Epoxy onderzetters maken: stappenplan, mallen en afwerking

Epoxy onderzetters maak je door giethars te mengen, in een siliconen mal te gieten, eventueel te kleuren of inleg toe te voegen en het geheel te laten uitharden. Daarna ontvorm je ze, schuur je de randen en plak je er een vilten of kurken onderkant onder. Het is een klein project met weinig materiaal, en je ziet binnen een dag of twee het resultaat. Daarom is het een populaire eerste stap in de wereld van hars.

Veel mensen kopen een epoxy onderzetters maken set, bijvoorbeeld bij een hobbywinkel of een winkelketen. Zo’n set bevat meestal hars, verharder, een mal en pigment, en soms ook handschoenen en roerstokjes. Een set is handig, maar je moet nog steeds nauwkeurig werken en veilig. Op deze pagina leggen we uit wat je nodig hebt, hoe het stap voor stap gaat en waar je op let bij het gebruik. Over het materiaal zelf lees je meer in epoxy giethars en resin. Het overzicht staat in de pijler epoxy, kaarsen en zeep.

Wat heb je nodig?

Voor een set van vier onderzetters heb je dit nodig:

• Heldere epoxy giethars. Een set met een duidelijke verhouding en een lange verwerkingstijd is prettig. Lees epoxy giethars voor het kiezen.
• Een siliconen mal voor onderzetters. Rond, vierkant of in een speciale vorm. Volgens Wikipedia over resin casting leveren flexibele mallen doorgaans 25 tot 100 afgietsels op voordat details minder scherp worden.
• Maatbekers of een weegschaal. Voor het afmeten.
• Roerstokjes en een prikker. Om te mengen en bellen weg te halen.
• Pigment of inkt. Gebruik kleurmiddelen die voor epoxy bedoeld zijn.
• Inleg. Gedroogde bloemen, zand, glitter, folie, schelpen of stukjes hout. Alles wat je erin giet moet droog zijn.
• Schuurpapier in fijne korrels. Voor de randen.
• Vilt of kurk met plakkant. Voor de onderkant.
• Handschoenen en bril. Nitril, geen latex.
• Een afgedekt werkblad. Plus een vlakke plek waar de mallen kunnen uitharden.

Hoeveel hars heb je nodig? Meet het volume van je mal. Een ronde onderzetter van 10 centimeter doorsnede en 0,5 centimeter dik heeft een volume van ongeveer 3,14 × 5 × 5 × 0,5 = 39 milliliter. Voor vier onderzetters heb je dus ongeveer 157 milliliter nodig, plus een beetje extra voor de rand van de beker. Het is een rekenvoorbeeld. Gebruik de afmetingen van je eigen mal en volg de aanwijzingen van je hars voor laagdikte en verhouding.

Stap voor stap: epoxy onderzetters maken

Stap 1: werkplek en bescherming

Dek de tafel af, zet de mallen op een vlakke plaat en zorg dat de ruimte geventileerd is. Doe handschoenen en bril aan. West System noemt handschoenen, oogbescherming en beschermende kleding het minimum voor de meeste gebruikers.

Stap 2: meet af en meng

Meet hars en verharder precies af. Roer langzaam en grondig, ook langs de wand en de bodem van de beker. Doe daar enkele minuten over, of zoveel als je product voorschrijft. Langzaam roeren beperkt luchtbellen. Giet het mengsel over in een tweede beker en roer nog eens, zodat er geen ongemengde hars achterblijft.

Stap 3: kleur en inleg

Verdeel de hars over bekers als je meerdere kleuren wilt. Voeg per beker een klein beetje pigment toe en roer rustig. Plaats inleg met een pincet. Wil je een marmereffect, giet dan twee kleuren door elkaar in de mal en haal er een prikker doorheen, zonder te roeren.

Stap 4: giet

Giet de hars langzaam in de mal, tot de gewenste dikte. Tik de mal licht op tafel zodat de bellen naar boven komen en prik ze weg met een tandenstoker. Bij het mengen van twee componenten ontstaan vaak bellen, schrijft Wikipedia, en een licht trillende mal helpt ze verdrijven.

Stap 5: laat uitharden

Dek de mallen af met een omgekeerde doos en laat ze liggen op een vlakke, stofvrije plek. Hoe lang het duurt, hangt af van je product, de laagdikte en de temperatuur. West System schrijft dat epoxy na enkele uren schuurbaar is, maar bij kamertemperatuur meer dan twee weken kan duren voor het volledig is uitgehard. Dat geldt voor hun product en is een voorbeeld, geen regel voor jouw hars.

Stap 6: ontvorm en werk af

Haal de onderzetter voorzichtig uit de mal. Schuur scherpe randen met fijn schuurpapier en poets het oppervlak. Draag een stofmasker bij het schuren. Plak er tot slot een vilten of kurken onderkant onder, zodat de onderzetter niet krast op je tafel.

Idee voor je onderzetters

Met een eenvoudige mal en een paar materialen maak je veel varianten:

• Heldere onderzetters met droogbloemen. Plat gedrukte bloemetjes en blaadjes.
• Marmer en wervels. Twee of drie kleuren, licht gemengd.
• Strand en zee. Zand, schelpen en blauwe lagen die golven nabootsen.
• Geode-stijl. Een kleurlaag met glitter of mica als kristallen.
• Koffie of kurk. Een basislaag van een natuurlijk materiaal onder een heldere laag.
• Een set met een thema. Vier onderzetters met dezelfde kleur, een bijpassende houder of een kaartje, als cadeau.

Test een nieuwe inleg of kleur eerst in een kleine mal. Zo voorkom je dat een mooi stuk mislukt door een verkeerde combinatie. Schrijf op wat je gebruikt hebt, zoals de hars, de verhouding, de kleur en de uithardingstijd. Dan kun je een gelukte set later precies herhalen.

