Samples gebruiken in je muziek: wat is een sample en hoe begin je?

Een sample is een stukje geluid, zoals een drumslag, een zinnetje of een melodie, dat je uit een opname haalt en opnieuw gebruikt in je eigen muziek. Je laadt het in een sampler of muziekprogramma, kapt het in stukjes, speelt het op een toetsenbord af en bouwt er een beat of nummer omheen. In dit artikel gaat het uitsluitend over samples in muziek maken, niet over proefmonsters of voorbeeldproducten die ook sample heten.

Een sample is een van de snelste manieren om iets muzikaals te maken zonder dat je een instrument beheerst. Je hoeft geen piano te kunnen spelen om een mooie akkoordenreeks te gebruiken, en je hoeft geen drummer te zijn om een goed ritme neer te zetten. Maar er komt wat bij kijken: de techniek, het kiezen van goede geluiden en, niet te vergeten, de vraag of je ze wel mag gebruiken. Wil je eerst het grotere plaatje? Begin bij de pijler muziek leren en lees over muziek produceren.

Wat is een sample in muziek?

Volgens Wikipedia is sampling het hergebruiken van een deel van een geluidsopname in een andere opname. Zo’n fragment kan een ritme, een melodie, een gesproken zin of een geluidseffect zijn. Vaak worden samples gelaagd, bewerkt, in toonhoogte veranderd of in een lus afgespeeld.

De techniek heeft een lange geschiedenis. Wikipedia beschrijft hoe Pierre Schaeffer in de jaren veertig met tape werkte die hij knipte en in lussen aan elkaar plakte, hoe de Fairlight CMI in 1979 de term “sample” populair maakte en hoe goedkopere apparaten zoals de Akai MPC (1988) sampling toegankelijk maakten. Volgens dezelfde bron is sampling een fundament van de hiphop, die voortbouwde op drumbreaks uit funk en soul. Tegenwoordig zijn programma’s op een computer, de zogeheten DAW, het belangrijkste gereedschap.

Soorten samples

• One-shot: een enkel geluid, zoals een kick of een klap. Je speelt het af met een toets of pad.
• Loop: een herhalend fragment, bijvoorbeeld een drumloop of een akkoordenreeks. Meer over loops lees je bij de looper.
• Chop: een stukje uit een groter nummer dat je in stukjes hakt en opnieuw rangschikt.
• Vocal sample: een zin of klank uit zang of spraak.
• Veldopname: een geluid uit je omgeving, zoals regen, verkeer of een deur.

Zo gebruik je een sample

De werkwijze verschilt per programma, maar de stappen zijn grotendeels hetzelfde.

1. Kies of maak een geluid. Neem iets op met je telefoon of microfoon, of laad een geluidsbestand.
2. Laad het in een sampler of DAW. Daar zie je het geluid als een golfvorm.
3. Knip het bij. Markeer waar het fragment begint en eindigt. Zorg dat het begin precies op de aanslag zit.
4. Wijs het toe aan een toets of pad. Nu speel je het af met een keyboard, een midi-controller of de muis.
5. Pas het aan. Verander de toonhoogte, het tempo of het volume. Voeg een effect toe.
6. Bouw een patroon. Zet het geluid op de maat in een ritme, samen met andere geluiden.

Het tempo goed krijgen

Een loop uit een ander nummer heeft een eigen tempo. Wil je hem in je eigen project gebruiken, dan moet je hem op jouw tempo brengen. De meeste muziekprogramma’s hebben daarvoor een functie om te rekken zonder dat de toonhoogte verandert. Gebruik die met mate: een loop die te ver wordt opgerekt gaat vaak vreemd klinken. Als algemene richtlijn werkt het beter als de tempo’s al redelijk dicht bij elkaar liggen.

Welke programma’s?

Voor een beginner is een gewone DAW genoeg. Wikipedia noemt Pro Tools en Ableton Live als belangrijke gereedschappen voor sampling. Heb je een Mac of iPhone, dan bevat GarageBand ingebouwde loops en geluiden. Wil je meer, kijk dan naar FL Studio of Ableton. Een hardware sampler zoals de MPC voelt anders, met pads die je met je handen speelt, en past bij wie een instrument in de hand wil.

Waar haal je samples vandaan?

Eigen opnames

De veiligste bron is jezelf. Neem een gitaarakkoord, een tik op een tafel, een stuk zang of een geluid in de keuken op. Je telefoon is genoeg om te beginnen. Wat je zelf opneemt, is van jou, en het geeft je muziek een eigen karakter. Je leert er bovendien veel van: hoe een geluid begint, uitsterft en wat er achter blijft.

Sample packs en bibliotheken

Er bestaan verzamelingen geluiden die speciaal zijn gemaakt om te gebruiken. Wikipedia noemt bijvoorbeeld de Jam Packs van GarageBand en online platforms als Splice, waar je sample packs vindt. Er zijn gratis en betaalde packs. Volgens Wikipedia over loops verkopen ook bedrijven als Native Instruments en Splice royalty-vrije loops in midi- of audioformaat. Lees altijd de licentievoorwaarden: staat er dat je de geluiden in je eigen muziek mag gebruiken, ook als je die uitbrengt? Zo ja, dan weet je waar je aan toe bent. Wikipedia noemt ook dat de Library of Congress in 2020 een app maakte om te samplen uit zijn auteursrechtvrije audio.

