kopen voor de keuze en wat je nodig hebt.

Wat past bij jou?

• Wil je serieus piano leren spelen en heb je plek voor een vast instrument? Kies een digitale piano met 88 gewogen toetsen of een akoestische piano.
• Wil je eerst voorzichtig kijken of het bij je past? Een keyboard of een geleend instrument is een goede start.
• Heb je buren dichtbij? Kies een instrument met koptelefoonaansluiting.
• Wil je ook muziek maken op de computer? Een MIDI-keyboard stuurt geluiden in software aan.

Een goedkoop keyboard met kleine toetsen of een slecht werkend pedaal kan leren onnodig lastig maken. Kijk dus naar de toetsen, een stevige standaard en een bank op de juiste hoogte. Laat bij twijfel een winkel of docent meekijken.

Hoe ziet een piano eruit? De toetsen en de noten

Een piano heeft witte en zwarte toetsen. Volgens het Wikipedia-artikel loopt een standaardpiano met 88 toetsen van de A0 tot de C8, dus zeven octaven en een kleine terts. Die 88 toetsen zijn sinds ongeveer 1885 de standaard.

Het patroon van witte en zwarte toetsen

De zwarte toetsen staan in groepen van twee en drie. Dat patroon herhaalt zich over het hele toetsenbord en is je belangrijkste houvast. De witte toets links van de groep van twee zwarte toetsen is een C. Vanaf daar ken je de rest: D, E, F, G, A, B, en dan weer C. Dat is een octaaf. Leer dit patroon eerst, want daarmee vind je elke toets zonder te zoeken. Meer details over de opbouw lees je bij piano toetsen.

De pedalen

Een piano heeft twee of drie pedalen. Het rechter pedaal houdt de tonen langer vast, het linker maakt het geluid zachter. Bij het middelste pedaal verschilt de functie: bij een pianino is het vaak een oefenpedaal dat het geluid dempt, bij een vleugel meestal een sostenutopedaal. Als beginner heb je het rechter pedaal pas later nodig. Begin zonder, dan leer je eerst de toetsen goed te bespelen.

Een orgel is geen piano

Een orgel is een ander toetsinstrument met een eigen manier van geluid maken en eigen bediening, vaak met meerdere klavieren en een pedaalklavier. Leren spelen op een orgel kan, maar het is geen vervanger voor piano leren spelen. Wie interesse heeft, vindt meer bij orgel. Wil je iets kleins en draagbaars met toetsen? Dan is de melodica een instrument waarop je blaast en toetsen indrukt.

Je eerste stappen op de piano

Als je voor je instrument zit, kost het even moeite om te weten waar je moet beginnen. Deze volgorde werkt voor de meeste beginners.

1. Zit goed

Zit op een bank of stoel zo hoog dat je onderarmen ongeveer horizontaal liggen als je handen op de toetsen liggen. Zit op de voorste helft van de zitting en houd je rug rechtop. Houd je schouders ontspannen en je polsen vrij. Pijn in je pols of schouder is een teken dat je houding niet klopt. Dit is een algemene richtlijn: een docent corrigeert dit het beste.

2. Leer de handvorm

Houd je handen alsof je een kleine bal vasthoudt: vingers licht gebogen, duim naast de hand. Vingers worden genummerd van 1 (duim) tot 5 (pink). Dat nummer zie je terug in de meeste beginnersboeken. Je speelt met de toppen van je vingers, niet met het platte deel.

3. Speel een melodie met één hand

Begin met vijf aangrenzende toetsen: C, D, E, F, G, met je rechterhand en de vingers 1 tot 5. Speel ze omhoog en omlaag. Probeer daarna een eenvoudige melodie met een paar noten. Hou het tempo laag en let op een gelijkmatige aanslag. Je linkerhand doet hetzelfde, een octaaf lager.

4. Combineer beide handen

Dit is de grootste stap. Je handen moeten verschillende dingen doen op hetzelfde moment. Begin met een heel eenvoudige combinatie, zoals een lange noot in je linkerhand en een melodie in je rechterhand. Oefen langzaam en herhaal kleine stukjes. Een metronoom helpt je bij het tempo, zie metronoom.

5. Leer noten lezen

Piano leren spelen gaat vaak hand in hand met noten lezen. Pianomuziek staat meestal op twee notenbalken: de hoge sleutel voor je rechterhand en de lage sleutel voor je linkerhand. Je begint met de noten rond de C in het midden en breidt langzaam uit. Een volledige uitleg staat bij noten lezen.

Akkoorden en liedjes spelen

Naast losse melodieën speel je op piano ook akkoorden: drie of meer tonen tegelijk. Volgens Wikipedia over muziektheorie is een akkoord een van de basisbegrippen, naast melodie, toonladder en ritme. Met een eenvoudig akkoord in je linkerhand en een melodie in je rechter kun je al veel liedjes spelen. Leer eerst de drieklanken van C, F en G, en bouw uit.

Je kunt ook leren met een leadsheet: een blad met de melodie en de akkoordnamen. Zo kun je liedjes begeleiden zonder elke noot uit te schrijven. Dit is handig als je wilt zingen en spelen tegelijk.

Wat heb je nodig om te beginnen?

