Canvas kopen: katoen of linnen, spieraam of paneel, en welk formaat

Canvas kopen doe je op vier dingen: de vezel, de voorbereiding, de drager en het formaat. Voor een beginner is een voorbereid katoenen doek op een spieraam van 40 × 50 of 50 × 70 cm de beste keuze. Het is betaalbaar, het is klaar om op te schilderen en het past op de meeste ezels. Linnen is fijner maar duurder, een kaal doek moet je zelf voorbereiden en een canvaspaneel is stijf en handig voor kleine werken.

Wie canvas kopen wil om op te schilderen, kijkt in een winkel naar een muur vol doeken in alle maten en prijzen. Het is lastig te zien wat het verschil is tussen een doek van een paar euro en een doek dat tien keer zoveel kost. In deze koopgids leggen we uit waar je op let: katoen of linnen, voorbereid of kaal, spieraam of paneel, welke formaten er bestaan en wat je nodig hebt als je zelf een doek spant of grondeert. We geven geen merken of winkels aan, want de keuze hangt af van wat je schildert en wat je wilt uitgeven. Meer over het materiaal lees je in onze uitleg over schilderdoek. De basis van schilderen vind je in ons stappenplan om te leren schilderen.

Canvas kopen: katoen of linnen?

Doek is gemaakt van geweven vezels. Wikipedia beschrijft in het artikel over canvas twee hoofdvarianten. Linnen, gemaakt van vlas, is van oudsher de keuze van veel professionals, en bijzonder geschikt voor olieverf. Katoen, in de vorm van “cotton duck”, kwam in het begin van de twintigste eeuw op en is goedkoper. Het heeft een regelmatige weving die gelijkmatiger uitrekt. De opkomst van acrylverf heeft katoen populairder gemaakt.

Wat betekent dat in de winkel?

• Katoen. Betaalbaar, regelmatig van structuur en geschikt voor acryl en olieverf. De beste keuze om mee te beginnen en voor oefenen. Katoen kan iets meer meegeven en iets sneller verslappen.
• Linnen. Fijner en sterker, met een natuurlijker structuur. Het houdt zijn spanning beter en past bij olieverf en werk dat je wilt bewaren. Het is duurder, dus voor beginners niet nodig.
• Mengdoeken. Een mix van katoen en andere vezels. Ze zitten qua prijs en kwaliteit tussen beide.

De dikte van het doek, bij katoen aangegeven in gram per vierkante meter, is ook een maatstaf. Een zwaarder doek is steviger en gaat langer mee. Op goedkope doeken staat dat vaak niet vermeld; kijk dan naar hoe strak het doek zit en hoe zwaar het voelt.

Canvas kopen: voorbereid of kaal doek?

Dit is een van de belangrijkste keuzes bij het kopen van canvas. Een voorbereid doek is al gegrondeerd. Op een kaal doek moet je dat zelf doen.

Gesso is de witte grondlaag. Wikipedia legt in het artikel over canvas uit dat doek meestal wordt gecoat met gesso, zodat verf de vezels niet direct raakt, want dat zou uiteindelijk tot verval leiden. Veel doeken worden voorgeprimed verkocht. Sommige kunstenaars schilderen op onbehandeld katoen met acrylverf, die minder agressief is voor de vezels dan olieverf.

In het artikel over gesso staat dat traditionele gesso van dierlijke lijm, krijt en witte pigmenten wordt gemaakt en broos is, zodat het alleen voor stijve ondergronden geschikt is. Acrylgesso is een waterige mix van pigment, vulstof en acrylhars; die droogt zacht en flexibel en past dus op doek. Een handboek waarschuwt dat olieverf op acrylgesso na verloop van tijd kan loslaten door het verschil in flexibiliteit. Dat is iets om te weten als je met olieverf schildert: gebruik dan een grondlaag die daarvoor bedoeld is.

Wat kies je? Een voorbereid doek is voor beginners de makkelijkste keuze: je kunt meteen beginnen. Een kaal doek is goedkoper en geeft je meer controle over de grond, maar kost je extra werk en extra materiaal.