Fragmenten uit bestaande muziek

Dit is wat mensen het eerst associëren met samplen: een stukje van een bestaand nummer. Het is ook het gebied waar de meeste vragen over rechten ontstaan. Daarom een aparte paragraaf.

Rechten en toestemming

Bij het hergebruiken van andermans muziek spelen auteursrechten. Dit is geen juridisch advies; raadpleeg bij twijfel een deskundige of de rechthebbende zelf.

Wikipedia beschrijft de belangrijkste punten:

• Toestemming vragen heet clearen. Het kan tijdrovend en duur zijn, en soms is het onmogelijk voor kleine makers.
• Meerdere rechten. Een sample kan zowel de opname als de compositie als de uitvoering raken. Voor een stuk dat je zelf opnieuw inspeelt (interpolatie) heb je toestemming van de rechthebbenden van de compositie nodig.
• Rechtspraak verschilt. Wikipedia noemt uitspraken in de Verenigde Staten die zelfs korte, ongelicentieerde samples als inbreuk zagen, en latere uitspraken die zeer korte fragmenten onder voorwaarden toelieten. In 2019 oordeelde het Europese Hof van Justitie volgens dezelfde bron dat bewerkte, onherkenbare samples zonder toestemming gebruikt mogen worden.

Het praktische advies voor een hobbyist is eenvoudig: gebruik eigen opnames, royalty-vrije packs met een duidelijke licentie of geluiden waarvoor je toestemming hebt. Wil je toch een fragment van een bestaand nummer in iets gebruiken dat je publiceert, vraag dan om toestemming of zoek juridisch advies. Voor je privé oefenen speelt dit minder, maar zodra je iets uitbrengt op een streamingdienst of video, wel.

Tips voor een goede sample

• Kies kwaliteit. Een slechte opname klinkt in je nummer ook slecht. Een schone, droge opname is makkelijker te bewerken.
• Knip bij de nuldoorgang. Als de golf op nul begint en eindigt, hoor je geen tikje. Veel programma’s hebben hiervoor een functie.
• Houd het kort. Een korte sample is flexibeler dan een lange.
• Combineer. Een eigen opname plus een kant-en-klare loop geeft een eigen klank.
• Let op de toonsoort. Twee samples uit een andere toonsoort klinken botsend. Een tuner of toonladders helpen; zie de uitleg over toonladders.
• Bewaar je geluiden geordend. Geef bestanden duidelijke namen en zet ze in mappen per soort.

Oefenen met samplen

Een klein project is een goed begin. Neem tien geluiden uit je huis op, laad ze in je programma en maak er in een uur een ritme van. Het gaat niet om een perfect nummer, maar om te ontdekken hoe veel er uit een lade of een glas te halen is. Daarna kun je er een melodie boven zetten met een midi-keyboard.

Samplen is ook een manier van luisteren. Wie begint, gaat anders naar muziek luisteren: je hoort waar een drumpatroon begint, welke klanken er onder een melodie zitten en hoe een producer ruimte laat tussen de geluiden. Die aandacht neem je mee naar je eigen werk. Probeer eens een nummer dat je mooi vindt te beluisteren met alleen je aandacht op het ritme, dan op de bas en dan op de zang. Je leert zo hoe lagen zijn opgebouwd, zonder iets te kopiëren. Je kunt die opbouw vervolgens nabouwen met je eigen geluiden, wat veilig is en je techniek verbetert.

Een eerste project in zes stappen

Wil je weten hoe het voelt, werk dan dit kleine project af. Het kost een middag en je hebt alleen je telefoon, een koptelefoon en een muziekprogramma nodig.

1. Neem vijf geluiden op: een klap, een tik op een glas, het dichtgooien van een kast, een fluittoon en een zucht.
2. Zet ze op je computer en laad ze in je programma, elk op een eigen pad of spoor.
3. Maak met de lage en harde geluiden een eenvoudig ritme van vier maten. Zet de zware klap op de eerste tel.
4. Gebruik het hoge geluid voor een tikkend ritme ertussen.
5. Speel de fluittoon als melodie, met een andere toonhoogte per toets.
6. Neem alles op, luister terug en kies wat je wilt houden.

Je hebt dan geen nummer, maar je hebt wel ervaren hoe sampling werkt. Dat is meer waard dan uren lezen. Veel producers beginnen precies zo: met de geluiden die ze om zich heen vinden.

Veelgemaakte fouten

• Alles gebruiken wat je vindt. Niet elk geluid past in je nummer. Kies bewust.
• Geen licentie lezen. Wie een gratis pack downloadt, moet weten wat er mag. Bewaar de voorwaarden bij het bestand.
• Te veel bewerken. Elk effect haalt iets uit de oorspronkelijke klank. Begin met niets en voeg toe wat nodig is.
• Vergeten op te slaan. Bewaar het origineel van elke opname apart, voor je het bewerkt.
• Geen oog voor de mix. Veel geluiden samen botsen. Geef elk een eigen plek in toonhoogte en volume.

Veelgestelde vragen over samples

Verder lezen