Voor piano leren spelen heb je minder nodig dan je misschien denkt:

• Een instrument dat altijd klaarstaat. Een piano die in een kast staat, wordt niet bespeeld.
• Een bank of stoel op de juiste hoogte. Een verstelbare pianobank is handig, zeker als meerdere mensen oefenen.
• Een koptelefoon bij een digitale piano, zodat je ook ’s avonds kunt oefenen.
• Een muziekstandaard of lessenaar voor je boek of tablet.
• Een methodeboek of leerroute. Kies een route die bij beginners past en volg die een paar maanden.
• Een metronoom, als app of los apparaatje.
• Potlood en notitieboekje, om vingerzettingen en vorderingen te noteren.

Piano leren spelen met kinderen of als volwassene

Piano leren spelen kan op elke leeftijd. Kinderen leren vaak spelenderwijs en hebben korte, afwisselende oefenmomenten nodig. Volwassenen hebben meestal meer geduld voor techniek, maar minder tijd. Als volwassene kies je zelf je muziek: dat is een groot voordeel, want je oefent het liefst liedjes die je leuk vindt. Heb je een drukke agenda, plan dan twee of drie korte sessies per week en bouw dat uit. Piano leren spelen is geen wedstrijd. Het gaat om plezier en vooruitgang in je eigen tempo.

Zo oefen je piano leren spelen

Regelmaat en een duidelijke volgorde maken het verschil.

Een oefenschema van een kwartier

Dit is een voorbeeld en een richtlijn, geen regel.

1. Opwarmen (3 minuten). Speel een toonladder of vijf-toonspatroon met een rustig tempo.
2. Nieuw materiaal (5 minuten). Pak een nieuw stukje van maximaal twee of vier maten en oefen het langzaam met elke hand apart.
3. Handen samen (4 minuten). Zet het stukje bij elkaar zodra je handen het apart goed kunnen.
4. Iets leuks (3 minuten). Speel een liedje dat je al kent, zodat je plezier houdt.

Langzaam en in kleine stukjes

De snelste weg naar goed spelen is langzaam oefenen. Kies een tempo waarin je geen fouten maakt en verhoog dat pas als het soepel gaat. Splits een stuk in kleine delen. Een veelgemaakte fout is steeds opnieuw beginnen bij maat één, waardoor het begin goed klinkt en het eind slordig.

Houd vol

Het derde tot zesde week is voor veel beginners lastig. Je kunt de noten, maar twee handen samen voelt onhandig. Dat is normaal. Het wordt makkelijker als je regelmatig herhaalt. Neem jezelf eens op en vergelijk met een paar weken eerder: dan hoor je vooruitgang die je zelf niet merkt.

Zelf leren, online of met een docent?

Er zijn drie hoofdwegen, en je kunt ze combineren.

• Zelf met boeken en video’s. Goedkoop en flexibel. Je moet je eigen houding in de gaten houden.
• Apps. Volgens Wikipedia over Yousician ondersteunt die app onder meer piano en gebruikt hij de microfoon om je spel te beoordelen. Het artikel meldt dat sommige claims over de app niet onafhankelijk zijn onderbouwd, dus zie het als hulpmiddel. Een andere naam die vaak valt is Simply Piano.
• Een docent. Een docent kijkt naar je handen en je houding en past de lesstof aan. Lees meer over wat je kunt verwachten bij pianoles.

Wil je algemeen weten welke leervorm bij je past? Dan helpt muziekles.

Veelgemaakte fouten bij piano leren spelen

• Te hard drukken. Je hoeft de toetsen niet in te slaan. Laat het gewicht van je arm het werk doen.
• Spanning in je schouders. Laat ze zakken en adem rustig. Spanning veroorzaakt klachten.
• Alleen naar je handen kijken. Probeer ook naar de muziek te kijken. Dat vraagt tijd, maar je moet het uiteindelijk wel leren.
• Te snel willen. Kies stukken die net iets uitdagen, niet stukken die veel te zwaar zijn.
• Oefenen zonder metronoom of tel. Je ritme wordt onregelmatig. Tel mee of gebruik een metronoom.
• Geen vaste tijd. Plan je oefenmoment, bijvoorbeeld na het eten.

Een plan voor de eerste drie maanden

Een simpel plan helpt je gericht te blijven. Het is een voorbeeld, geen vaste regel.

• Week 1 en 2: het patroon van de zwarte toetsen, de plek van de C en de vijf-toonshand. Speel korte melodietjes met je rechterhand.
• Week 3 en 4: dezelfde melodietjes met je linkerhand, en de eerste noten op de notenbalk.
• Maand 2: beide handen samen, eerst met heel eenvoudige stukjes. Leer de drieklanken van C, F en G.
• Maand 3: een eenvoudig liedje van begin tot eind, met een metronoom op een rustig tempo. Neem het op en luister terug.

Noteer wat goed ging. Piano leren spelen levert zichtbare vooruitgang op, maar je ziet die pas als je terugkijkt. Een notitieboekje met een korte regel per oefensessie helpt daarbij. Merk je dat een stap te zwaar is, ga dan een stap terug en herhaal de vorige. Niemand speelt een stuk goed in één keer. Wie zijn tempo aanpast en rustig blijft, bereikt het meest.

Veelgestelde vragen over piano leren spelen

Verder lezen