Een mal kiezen voor je onderzetters

Voor onderzetters kies je een mal die ondiep genoeg is om met weinig hars te werken, maar diep genoeg voor je inleg. Een mal van ongeveer een halve centimeter diep is gangbaar voor een gewone onderzetter. Dat is een praktijkmaat, geen regel. Een gladde, glanzende mal geeft een glanzend oppervlak, een mal met textuur een mat of gestructureerd resultaat. Zorg dat de randen netjes zijn en dat de mal vlak op tafel ligt. Een mal die doorbuigt, geeft een onderzetter met een holle bodem.

Wil je ronde, vierkante en zeshoekige varianten in een set, dan koop je meerdere mallen of een mal met meerdere holtes. Een mal met meerdere holtes is handig, omdat je in een keer meerdere stuks giet en ze dezelfde uithardingstijd hebben. Bewaar mallen stofvrij en reinig ze met een zachte doek, want krassen in de mal komen terug op je onderzetter.

Problemen oplossen

Soms mislukt een onderzetter. De meest voorkomende oorzaken zijn algemene praktijkervaring, geen bronuitspraken:

• De onderzetter blijft plakkerig. De verhouding klopt niet of er is te weinig gemengd. Een zacht blijvende onderzetter is meestal niet te redden. Meet de volgende keer nauwkeuriger af.
• Er zitten bellen in. Roer langzamer, giet rustiger en prik bellen weg voor de hars stolt.
• Er zitten troebele plekken in. Vocht in de inleg of de mal. Droog de inleg en maak de mal droog.
• De inleg drijft naar boven. Giet eerst een dunne laag, laat hem iets aantrekken en plaats dan de inleg. Giet daarna de rest.
• De onderzetter is krom. De mal stond niet vlak. Zet de mal op een stevige plaat en controleer met een waterpas.
• De rand is scherp of ruw. Schuur hem na met fijn schuurpapier.

Een set cadeau geven of verkopen

Een set onderzetters is een mooi cadeau, zeker als je de kleuren en de inleg afstemt op de ontvanger. Verpak ze in papier en voeg een kaartje toe met onderhoudsadvies: zacht reinigen, geen hete pannen en niet in de zon. Wil je onderzetters verkopen, dan gelden er regels voor consumentenproducten en belasting. Wij hebben die niet onderzocht, dus lees de actuele regels bij de officiële instanties.

Hitte, krassen en onderhoud

Een onderzetter wordt gebruikt om iets neer te zetten, en dat roept vragen op: kan er een hete kop op? Hoe hittebestendig een uitgeharde epoxy is, hangt af van het type hars. Wij hebben geen algemene temperatuurgrens bij een bron kunnen controleren, en Wikipedia schrijft dat epoxy bij hoge temperaturen thermisch kan degraderen. Kijk daarom bij je product naar de aanbevolen maximale temperatuur. Staat die er niet, zet dan geen hete pannen of kopjes rechtstreeks op de onderzetter.

Wat verder geldt:

• Krassen. Epoxy kan krassen. Gebruik een zachte doek om te reinigen, geen schuursponsjes.
• Schoonmaken. Gebruik een zachte, vochtige doek. Vraag de fabrikant welke middelen je mag gebruiken.
• Vergeling. Epoxy vergeelt met de tijd, ook zonder UV-licht, zegt Wikipedia. Bij kleine onderzetters is dat nauwelijks zichtbaar, maar vermijd felle zon.
• Eten en drinken. Wij kunnen niet beoordelen of een bepaalde hars geschikt is voor direct contact met voedsel. Een onderzetter is bedoeld om onder een kopje te staan, niet om eten op te leggen. Vraag de fabrikant bij twijfel.

Epoxy onderzetters maken met kinderen

Je kunt dit project met kinderen doen, maar alleen onder toezicht en met veel voorzichtigheid. Hars en verharder kunnen huid en ogen irriteren en bij herhaald contact een allergie veroorzaken, zoals Wikipedia beschrijft. Laat een volwassene het afmeten, mengen en gieten doen. Kinderen kunnen de inleg kiezen en plaatsen, mits ze handschoenen dragen en niet in de hars komen. Voor een jonger kind is het slimmer om een ander project te kiezen. Zie bijvoorbeeld kaarsen maken met kinderen.

Veilig werken

De basisregels van de fabrikant:

• Vermijd contact met hars, verharder, gemengde epoxy en schuurstof van half uitgeharde epoxy.
• Draag handschoenen, oogbescherming en beschermende kleding.
• Verwijder hars van de huid met een waterloze huidreiniger. Gebruik nooit oplosmiddelen op de huid.
• Zorg voor ventilatie.
• Krijg je een reactie, stop dan met het product en raadpleeg een arts als het niet overgaat.

Wikipedia voegt eraan toe dat rubberen handschoenen slecht beschermen en dat dikke nitrilhandschoenen worden aanbevolen. En uit de pagina over onbeheerste uitharding blijkt dat een grotere of dikkere massa meer warmte geeft. Voor een onderzetter is dat geen probleem, mits je kleine hoeveelheden meng en de beker niet op een brandbaar oppervlak laat staan.

Veelgemaakte fouten

• Te weinig mengen. De onderzetter blijft plakkerig.
• Te snel roeren. Bellen in je onderzetter.
• Vochtige inleg. Troebele plekken.
• Een mal die niet vlak staat. De onderzetter wordt scheef.
• Te vroeg ontvormen. Het stuk vervormt.
• Stof. Dek de mallen af.
• Te dik gieten. Houd je aan de laagdikte van je product.

Veelgestelde vragen over epoxy onderzetters

Verder lezen