Grondverf op canvas aanbrengen

Wil je een kaal doek zelf grondeerd, doe dit dan in drie stappen:

1. Zet het doek strak op een spieraam (zie onder).
2. Breng met een brede kwast twee tot drie dunne lagen acrylgesso aan. Laat elke laag drogen en schuur licht tussen de lagen voor een gladder oppervlak als je dat wilt.
3. Laat het doek een dag drogen voor je erop schildert.

Dit is een praktische richtlijn. De verpakking van je gesso vertelt hoeveel lagen en welke droogtijd de fabrikant aanraadt.

Canvas kopen: spieraam of canvaspaneel?

Een doek is een stuk stof. Het moet op iets vast. Er zijn twee hoofdvormen.

Doek op spieraam. Het doek is om een houten frame gespannen. Wikipedia noemt dit een stretcher. Geniet doek blijft langer strak, maar is lastiger opnieuw te spannen. Bij een gespijkerd of gesplijnd doek met een sleuf in het frame kun je het doek eenvoudiger opnieuw spannen. Een spieraam is licht, ook in grote formaten, en heeft een natuurlijke veerkracht.

Canvaspaneel. Een stijf bord, vaak karton of houtvezel, met doek erop gelijmd. Het is plat, stevig en meestal goedkoper. Het is vooral handig voor kleine werken, voor proefschilderingen, voor kinderen en voor werk dat je in een lijst wilt zetten. Een nadeel is dat een paneel minder veerkracht heeft en dat het bij grote formaten buigt.

Wil je op hout schilderen? Dat kan ook: verfmaker Golden schrijft in zijn uitleg over schilderen op multiplex dat onbehandeld multiplex vaak kromtrekt en daarom ondersteuning of een frame nodig heeft, en dat je voor acryl twee of meer lagen glanzend medium kunt zetten tegen verkleuring door het hout. Meer over schilderen op hout lees je in onze uitleg over hout schilderen.

Canvas kopen en canvas formaten: welke maat kies je?

Doeken worden in standaardformaten verkocht. Zo’n formaat is bepaald door de lengte en breedte van het spieraam, in centimeters. De meest voorkomende formaten zijn:

Dit zijn richtwaarden, geen normen; maten verschillen per winkel en merk. Let ook op de diepte van het spieraam: een dun spieraam van circa 2 cm is licht en betaalbaar, een dik spieraam van 4 cm of meer geeft een mooie rand en kan zonder lijst worden opgehangen.

Kies je formaat op basis van wat je schildert, waar je het hangt en wat je ezel aankan. Een doek van 60 × 80 cm past niet op een kleine tafelezel. Lees meer over de relatie tussen ezel en formaat in onze uitleg over de schildersezel. Een groter doek vraagt ook om meer verf, dus het kost meer dan alleen het doek zelf.

Canvas spannen: zelf een doek op een spieraam zetten

Een kaal doek op een spieraam zetten, heet canvas spannen. Het is goedkoper dan een kant-en-klaar doek en je kiest zelf het formaat. Je hebt nodig: een spieraam, een stuk doek dat aan alle kanten 5 tot 7 cm groter is, een tacker, een canvastang (optioneel) en een schaar.

1. Leg het doek met de goede kant naar beneden op een schone tafel en het spieraam erbovenop.
2. Trek het doek midden op een lange zijde strak om het frame en nieter het vast met één nietje.
3. Doe hetzelfde aan de overkant, daarna aan de twee korte zijden. Trek steeds strak.
4. Werk vanuit het midden naar de hoeken, met nietjes om de 5 tot 7 cm, en wissel van kant om een gelijkmatige spanning te houden.
5. Vouw de hoeken netjes op, zoals een cadeau, en nieter ze vast.
6. Controleer of het doek strak staat. Bij een lichte lossing kun je de wiggen in de hoeken van het spieraam slaan, als het frame die heeft.

Dit is een algemene werkwijze. Voor een eerste keer is het slim om het met een goedkoop doek te proberen.

Schilderen op canvas: voor welke verf past het?

Canvas is veelzijdig. Acrylverf werkt prima op katoenen doek, en volgens Wikipedia is dat ook de reden waarom katoen populairder werd. Olieverf past bij gesso op een flexibele ondergrond en wordt traditioneel op linnen gebruikt. Voor aquarel is canvas niet de beste keuze, tenzij het doek speciaal voorbereid is voor aquarel. Daarvoor gebruik je beter papier: zie aquarelpapier voor de uitleg.

Dit is ook de plek waar je een paar creatieve ideeën kunt uitproberen. Mensen zoeken bijvoorbeeld naar “klei op canvas”. Dat gaat om reliëf: je plakt of modelleert een dikke laag structuurpasta of kleipasta op het doek en schildert erover. Het geeft een voelbaar oppervlak, bijvoorbeeld voor bloemen, golven of abstracte werken. Gebruik daarvoor materiaal dat bij het doek past en laat het goed drogen, zodat het niet loslaat.

Schilder ideeën voor canvas

Wie net een doek heeft gekocht, weet soms niet waar te beginnen. Een paar ideeën voor een klein doek (20 × 30 tot 40 × 50 cm):

• Een lucht. Een gradiënt van blauw naar oranje, met een paar wolken. Een mooie eerste oefening.
• Een stilleven. Een vaas, een appel, een fles. Eenvoudige vormen en veel te oefenen met licht.
• Een abstract schilderij. Vlakken in twee of drie kleuren, met een mes of spons aangebracht.
• Een landschap. Een horizon, een veld en een lucht. De basis van vrijwel elk landschap.
• Een dier of een bloem. Kies een eenvoudig onderwerp en werk van donker naar licht.
• Van foto naar canvas. Kies een foto, teken de hoofdvormen over en schilder de grote vlakken. Het is een goede manier om te oefenen met verhoudingen.

Meer inspiratie vind je bij het palet van kleuren dat je gebruikt, en bij het licht waarmee je werkt: een daglichtlamp helpt als je ’s avonds schildert.

Canvas kopen online of in de winkel?

Je kunt canvas kopen in een kunstenaarswinkel, een hobbywinkel, een grote bouwmarkt of -doe-het-zelfzaak of online. Elk heeft voor- en nadelen.

• Kunstenaarswinkel. Je kunt het doek voelen, de spanning controleren en advies vragen. De prijs ligt meestal hoger, maar de kwaliteit is beter te beoordelen. Een goede plek om te beginnen met canvas kopen als je het nog niet kent.
• Hobbywinkel en keten. Veel keuze in standaardformaten en vaak aantrekkelijke prijzen per set. Let op de dikte van het doek en de kwaliteit van de grondlaag.
• Online. De grootste keuze en vaak de laagste prijs, ook voor grote formaten en op maat. Je kunt het doek niet voelen, dus lees de specificaties goed: vezel, gewicht, diepte van het spieraam en of het doek voorbereid is. Bij canvas kopen op afstand is een kleine eerste bestelling slim.
• Op maat. Zoek je een bijzonder formaat, dan laten sommige winkels een doek op maat spannen. Dat kost meer, maar het past precies bij je plek of je lijst.

Een goed uitgangspunt is om voor je eerste doeken goedkoop te kopen en voor werk dat je wilt bewaren iets duurder. Een setje van vijf kleine doeken is een goede start: je kunt oefenen zonder dat elk doek een groot gevoel van “dit moet lukken” geeft. Zo wordt canvas kopen een gewone, plezierige stap in plaats van een keuze waar je lang over twijfelt.

Waar let je op bij canvas kopen?

Een korte checklist voor je in de winkel staat:

1. De spanning. Duw met je vinger op het doek. Het moet strak staan en veren, niet slap hangen.
2. De weving. Kijk tegen het licht. Een regelmatige weving zonder gaten of dikke plekken is beter.
3. De grondlaag. Een gelijkmatige witte laag zonder vlekken of kale plekken. Bij een goedkoop doek is de grondlaag vaak dun.
4. Het spieraam. Recht, zonder kromming, met een stevige hoek. Een kromgetrokken frame geeft een scheef doek.
5. De randen. Zijn de nietjes aan de achterkant, dan blijft de voorkant schoon en kun je het doek zonder lijst ophangen.
6. De prijs per formaat. Vergelijk prijzen per vierkante decimeter, niet alleen per doek. Een set van meerdere doeken is vaak voordeliger voor oefenen.

Koop bij twijfel een of twee doeken uit verschillende prijsklassen en probeer ze. Zo leer je canvas kopen op basis van wat je zelf prettig vindt. Je merkt snel wat voor jou prettig werkt.

Veelgestelde vragen over canvas kopen

Een stevige ezel voor je canvas